ไบโพลาร์ (Bipolar Disorder) หรือโรคอารมณ์สองขั้ว คืออะไร?

ไบโพลาร์ เป็นภาวะที่ผู้ป่วยมีการเปลี่ยนแปลงของอารมณ์แบบสองขั้วที่รุนแรง ซึ่งสามารถส่งผลต่อการใช้ชีวิต การงาน และความสัมพันธ์ได้มาก แต่หลายคนอาจยังไม่เข้าใจ และมองข้ามคิดว่าเป็นเพียงนิสัยอารมณ์แปรปรวนเท่านั้น จนทำให้ผู้ป่วยอาการรุนแรงขึ้น นำไปสู่การทำร้ายตัวเองหรือการใช้ความรุนแรงและมีความเสี่ยงต่อการฆ่าตัวตายได้ในท้ายที่สุด เพื่อป้องกันไม่ให้เกิดสิ่งเหล่านี้ มาทำความเข้าใจกันว่าโรคไบโพลาร์คืออะไร เกิดจากอะไร และมีวิธีดูแลรักษาอย่างไรบ้าง

Key Takeaways

• ไบโพลาร์ เป็นความผิดปกติของอารมณ์ที่มีทั้งขั้วบวก (Mania/Hypomania) และขั้วลบ (Depression) สลับกัน
• ผู้ที่เป็นไบโพลาร์สามารถรักษาได้ โดยการรักษาคือการใช้ยาร่วมกับการทำจิตบำบัด เพื่อช่วยให้ผู้ป่วยกลับมาใช้ชีวิตได้เป็นปกติ
• การสังเกตอาการไบโพลาร์เบื้องต้น เช่น อารมณ์เปลี่ยนรุนแรง มีความคิดแล่นเร็วหุนหันพลันแล่น สลับกับอารมณ์ซึมเศร้าเบื่อหน่าย มีปัญหาการนอนหลับ ปัญหาการทำงาน และปัญหาความสัมพันธ์ หากสังเกตได้ทันเวลา จะช่วยให้ผู้ป่วยเข้าถึงการรักษาได้เร็ว ลดความรุนแรงของโรค

ไบโพลาร์ (Bipolar Disorder) คือโรคอะไร?

ไบโพลาร์ เป็นภาวะที่ผู้ป่วยมีการเปลี่ยนแปลงของอารมณ์แบบสองขั้วที่รุนแรง ซึ่งสามารถส่งผลต่อการใช้ชีวิต การงาน และความสัมพันธ์ได้มาก แต่หลายคนอาจยังไม่เข้าใจ และมองข้ามคิดว่าเป็นเพียงนิสัยอารมณ์แปรปรวนเท่านั้น จนทำให้ผู้ป่วยอาการรุนแรงขึ้น นำไปสู่การทำร้ายตัวเองหรือการใช้ความรุนแรงและมีความเสี่ยงต่อการฆ่าตัวตายได้ในท้ายที่สุด เพื่อป้องกันไม่ให้เกิดสิ่งเหล่านี้ มาทำความเข้าใจกันว่าโรคไบโพลาร์คืออะไร เกิดจากอะไร และมีวิธีดูแลรักษาอย่างไรบ้าง

ไบโพลาร์ อาการอารมณ์สองขั้วเป็นอย่างไร

อาการไบโพลาร์ มักจะแสดงออกในรูปแบบของอารมณ์ที่แกว่งไปมาระหว่างสองขั้วอย่างชัดเจน ดังนี้

กลุ่มอาการขั้วบวก (Mania หรือ Hypomania)

อาการของคนเป็นไบโพลาร์ในขั้วนี้ คือ การแสดงอารมณ์ที่สูงกว่าปกติอย่างชัดเจน อาจเป็นความรู้สึกสุข กระตือรือร้น หรือหงุดหงิดฉุนเฉียวอย่างมาก โดยอาการไบโพลาร์ช่วงแมเนีย (Mania Episode) ที่พบบ่อย ได้แก่

• อารมณ์ดีผิดปกติ รู้สึกร่าเริง สนุกสนาน หรือมีความสุขมากเกินเหตุ
• พลังงานสูง มีแรงทำกิจกรรมต่าง ๆ ตลอดเวลา แทบไม่ต้องนอนก็ยังรู้สึกสดชื่น ตื่นตัว
• พูดมาก พูดไม่หยุด เปลี่ยนเรื่องเร็ว
• ความคิดแล่นเร็ว ไอเดียพรั่งพรู คิดฟุ้งซ่าน ชอบทำหลายอย่างพร้อมกัน ขยันเกินไป
• มักมีความนับถือตนเองสูงเกินจริง คิดว่าตัวเองเหนือกว่าคนอื่น บางรายอาจถึงขั้นมีอาการหลงผิด (Delusion)
• ขาดความยับยั้งชั่งใจ ชอบทำกิจกรรมเสี่ยง เช่น ใช้จ่ายฟุ่มเฟือย ลงทุนหุนหันพลันแล่น หรือมีเพศสัมพันธ์โดยไม่ป้องกัน

กลุ่มอาการขั้วลบ (Depressed)

อาการคนเป็นไบโพลาร์ในขั้วนี้จะคล้ายคลึงกับโรคซึมเศร้าทั่วไป โดยผู้ป่วยไบโพลาร์จะมีอารมณ์ซึมเศร้า ท้อแท้ และขาดความสนใจในสิ่งต่าง ๆ เป็นระยะเวลานาน ซึ่งอาจมีอาการเหล่านี้ร่วมด้วย

• อารมณ์ซึมเศร้า รู้สึกหดหู่ ว่างเปล่า หรือร้องไห้บ่อยครั้ง
• ไม่มีความสุข หรือขาดความสนใจในกิจกรรมที่เคยชอบ ไม่อยากทำอะไร
• อ่อนเพลีย ไร้เรี่ยวแรง สมาธิสั้น เหม่อลอยบ่อย ทำงานไม่สำเร็จ
• กินมากไปหรือน้อยไป จนน้ำหนักเปลี่ยน หรือบางรายอาจน้ำหนักลดลงแม้ไม่ได้อดอาหาร
• มีปัญหาเกี่ยวกับการนอน อาจเป็นอาการนอนไม่หลับ (Insomnia) หรือนอนมากเกินไป (Hypersomnia)
• มีความคิดเกี่ยวกับการทำร้ายตัวเอง หรือฆ่าตัวตาย ซึ่งเป็นสัญญาณอันตรายที่ต้องได้รับการช่วยเหลือเร่งด่วน

สัญญาณเตือนไบโพลาร์ที่ผู้ป่วยและญาติควรใส่ใจ

การตระหนักรู้ว่าโรคไบโพลาร์ มีอาการแบบไหนบ้างได้อย่างรวดเร็ว เป็นสิ่งสำคัญอย่างยิ่งในการจัดการกับภาวะนี้ ทั้งยังช่วยลดความรุนแรงโรคได้ดี โดยไบโพลาร์มีสัญญาณเตือนที่ญาติและผู้ป่วยควรสังเกต ดังนี้

• ผู้ป่วยไบโพลาร์มักจะอารมณ์เปลี่ยนแบบผิดสังเกตจากเดิมมาก เช่น ร่าเริงมากสลับกับมีช่วงที่ อารมณ์เปลี่ยนแปลงเป็นซึมเศร้าหนัก
• มักทำพฤติกรรมเสี่ยงซ้ำ ๆ เช่น ใช้เงินเกินตัว ดื่มสุรา ใช้สารเสพติด หรือติดการพนัน
• มักมีปัญหาเกี่ยวกับการเรียน การทำงาน และความสัมพันธ์เริ่มมีปัญหาหรือมีความรุนแรงในครอบครัวเกิดขึ้น
• มีความคิดตัดสินใจรวดเร็วโดยไม่ไตร่ตรอง
• อาจมีความคิดสั้นหรือพฤติกรรมทำร้ายตัวเอง

บำบัดใจ รักษาไบโพลาร์ได้อย่างไรบ้าง

แม้ว่าไบโพลาร์จะเป็นภาวะเรื้อรังและกลับมาเป็นซ้ำได้อีก แต่สามารถควบคุมอาการให้เป็นปกติได้ด้วยวิธีการรักษาที่เหมาะสม ดังนี้

• การใช้ยา : ไบโพลาร์จะใช้ยาเพื่อปรับสมดุลของสารสื่อประสาทในสมองให้อยู่ในสภาวะปกติ โดยยาที่ใช้คือ ยาปรับอารมณ์ (Mood Stabilizers) เช่น Lithium, Valproate, Carbamazepine และมักใช้ร่วมกับยารักษาโรคจิต (Antipsychotics) หรือ ยาต้านเศร้า (Antidepressants) ภายใต้การดูแลของแพทย์อย่างเคร่งครัด
• จิตบำบัด (Psychotherapy) : การทำจิตบำบัดชนิดต่าง ๆ กับจิตแพทย์ เช่น การบำบัดแบบความคิดและพฤติกรรม (Cognitive Behavioral Therapy : CBT) ซึ่งช่วยให้ผู้ป่วยเรียนรู้ที่จะจัดการความคิด อารมณ์ และพฤติกรรมของตนเอง รวมถึง Family-Focused Therapy เพื่อสนับสนุนคนในครอบครัวให้มีการสื่อสาร เพื่อพัฒนาความสัมพันธ์กันมากขึ้น

ไบโพลาร์ รู้ตัวเร็ว รักษาไว คืนสุขภาพจิตที่ดีแก่ผู้ป่วย

ไบโพลาร์ คือภาวะที่ต้องได้รับการดูแลอย่างต่อเนื่องและจริงจัง จะช่วยให้ช่วงเวลาของอาการกำเริบสั้นลงและมีความรุนแรงน้อยลง นำไปสู่คุณภาพชีวิตที่ดี ลดผลกระทบในระยะยาวต่อชีวิตผู้ป่วยได้ หากคุณหรือคนที่คุณรักมีอาการที่น่าสงสัยว่าเป็นโรคไบโพลาร์ โรงพยาบาลพระรามเก้ามีศูนย์เฉพาะทางอย่าง Mind Center ที่พร้อมให้การดูแลและรักษาภาวะทางสุขภาพจิตอย่างครอบคลุม โดยทีมแพทย์และนักจิตวิทยาผู้เชี่ยวชาญ เพราะการมีสุขภาพจิตที่ดีคือรากฐานของชีวิตที่มีความสุข

สอบถามข้อมูลเพิ่มเติม

• Facebook : Praram 9 hospital
• Line : @Praram9Hospital
• โทร. 1270

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับไบโพลาร์

1. สาเหตุของโรคไบโพลาร์มีอะไรบ้าง?

อาการไบโพลาร์ เกิดจากหลายปัจจัยร่วมกัน ทั้งพันธุกรรม ความผิดปกติของสารสื่อประสาทในสมอง และปัจจัยกระตุ้นจากความเครียดหรือเหตุการณ์สำคัญในชีวิต

2. โรคไบโพลาร์ต่างจากโรคซึมเศร้ายังไง?

โรคซึมเศร้ามีเพียงขั้วอารมณ์เดียว คืออารมณ์ซึมเศร้าเท่านั้น (Unipolar Depression) แต่โรคไบโพลาร์มี สองขั้ว คือช่วงซึมเศร้าสลับกับช่วงอารมณ์ดีผิดปกติหรือก้าวร้าวรุนแรง (Mania/Hypomania) ซึ่งช่วงอารมณ์นี้เองที่เป็นความแตกต่างสำคัญที่ช่วยแยกโรคไบโพลาร์ออกจากโรคซึมเศร้า

References

Frequently Asked Questions about Bipolar Disorder. (n.d.). Brain & Behavior Research Foundation. https://bbrfoundation.org/faq/frequently-asked-questions-about-bipolar-disorder?gad_source=1&gad_campaignid=11803996713&gbraid=0AAAAADyJTkdAlasjc4m3n4wmrsM6s8_FA&gclid=CjwKCAjwx-zHBhBhEiwA7Kjq64CPSlhYWIb3B8hJ0Q3oJxuTv1ecCBHcAG9PNTdG5dhl25TXVL3cqhoCvTkQAvD_BwE

Mayo Clinic Staff. (2024, August 14). Bipolar disorder. Mayo Clinic. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/bipolar-disorder/symptoms-causes/syc-20355955

Watson, S. (2025, March 3). Bipolar Disorder Delusions. Healthline. https://www.healthline.com/health/bipolar-disorder/bipolar-disorder-and-delusions