ตกขาวแบบไหน ผิดปกติ? ปัญหาใกล้ตัวที่ผู้หญิงทุกคนต้องรู้

สำหรับผู้หญิงวัยเจริญพันธุ์ทุกคน การมี ‘ตกขาว’ ถือเป็นเรื่องปกติ เนื่องจากตกขาวมีหน้าที่รักษาความชุ่มชื้นให้แก่ช่องคลอด และป้องกันการรุกรานของเชื้อโรคจากภายนอกเข้าสู่ร่างกาย ซึ่งลักษณะตกขาวที่ปกติมักจะมีสีขาวใสหรือขุ่นเล็กน้อย และไม่มีกลิ่นเหม็น แต่เมื่อไหร่ที่ตกขาวผิดไปจากเดิม นั่นอาจเป็นสัญญาณผิดปกติที่เกิดขึ้นกับสุขภาพ และต้องรีบหาสาเหตุก่อนอาการจะรุนแรงขึ้น

Key Takeaways

• ตกขาวปกติจะมีสีขาวใสหรือขุ่นเล็กน้อย ไม่มีสีหรือกลิ่นผิดปกติ ช่วยรักษาความชุ่มชื้นภายในช่องคลอด และป้องกันเชื้อโรคจากภายนอกเข้าสู่ร่างกายโดยง่าย
• ตกขาวผิดปกติอาจเกิดจากการติดเชื้อแบคทีเรีย เชื้อรา หรือโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ ผู้ป่วยมักมีตกขาวสีผิดปกติ มีกลิ่นเหม็น ร่วมกับอาการแสบคัน ปัสสาวะแสบขัด เป็นต้น
• สัญญาณตกขาวที่ผิดปกติ ควรพบแพทย์ ได้แก่ ตกขาวมีสีเหลือง เขียว เทา มีกลิ่นเหม็นเป็นฟอง แสบคันที่ช่องคลอดหรือรอบอวัยวะเพศ หรือมีเลือดออกช่องคลอดผิดปกติ

รู้จัก ‘ตกขาว’ คืออะไร? มีประโยชน์อะไรกับร่างกาย

ตกขาว (Leucorrhoea หรือ Vaginal Discharge) คือสารคัดหลั่งที่ไหลออกมาจากช่องคลอด มีลักษณะคล้ายเมือกใสหรือขุ่นเล็กน้อย และมีกลิ่นเฉพาะตัวที่ไม่เหม็นรุนแรง โดยตกขาวเกิดจากกระบวนการตามธรรมชาติที่ร่างกายขับสารคัดหลั่งจากอวัยวะต่าง ๆ จากระบบสืบพันธุ์ ซึ่งปริมาณและลักษณะของตกขาวที่เกิดอาจขึ้นอยู่กับฮอร์โมนเอสโตรเจนในแต่ละรอบเดือน เช่น ในช่วงตกไข่มักจะมีตกขาวมากขึ้น มีลักษณะเหนียวใส ยืดได้ ในขณะที่ช่วงหลังหมดประจำเดือนอาจมีตกขาวน้อย หรือแทบไม่มีเลย เป็นต้น

ภายในช่องคลอดยังมีไกลโคเจนที่เพิ่มขึ้นจากฮอร์โมนเอสโตรเจน ซึ่งจะถูกย่อยโดยแบคทีเรียที่ดีในช่องคลอดอย่างแลคโตบาซิลลัส จนกลายเป็นกรดแลกติก (Lactic Acid) ทำให้สภาพแวดล้อมในช่องคลอดมีความเป็นกรดอ่อน ๆ โดยคุณสมบัตินี้มีประโยชน์ต่อสุขภาพ อย่างการช่วยรักษาสมดุลภายในช่องคลอด รวมถึงการยับยั้งและป้องกันการเจริญของเชื้อก่อโรค

ดังนั้นการมีตกขาวจึงไม่ใช่สิ่งผิดปกติ แต่เป็นกลไกธรรมชาติที่ช่วยปกป้องสุขภาพช่องคลอดของผู้หญิง อย่างไรก็ตาม หากอาการตกขาวที่เกิดขึ้นไม่เป็นไปตามลักษณะปกติตามที่กล่าวถึง อาจแสดงถึงความผิดปกติของร่างกายที่ต้องหาสาเหตุ และรักษาอย่างเหมาะสมต่อไป

ตกขาวปกติสีอะไร? สีแบบไหนบอกอะไรได้บ้าง

ตกขาวที่ปกติจะมีสีขาวใสหรือขาวขุ่นเล็กน้อย แต่หากพบตกขาวมีสีผิดไป ไม่เป็นสีขาวใสตามปกติ อาจแสดงถึงความผิดปกติที่เกิดขึ้นกับสุขภาพได้

1. ตกขาวสีเหลืองเข้ม หรือตกขาวสีเขียว แสดงถึงการติดเชื้อแบคทีเรียในช่องคลอด ผู้ป่วยมักจะมีอาการตกขาวพร้อมกับกลิ่นคาว อาการคันช่องคลอด หรือปัสสาวะแสบขัด
2. ตกขาวสีเหลืองอ่อนและขุ่นมาก แสดงถึงการติดเชื้อราในช่องคลอด ผู้ป่วยมักมีอาการตกขาวร่วมกับอาการคันบริเวณอวัยวะเพศ แสบในช่องคลอด ปัสสาวะติดขัด
3. ตกขาวสีเทา แสดงถึงการติดเชื้อแบคทีเรียในช่องคลอดจากการที่แบคทีเรียชนิดดีลดลง แบคทีเรียก่อโรคเพิ่มมากขึ้น มักเกิดขึ้นหลังใช้ยาปฏิชีวนะติดต่อกันเป็นเวลานาน หรือการสวนล้างช่องคลอด
4. ตกขาวสีน้ำตาลปนเลือด เป็นลักษณะการขับเลือดเก่าที่คั่งค้างในช่องคลอด มักเกิดในช่วงก่อนหรือหลังมีประจำเดือน แต่หากมีกลิ่นเหม็น ร่วมกับอาการแสบคันในช่องคลอด อาจแสดงถึงการติดเชื้อได้เช่นกัน
5. ตกขาวสีชมพูจาง ๆ อาจเป็นอาการก่อนมีประจำเดือน หรือเป็นการหลุดลอกของเยื่อบุโพรงมดลูกในผู้ป่วยที่เพิ่งคลอดบุตร
6. ตกขาวสีขาว เป็นก้อน กลิ่นคล้ายนมบูด แสดงถึงการติดเชื้อรา Candida Albicans ในช่องคลอด

สาเหตุใดบ้างที่ทำให้ตกขาวมีความผิดปกติ

ตกขาวผิดปกติเกิดขึ้นได้จากหลายสาเหตุ ดังนี้

• การมีเพศสัมพันธ์ เพิ่มความเสี่ยงในการติดเชื้อจากคู่นอน หรือก่อให้เกิดอาการระคายเคืองในช่องคลอดจนทำให้เกิดการอักเสบเสี่ยงติดเชื้อง่ายขึ้น
• การใส่ชุดชั้นในที่อับชื้น เพิ่มโอกาสเสี่ยงในการเกิดเชื้อราในร่มผ้า และติดเชื้อในช่องคลอด
• การเกิดแผลบริเวณช่องคลอด อาจทำให้เกิดการติดเชื้อก่อโรคง่ายขึ้น
• การใช้ผลิตภัณฑ์ทำความสะอาดช่องคลอด หากผลิตภัณฑ์นั้นมีค่าความเป็นกรดด่างที่ไม่เหมาะสม อาจทำให้เกิดการระคายเคือง หรือช่องคลอดเสียสมดุล เพิ่มโอกาสให้ติดเชื้อมากขึ้น
• การใช้ยาปฏิชีวนะ หากใช้ติดต่อเป็นเวลานาน อาจทำให้เชื้อแบคทีเรียที่ดีลดลง เพิ่มโอกาสให้เชื้อก่อโรครุกรานได้ง่ายขึ้น
• ระบบภูมิคุ้มกันอ่อนแอ ทำให้ติดเชื้อง่ายขึ้น เนื่องจากร่างกายไม่สามารถต่อต้านเชื้อก่อโรคได้อย่างมีประสิทธิภาพ
• การมีสิ่งแปลกปลอมในช่องคลอด เช่น เนื้องอก หรือมะเร็ง ซึ่งทำให้เกิดการระคายเคือง

ตกขาวผิดปกติ บ่งบอกโรคอะไรได้บ้าง?

การมีตกขาวผิดปกติ อาจเป็นสัญญาณของภาวะหรือโรคดังต่อไปนี้

1. การติดเชื้อแบคทีเรียในช่องคลอด

การติดเชื้อแบคทีเรียในช่องคลอด มักเกิดจากแบคทีเรียในช่องคลอดเกิดเสียสมดุล เชื้อแบคทีเรียชนิดดีลดลง ส่วนเชื้อแบคทีเรียก่อโรคเพิ่มขึ้น ซึ่งปัจจัยสำคัญที่ก่อให้เกิดการติดเชื้อแบคทีเรียในช่องคลอดคือการสวนล้างช่องคลอด การใช้ผลิตภัณฑ์ทำความสะอาดจุดซ่อนเร้นที่ไม่เหมาะสม การใช้ยาปฏิชีวนะ หรือการมีเพศสัมพันธ์

ผู้ป่วยที่มีการติดเชื้อแบคทีเรียในช่องคลอดมักจะมีอาการอักเสบ แสบคันในช่องคลอดและบริเวณอวัยวะเพศ ร่วมกับตกขาวผิดปกติ อาจมีตกขาวสีเหลืองเข้ม สีเขียว หรือสีเทา มีกลิ่นคาวหรือตกขาวเป็นฟอง

2. โรคพยาธิในช่องคลอด

โรคพยาธิในช่องคลอดเกิดจากการติดเชื้อทริโคโมแนส (Trichomoniasis) หรือเชื้อปรสิต ซึ่งมักติดต่อผ่านการมีเพศสัมพันธ์ ผู้ป่วยจะมีอาการตกขาวเยอะผิดปกติ อาจมีสีเหลืองหรือเขียว และอาจมีตกขาวเป็นฟอง กลิ่นเหม็นคาวรุนแรง ร่วมกับอาการระคายเคืองในช่องคลอดและอวัยวะเพศ

3. การติดเชื้อราในช่องคลอด

การติดเชื้อแบคทีเรียในช่องคลอดมักเกิดจากการเสียสมดุลของแบคทีเรียชนิดดีในช่องคลอด ทำให้ค่าความเป็นกรดด่างเปลี่ยนไปจนเชื้อราสามารถเจริญเติบโตได้ ซึ่งปัจจัยที่พบได้บ่อยได้แก่ การใช้ยาปฏิชีวนะติดต่อเป็นเวลานาน มีภูมิคุ้มกันที่ไม่แข็งแรง นอกจากนี้ยังสามารถเกิดเชื้อราในช่องคลอดจากการอับชื้นบริเวณจุดซ่อนเร้นได้เช่นกัน

ผู้ป่วยที่มีการติดเชื้อราในช่องคลอดอาจเป็นตกขาวสีขาว เป็นก้อนคล้ายแป้งเปียก กลิ่นเหม็นบูด อาจมีอาการแสบคันทั้งในช่องคลอดและรอบอวัยวะเพศ และอาจมีอาการปัสสาวะแสบขัดร่วมด้วย

4. โรคหนองใน และโรคหนองในเทียม

โรคหนองใน และโรคหนองในเทียม เป็นโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ที่มีสาเหตุจากการติดเชื้อแบคทีเรีย Neisseria Gonorrhoeae สำหรับโรคหนองใน และการติดเชื้อแบคทีเรียอื่นนอกจาก Neisseria Gonorrhoeae สำหรับโรคหนองในเทียม ผู้ป่วยกลุ่มนี้จะมีอาการตกขาวผิดปกติ เช่น มีตกขาวสีเหลืองหรือเขียว มีกลิ่นรุนแรง ปัสสาวะแสบขัด ปวดท้องน้อย ปากมดลูกอักเสบ มีหนองไหล เป็นต้น

5. โรคมะเร็งปากมดลูก

โรคมะเร็งปากมดลูก เกิดจากการติดเชื้อไวรัส HPV ซึ่งมีโอกาสติดต่อจากการมีเพศสัมพันธ์สูง ผู้ป่วยมักมีอาการตกขาวสีน้ำตาลปนเลือดที่ไม่ใช่เลือดประจำเดือนตกค้าง มีเลือดออกทางช่องคลอดผิดปกติ มีมูกเลือด และมีกลิ่นเหม็น

ตกขาวแบบไหนที่ควรพบแพทย์?

เป็นตกขาวแบบไหนที่ต้องพบแพทย์? สังเกตได้จากลักษณะและอาการดังต่อไปนี้

• ตกขาวมีกลิ่นเหม็นรุนแรง
• ตกขาวมีสีเหลืองเข้ม เขียว เทา หรืออื่น ๆ ที่ไม่ใช่ตกขาวใสตามปกติ
• ตกขาวเป็นก้อน เป็นฟอง คล้ายนมบูด
• มีอาการผิดปกติร่วมกับตกขาว เช่น แสบคันช่องคลอด คันรอบอวัยวะเพศ ปัสสาวะแสบขัด
• มีเลือดออกผิดปกติในช่วงระหว่างรอบเดือน

วิธีรักษาตกขาว

วิธีรักษาตกขาวผิดปกติจะขึ้นอยู่กับสาเหตุที่ทำให้เกิดความผิดปกติ ดังนี้

• ตกขาวผิดปกติจากการติดเชื้อแบคทีเรีย สามารถรักษาได้ด้วยการรับประทานยาปฏิชีวนะ
• ตกขาวผิดปกติจากการติดเชื้อรา สามารถรักษาได้ด้วยการรับประทานยาต้านเชื้อรา อาจใช้ร่วมกับยาทา หรือยาเหน็บ
• ตกขาวผิดปกติจากโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ แพทย์จะรักษาไปตามอาการของโรค ซึ่งอาจมีการใช้ยาในรูปแบบรับประทาน ยาฉีด และยาทาเฉพาะที่

ตกขาวแบบไหนผิดปกติ? หมั่นสังเกตตนเอง รู้ตัวเร็ว รักษาหายได้ไว

ตกขาว โดยทั่วไปเป็นกลไกธรรมชาติที่ช่วยปกป้องการรุกรานจากเชื้อก่อโรค และคงความชุ่มชื้นให้แก่ช่องคลอด ซึ่งลักษณะตกขาวที่ปกติจะต้องขาวใสหรือขุ่นเล็กน้อย และไม่มีกลิ่นเหม็น เมื่อไหร่ก็ตามที่ตกขาวผิดปกติไป เช่น ตกขาวสีเหลือง เขียว เทา ตกขาวเป็นฟอง มีกลิ่นเหม็น หรือมีอาการแสบคันต่าง ๆ อาจแสดงถึงความผิดปกติที่ควรพบแพทย์เพื่อรักษาโดยเร็ว

หากไม่มั่นใจว่าตกขาวผิดปกติหรือไม่ สามารถขอคำปรึกษาจากแพทย์ได้ที่โรงพยาบาลพระรามเก้า เราพร้อมให้คำปรึกษา ตรวจวินิจฉัย และให้การรักษาที่เหมาะสมกับผู้ป่วยด้วยความห่วงใย

สอบถามข้อมูลเพิ่มเติม

• Facebook : Praram 9 hospital
• Line : @Praram9Hospital
• โทร. 1270

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับตกขาว

1. ตกขาวแบบไหนเสี่ยงมะเร็งปากมดลูก?

ตกขาวมีกลิ่นเหม็น มีสีน้ำตาลปนเลือดที่ไม่ได้มาจากเลือดตกค้าง สามารถสังเกตได้จากการมีตกขาวลักษณะดังกล่าวในช่วงระหว่างรอบเดือน ร่วมกับอาการเลือดออกทางช่องคลอดผิดปกติ เจ็บขณะมีเพศสัมพันธ์ เลือดออกหลังมีเพศสัมพันธ์

2. ดูแลสุขภาพอย่างไรไม่ให้ตกขาวผิดปกติ?

สามารถดูแลตนเองได้ด้วยการทำความสะอาดจุดซ่อนเร้นอย่างเหมาะสม ไม่สวนล้างช่องคลอด ไม่ใช้ผลิตภัณฑ์ที่เป็นด่างล้างจุดซ่อนเร้น ดูแลไม่ให้เกิดการอับชื้น ในช่วงมีประจำเดือนควรเปลี่ยนผ้าอนามัยบ่อย ๆ

References

Chandarana, J. & Shah, V. (2022). Leucorrhoea (leukorrhea) and its homoeopathic management. International Journal of Clinical Obstetrics and Gynaecology. 6(6):87-90. DOI: 10.33545/gynae.2022.v6.i6b.1234

Vaginal Discharge. (2022, July 22). Cleveland Clinic. https://my.clevelandclinic.org/health/symptoms/4719-vaginal-discharge

Watson, S. Schmidt, N. & Gopal, A. (2023, November 29). Vaginal Discharge: Is It Normal?. WebMD. https://www.webmd.com/women/vaginal-discharge-whats-abnormal