ภาวะแพ้ยาสลบจนเสียชีวิต มีจริงหรือ?

ภาวะแพ้ยาสลบ (Malignant Hyperthermia) คืออะไร อันตรายแค่ไหน?

ภาวะแพ้ยาสลบ หรือ Malignant Hyperthermia (MH) คือภาวะที่กล้ามเนื้อของร่างกายตอบสนองต่อยาดมสลบบางชนิดอย่างผิดปกติและรุนแรง ภาวะนี้ถือว่าพบได้ค่อนข้างน้อย ประมาณ 1 ใน 200,000 ราย ของผู้ที่ได้รับการดมยาสลบ แต่เมื่อเกิดขึ้นแล้วมีโอกาสเสียชีวิตสูง และจำเป็นต้องได้รับการวินิจฉัยและรักษาอย่างรวดเร็ว

ภาวะแพ้ยาสลบ เกิดจากอะไร?

ภาวะ Malignant Hyperthermia (MH) หรือภาวะแพ้ยาสลบ เกิดจากความผิดปกติทางพันธุกรรม โดยในผู้ที่มีความเสี่ยง มักพบความผิดปกติของยีน RYR1 ซึ่งเกี่ยวข้องกับการควบคุมการปล่อยแคลเซียมในกล้ามเนื้อ

เมื่อได้รับยาดมสลบบางชนิด จะกระตุ้นให้เซลล์กล้ามเนื้อปล่อยแคลเซียมออกมาในปริมาณมากผิดปกติ ทำให้กล้ามเนื้อเกิดการหดตัวอย่างต่อเนื่อง เมื่อกล้ามเนื้อหดเกร็งอย่างรุนแรงเป็นเวลานาน เซลล์กล้ามเนื้อก็จะเริ่มแตกสลาย ทำให้โพแทสเซียมและกรดถูกปล่อยออกมาในกระแสเลือด ซึ่งเป็นสาเหตุที่ทำให้เสียชีวิตได้

ภาวะแพ้ยาสลบ มีอาการอย่างไร?

โดยทั่วไปอาการของผู้ป่วยที่เกิดภาวะ Malignant Hyperthermia มักเกิดขึ้นหลังได้รับการดมยาสลบไปช่วงหนึ่ง โดยสัญญาณสำคัญที่พบได้ ได้แก่

• ระดับคาร์บอนไดออกไซด์ในลมหายใจสูงขึ้นอย่างรวดเร็วผิดปกติ เป็นสัญญาณแรกที่วิสัญญีแพทย์ตรวจพบได้เร็วที่สุด
• กล้ามเนื้อหดเกร็งทั่วร่างกาย
• อัตราการเต้นของหัวใจสูง
• อุณหภูมิร่างกายเพิ่มสูงอย่างรวดเร็ว
• ภาวะเลือดเป็นกรด
• ระดับโพแทสเซียมในเลือดสูง

ส่งผลให้เกิดภาวะแทรกซ้อนที่รุนแรงตามมาได้ เช่น ไตวาย ภาวะเม็ดเลือดแตก จนถึงภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะ ทำให้ผู้ที่เกิดภาวะนี้มีโอกาสเสียชีวิตสูง

ใครบ้างที่มีความเสี่ยงภาวะแพ้ยาสลบ?

ภาวะ Malignant Hyperthermia เป็นโรคที่มีการถ่ายทอดทางพันธุกรรม ดังนั้นผู้ที่มีความเสี่ยง ได้แก่ผู้ที่มีประวัติในครอบครัวเคยเกิดภาวะแทรกซ้อนรุนแรงระหว่างการดมยาสลบหรือเสียชีวิตระหว่างการผ่าตัดที่มีการดมยาสลบ

ประวัติเหล่านี้ถือเป็นข้อมูลสำคัญมาก ที่ควรแจ้งให้ศัลยแพทย์และวิสัญญีแพทย์ทราบทุกครั้งก่อนการผ่าตัด เมื่อแพทย์ทราบความเสี่ยงดังกล่าว จะสามารถหลีกเลี่ยงยาสลบกลุ่มที่กระตุ้นภาวะนี้ และเลือกเทคนิคการระงับความรู้สึกในรูปแบบอื่นแทนได้

ภาวะแพ้ยาสลบ สามารถรู้ล่วงหน้าได้หรือไม่?

โดยทั่วไปเราไม่สามารถรู้ล่วงหน้าได้ว่าจะเกิดภาวะนี้กับผู้ป่วยที่ได้รับยาสลบหรือไม่ อย่างไรก็ตาม ภาวะนี้มีความเกี่ยวข้องกับพันธุกรรม ที่สามารถถ่ายทอดในครอบครัวได้ จึงมีวิธีประเมินความเสี่ยงของภาวะ Malignant Hyperthermia (MH) ดังนี้

1. การซักประวัติครอบครัว

เป็นวิธีที่สำคัญที่สุด แพทย์จะพิจารณาสงสัยภาวะแพ้ยาสลบ หากมีประวัติสมาชิกในครอบครัวเคยเกิดภาวะแพ้ยาสลบ หรือมีประวัติเสียชีวิตขณะได้รับยาสลบ

2. การตรวจยีน (Genetic Testing)

พิจารณาทำในผู้ที่มีประวัติครอบครัว สามารถตรวจ DNA จากเลือด เพื่อหายีน RYR1 ที่สงสัยว่าผิดปกติได้ แต่ยังมีข้อจำกัดเรื่องของความไวในการตรวจพบ ซึ่งสามารถบอกความเสี่ยงได้เพียงประมาณ 70% เท่านั้น ดังนั้นแม้ผลตรวจจะปกติ ก็ยังไม่สามารถยืนยันได้ 100% ว่าจะไม่เกิดภาวะนี้

3. การตรวจกล้ามเนื้อ (Caffeine Halothane Contracture Test)

เป็นการตัดชิ้นกล้ามเนื้อลายไปทดสอบกับยาสลบในห้องปฏิบัติการ ถือเป็นวิธีมาตรฐานที่มีความแม่นยำสูง แต่ยังมีข้อจำกัดที่ยังไม่สามารถทำได้ในประเทศไทย

ภาวะแพ้ยาสลบ รักษาได้อย่างไร?

การรักษาภาวะนี้ต้องทำอย่างเร่งด่วน ยิ่งให้ยาได้เร็วเท่าไร ก็จะช่วยลดความรุนแรงของภาวะนี้ได้มากขึ้น โดยแนวทางหลัก ได้แก่

• หยุดยาที่เป็นปัจจัยกระตุ้น
• ให้ยา แดนโทรลีน (Dantrolene) ซึ่งเป็นยาหลักที่ใช้รักษาภาวะนี้โดยเฉพาะ มีฤทธิ์ช่วยยับยั้งการปล่อยแคลเซียมออกจากเซลล์กล้ามเนื้อ จึงช่วยหยุดกระบวนการหดเกร็งและการสลายของกล้ามเนื้อได้ จากการศึกษาพบว่า หากได้รับการรักษาด้วยยาแดนโทรลีน (Dantrolene) อย่างรวดเร็ว จะสามารถลดอัตราการเสียชีวิตลงเหลือน้อยกว่า 4%
• ลดอุณหภูมิของร่างกาย
• รักษาภาวะเลือดเป็นกรด
• ให้การรักษาอื่น ๆ ที่ช่วยพยุงสัญญาณชีพให้คงที่

ดังนั้นสถานพยาบาลที่ได้มาตรฐานจึงต้องมียาแดนโทรลีน (Dantrolene) เก็บไว้สำหรับรองรับภาวะฉุกเฉินนี้ มีเครื่องมือติดตามสัญญาณชีพที่ครบถ้วน ทีมวิสัญญีแพทย์ดูแลผู้ป่วยอย่างใกล้ชิด เพื่อให้สามารถตรวจพบและรักษาภาวะนี้ได้อย่างทันท่วงที

การเตรียมความพร้อมของโรงพยาบาลพระรามเก้า

โรงพยาบาลพระรามเก้ามีการเตรียมความพร้อมในการรับมือภาวะฉุกเฉินทางวิสัญญีตามมาตรฐานของ ราชวิทยาลัยวิสัญญีแพทย์แห่งประเทศไทย โดยกำหนดให้ต้องมีการสำรองยาแดนโทรลีน (Dantrolene) สำหรับใช้ในภาวะฉุกเฉินไม่น้อยกว่า 5 ขวด

นอกจากนี้ ผู้ป่วยที่เข้ารับการผ่าตัดและจำเป็นต้องใช้การดมยาสลบ จะได้รับการดูแลโดยวิสัญญีแพทย์แบบ 1 ต่อ 1 ตลอดการผ่าตัด ช่วยให้วิสัญญีแพทย์สามารถติดตามสัญญาณชีพของผู้ป่วยอย่างใกล้ชิด ตรวจพบความผิดปกติได้เร็วและสามารถให้การรักษาได้ทันที