สลักเพชรจม อาการปวดสะโพกเรื้อรัง สาเหตุและวิธีการรักษา

เมื่อมีอาการปวดสะโพกร้าวลงขา ร่วมกับมีอาการชา สิ่งแรกที่หลายคนนึกถึงคือกระดูกสันหลังทับเส้นประสาท แต่แท้จริงแล้วอาการที่เกิดขึ้นอาจเป็นเพราะ ‘สลักเพชรจม’ ก็ได้ แม้ว่าจะเป็นชื่อที่หลายคนอาจไม่เคยได้ยิน แต่ปัญหาสลักเพชรจมกลับพบได้บ่อย โดยเฉพาะกลุ่มพนักงานออฟฟิศ

ไปทำความรู้จักสลักเพชรจมกันให้มากขึ้น พร้อมแนวทางการรักษาต่าง ๆ ที่ช่วยให้คุณบอกลาอาการปวดเรื้อรัง และกลับมาเคลื่อนไหวได้อย่างอิสระอีกครั้ง

Key Takeaways

• สลักเพชรจม เกิดจากกล้ามเนื้อสะโพก (Piriformis) หดเกร็ง อักเสบ จนไปกดทับเส้นประสาท Sciatic ที่อยู่ใกล้เคียง ก่อให้เกิดอาการปวด และชาแบบเรื้อรัง
• สลักเพชรจมโดยส่วนใหญ่มักเกิดจากการนั่งอยู่ในท่าเดิม ๆ เป็นเวลานาน จึงพบบ่อยในกลุ่มพนักงานออฟฟิศ แต่ทั้งนี้อาจเกิดขึ้นจากสาเหตุอื่น ได้แก่ การใช้กล้ามเนื้อสะโพกหนักเกินไป การบาดเจ็บ ความผิดปกติของกล้ามเนื้อสะโพกแต่กำเนิด ไปจนถึงการเกิดร่วมกับภาวะหรือโรคอื่น ๆ
• สลักเพชรจม รักษาหายไหม? โดยส่วนมากจะรักษาแบบประคับประคอง คือ การใช้ยาบรรเทาอาการปวด การทำกายภาพบำบัด และการปรับเปลี่ยนพฤติกรรม แต่หากอาการรุนแรง รักษาแล้วไม่ดีขึ้น อาจพิจารณารักษาด้วยการผ่าตัด

รู้จัก ‘สลักเพชรจม’ อาการปวดสะโพกร้าวลงขาที่ชื่อไม่คุ้นหู แต่พบได้บ่อย

สลักเพชรจม คือ อาการปวดสะโพกร้าวลงขาที่อาจมีอาการชาร่วมด้วย ซึ่งในทางการแพทย์จะเรียกอาการสลักเพรชจมว่า ‘ภาวะกล้ามเนื้อสะโพกหนีบเส้นประสาท (Piriformis Syndrome)’ เนื่องจากอาการปวดที่เกิดขึ้นมาจากกล้ามเนื้อสะโพก (Piriformis) หดเกร็ง อักเสบ จนไปกดทับเส้นประสาท Sciatic ที่อยู่ใกล้เคียง ซึ่งเส้นประสาท Sciatic มีส่วนในการควบคุมการเคลื่อนไหวและรับความรู้สึกของร่างกายส่วนล่าง เมื่อถูกกดทับจึงทำให้การส่งสัญญาณผิดปกติ และเกิดอาการปวดชาหรืออ่อนแรงขึ้น

สลักเพชรจมเกิดจากสาเหตุใดได้บ้าง?

สลักเพชรจมเกิดจากกล้ามเนื้อสะโพกหดเกร็ง อักเสบ และไปกดทับเส้นประสาท Sciatic ซึ่งสาเหตุที่ทำให้กล้ามเนื้อสะโพกหดเกร็งหรืออักเสบได้มีดังต่อไปนี้

• การอยู่ในอิริยาบถเดิมเป็นเวลานาน ทำให้กล้ามเนื้อขาดความยืดหยุ่น และหดเกร็ง
• การใช้งานกล้ามเนื้อสะโพกซ้ำ ๆ จนกล้ามเนื้อมีขนาดใหญ่ และไปกดทับเส้นประสาท Sciatic
• กล้ามเนื้อสะโพกอักเสบจากการเคลื่อนไหวผิดท่า หรือการได้รับบาดเจ็บจากอุบัติเหตุ
• กล้ามเนื้อสะโพก หรือเส้นประสาท Sciatic อยู่ในตำแหน่งหรือมีรูปร่างที่ผิดปกติโดยกำเนิด
• การเกิดร่วมกับภาวะหรือโรคอื่น ๆ เช่น โรคกระดูกสันหลังตีบแคบ หมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท เยื่อหุ้มข้อสะโพกอักเสบ มะเร็งปากมดลูก เป็นต้น

อาการแบบไหนเรียกว่า ‘สลักเพชรจม’

ลักษณะอาการสำคัญที่บ่งบอกว่าเป็นสลักเพชรจม มีดังต่อไปนี้

• ปวดหลังช่วงล่าง และบั้นท้ายร้าวลงขา
• ปวดลึกที่กล้ามเนื้อก้น สะโพก เอว
• มีจุดกดเจ็บที่สะโพก
• มีอาการปวดสะโพกมากขึ้นเมื่ออยู่ในท่านั่งเป็นเวลานาน ๆ หรือกล้ามเนื้อสะโพกถูกยืดออก
• ในบางรายอาจมีอาการชา และอ่อนแรงร่วมด้วย

ใครบ้างที่เสี่ยงสลักเพชรจม

ปัญหาสลักเพชรจมอาจไม่ใช่เรื่องไกลตัว ผู้ที่มีพฤติกรรมหรือใช้ชีวิตในลักษณะดังต่อไปนี้จะมีความเสี่ยงต่อการเกิดสลักเพชรจมได้ง่ายขึ้น

• ผู้ที่ต้องอยู่ในอิริยาบถเดิมนาน ๆ เช่น พนักงานออฟฟิศ หรือผู้ที่นั่งขับรถนาน ๆ ซึ่งมีความเสี่ยงในการเกิดภาวะออฟฟิศซินโดรมร่วมด้วยได้ง่าย
• ผู้ที่ใช้งานกล้ามเนื้อสะโพกมากเกินไป เช่น ผู้ที่ออกกำลังกายเน้นสร้างกล้ามเนื้อสะโพก หรือนักกีฬา
• ผู้ที่ขาดการออกกำลังกาย ทำให้กล้ามเนื้อสะโพกขาดความยืดหยุ่น
• ผู้ที่ประสบอุบัติเหตุที่ส่งผลให้ก้นและสะโพกกระแทกอย่างรุนแรง
• ผู้ที่ต้องยกของหนักเป็นประจำ

แจกท่าบริหารสลักเพชรจม ลดอาการปวดสะโพกด้วยตัวเอง

การบริหารกล้ามเนื้อสะโพกให้มีความยืดหยุ่นมากขึ้น จะช่วยให้กล้ามเนื้อสะโพกแข็งแรง ลดอาการกล้ามเนื้อตึง และลดอาการปวดสะโพกได้เป็นอย่างดี ซึ่งสามารถบริหารกล้ามเนื้อสะโพกด้วยท่าเหล่านี้

• ท่านอนตะแคง : เริ่มต้นที่การนอนตะแคง จากนั้นให้กางขาขึ้น และดันขาข้างเดียวกันไปด้านหลังก่อนนำขาลง ทำจนครบ 10 ครั้ง นับเป็น 1 เซต ให้ทำจนครบ 3 เซตก่อนเปลี่ยนข้างเพื่อทำท่าลักษณะเช่นเดิม
• ท่านอนหงาย : เริ่มต้นที่นอนหงาย ยกเข่าทั้งสองข้างให้ตั้งฉากกับพื้น แล้วพักข้อเท้าซ้ายบนเข่าขวา จากนั้นให้ดึงเข่าขวาเข้าหาลำตัวให้ได้มากที่สุด ค้างไว้ 10-15 วินาที นับเป็น 1 เซต ให้ทำจนครบ 3 เซตก่อนสลับอีกข้าง
• ท่ายืน : เริ่มต้นที่ยืนหันหน้าเข้าโต๊ะที่มีความสูงระดับเอว งอเข่าข้างซ้ายพาดไว้บนโต๊ะ จากนั้นค่อย ๆ โน้มตัวไปข้างหน้าให้มากที่สุด ค้างไว้ 10-15 วินาที ทำให้ครบ 3 เซตก่อนสลับอีกข้าง
• ท่านั่งบนเก้าอี้ : เริ่มต้นที่การนั่ง ยกขาข้างซ้ายมาวางบนต้นขาข้างขวา แล้วค่อย ๆ โน้มตัวลงไปข้างหน้าให้ได้มากที่สุด ค้างไว้ 10-15 วินาที ทำจนครบ 10 ครั้ง นับเป็น 1 เซต ให้ทำจนครบ 3 เซต
• นวดสลักเพชรด้วยตัวเอง : ใช้ลูกเทนนิสวางไว้กับพื้นแล้วนั่งทับ จากนั้นให้คลึงเบา ๆ

วิธีการรักษาสลักเพชรจม

ปวดสลักเพชรร้าวลงขา มีวิธีรักษาตั้งแต่การใช้ยา การผ่าตัด และการทำกายภาพบำบัด ซึ่งการเลือกใช้วิธีรักษาใดจะขึ้นอยู่กับความเหมาะสมของอาการปวดสลักเพชรของผู้ป่วย

รักษาด้วยการใช้ยา

ในเบื้องต้นสามารถบรรเทาอาการปวดสลักเพชรจมได้ด้วยการใช้ยารับประทานกลุ่ม NSAIDs หรือยาคลายกล้ามเนื้อ เพื่อลดการอักเสบของกล้ามเนื้อสะโพก

รักษาด้วยการฉีดสเตียรอยด์

หากรับประทานยาแล้วแต่อาการปวดไม่ทุเลาลง แพทย์อาจพิจารณาฉีดสเตียรอยด์เข้าที่กล้ามเนื้อสะโพก เพื่อให้ตัวยาสามารถออกฤทธิ์ลดการอักเสบเข้าที่กล้ามเนื้อสะโพกโดยตรง ในกรณีที่กล้ามเนื้อสะโพกตึง อาจใช้การฉีดยาโบท็อกเข้าที่กล้ามเนื้อสะโพก เพื่อให้กล้ามเนื้อคลายตัวได้เช่นกัน

รักษาด้วยการทำกายภาพบำบัด

แม้ว่าจะรักษาแบบประคับประคอง หรือผ่านการผ่าตัดสลักเพชรจมมาแล้ว การทำกายภาพบำบัดก็ยังมีความจำเป็น เพื่อฟื้นฟูให้กล้ามเนื้อแข็งแรง ลดอาการเจ็บปวดได้ และป้องกันการกลับมาปวดสลักเพชรจมซ้ำในอนาคต โดยสามารถทำได้ด้วยการออกกำลังกายบริหารตามคำแนะนำของนักกายภาพบำบัด หรือใช้เครื่องมือทางการแพทย์ เช่น ใช้คลื่น Shockwave การทำอัลตราซาวนด์ การฝังเข็ม เป็นต้น

รักษาด้วยการผ่าตัด

การรักษาสลักเพชรจมด้วยการผ่าตัด จะใช้ในกรณีที่การรักษาแบบประคับประคองไม่ได้ผลลัพธ์ดีเท่าที่ควร โดยการผ่าตัดสลักเพชรจมจะเป็นการผ่าตัดเพื่อจัดวางกล้ามเนื้อสะโพกที่กดทับเส้นประสาทใหม่ ไม่ให้เกิดการกดทับ ซึ่งหลังจากผ่าตัดอาการปวดและชาจากกล้ามเนื้อสะโพกหนีบเส้นประสาทก็จะดีขึ้น

ปวดสลักเพชรจม อย่าทน รักษาหายได้ที่โรงพยาบาลพระรามเก้า

แม้ว่าอาการปวดสะโพกร้าวลงขา สลักเพชรจมจะไม่ได้เป็นอันตรายต่อชีวิต แต่ก็ส่งผลกระทบต่อการใช้ชีวิตที่มีคุณภาพอย่างมาก ไม่ว่าจะเป็นการนั่ง เดิน หรือยืน ก็อาจรู้สึกทรมาน จนทำให้คุณเสียโอกาสหลาย ๆ อย่างในชีวิตไป

อย่าปล่อยให้อาการปวดสลักเพชรจมมารบกวนการใช้ชีวิตประจำวัน เข้ารับการตรวจวินิจฉัยและรักษาได้ที่ ศูนย์กระดูกและข้อ โรงพยาบาลพระรามเก้า ให้บริการโดยแพทย์เฉพาะทางออร์โธปิดิกส์ พร้อมด้วยเครื่องมือแพทย์ที่ทันสมัย เพื่อการวินิจฉัยและรักษาที่แม่นยำ ให้ผู้ป่วยสามารถหายจากอาการปวดสลักเพชรจม อีกทั้งยังสามารถดูแลฟื้นฟูให้ผู้ป่วยสามารถเคลื่อนไหวได้เป็นปกติ ไม่กลับไปเป็นซ้ำอีกครั้งในระยะยาว

สอบถามข้อมูลเพิ่มเติม

• Facebook : Praram 9 hospital
• Line : @Praram9Hospital
• โทร. 1270

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับสลักเพชรจม

1. สลักเพชรจม รักษาหายถาวรไหม?

สลักเพชรจมสามารถรักษาให้หายถาวรได้ โดยการเพิ่มความแข็งแรงและความยืดหยุ่นให้กล้ามเนื้อสะโพก เพื่อไม่ให้เกิดการกดทับเส้นประสาท ทั้งนี้อาจเกิดอาการสลักเพชรจมขึ้นมาอีกได้หากยังคงพฤติกรรมไม่เหมาะสมที่ทำให้กล้ามเนื้อสะโพกตึงหรืออักเสบขึ้นมาอีกครั้ง

2. วิธีป้องกันภาวะสลักเพชรจมมีอะไรบ้าง?

หลีกเลี่ยงการนั่ง ยืน นอนอยู่ในท่าเดิมเป็นเวลานาน ๆ ให้มีการเปลี่ยนท่าทางทุก ๆ 30-60 นาที, เลี่ยงการยกของหนัก หรือการใช้กล้ามเนื้อสะโพกมากเกินไป, คอยบริหารยืดกล้ามเนื้อสะโพกอยู่เสมอ เพื่อให้กล้ามเนื้อสะโพกยืดหยุ่นและแข็งแรง

References

Hicks BL, Lam JC, Varacallo MA. Piriformis Syndrome. [Updated 2023 Aug 4]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025 Jan-. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK448172/

Lightsey, R & Ellis, RR. (2024, February 25). Piriformis Syndrome: What Is It? WebMD. https://www.webmd.com/pain-management/piriformis-syndrome-causes-symptoms-treatments

Piriformis syndrome. (n.d.). healthdirect. https://www.healthdirect.gov.au/piriformis-syndrome