PCOS คืออะไร? อาการผิดปกติแบบไหนบ้างที่ผู้หญิงต้องระวัง?

PCOS หรือ PMOS (Polyendocrine Metabolic Ovarian Syndrome) ซึ่งเป็นชื่อเรียกใหม่ จากวงการแพทย์ในระดับนานาชาติ (Polyendocrine Metabolic Ovarian Syndrome) คือ ภาวะที่ผู้หญิงหลายคนอาจไม่รู้ว่าตัวเองกำลังเผชิญอยู่ เพราะอาการบางอย่างของ PCOS มักถูกละเลยไปเพราะคิดว่าเป็นเรื่องปกติ เช่น ประจำเดือนมาไม่สม่ำเสมอ น้ำหนักขึ้นง่าย หรือมีสิวเรื้อรัง ซึ่งหากปล่อยไว้โดยไม่รักษาให้ถูกต้อง อาจนำไปสู่ภาวะมีบุตรยาก หรือโรคแทรกซ้อนอื่น ๆ ได้ในอนาคต

การทำความเข้าใจว่า PCOS หรือ PMOS คืออะไร รู้วิธีสังเกตอาการเบื้องต้น วิธีรักษาและวิธีป้องกัน จึงเป็นก้าวแรกที่สำคัญในการช่วยให้คุณรู้เท่าทันโรค และสามารถเข้ารับการรักษาที่เหมาะสมได้ทันทีเมื่อพบสัญญาณเตือน

Key Takeaways

• PCOS คือ ภาวะความผิดปกติของระบบต่อมไร้ท่อและฮอร์โมน พบได้บ่อยถึง 1 ใน 10 ของผู้หญิงวัยเจริญพันธุ์ ทำให้การตกไข่ผิดปกติและมีปัญหาสุขภาพอื่น ๆ ร่วมด้วย
• ผู้ป่วย PCOS มักมีอาการประจำเดือนมาไม่สม่ำเสมอ หรือขาดหายไป มีอาการแสดงของฮอร์โมนเพศชายเกิน เช่น ขนดก เป็นสิว ผมร่วง มีภาวะดื้ออินซูลิน และเมื่อตรวจด้วยอัลตราซาวนด์ จะพบถุงน้ำขนาดเล็กจำนวนมากในรังไข่
• PCOS สามารถควบคุมอาการให้เป็นปกติได้ด้วยการปรับพฤติกรรมและการใช้ยา เช่น ยาคุมกำเนิด ยาลดภาวะดื้อต่ออินซูลิน ยายับยั้งฮอร์โมนเพศชาย หรือยากระตุ้นการตกไข่ เป็นต้น

ภาวะถุงน้ำในรังไข่หลายใบ PMOS หรือ PCOS คืออะไร?

“ภาวะถุงน้ำในรังไข่หลายใบ” ภาวะนี้เป็นความผิดปกติของระบบต่อมไร้ท่อหรือฮอร์โมนในร่างกาย ที่ทำให้รังไข่ผลิตฮอร์โมนเพศชายมากเกินไป ส่งผลให้กระบวนการตกไข่ทำงานผิดปกติ บางรายอาจตกไข่ไม่สม่ำเสมอ หรือไม่มีการตกไข่เลย เมื่อทำการตรวจอัลตราซาวนด์ มักพบถุงน้ำขนาดเล็กจำนวนมากค้างอยู่ในรังไข่ และผู้ป่วยอาจมีอาการอื่น ๆ ร่วมด้วย เช่น เป็นสิว ผิวมัน ขนดก ผมร่วง หรือมีภาวะดื้อต่ออินซูลิน ส่งผลกระทบต่อสุขภาพโดยรวมได้

สาเหตุ PCOS คือปัจจัยใดบ้าง

แม้ว่าสาเหตุที่แท้จริงของโรค PCOS จะยังไม่เป็นที่ทราบแน่ชัด แต่ปัจจัยหลัก ๆ ที่เกี่ยวข้องกับการเกิด PCOS มีดังนี้

• พันธุกรรม : มีการศึกษาพบว่าภาวะ PCOS เกิดจากการถ่ายทอดทางพันธุกรรมได้ โดยมียีนที่เกี่ยวข้องหลายตัว ทำให้ผู้หญิงที่มีแม่หรือพี่สาวเป็นโรค PCOS จะมีความเสี่ยงสูงกว่าคนทั่วไป
• ภาวะดื้อต่ออินซูลิน (Insulin Resistance) : เมื่อร่างกายเกิดภาวะดื้อต่ออินซูลิน ตับอ่อนจะผลิตอินซูลินออกมาในปริมาณที่สูงขึ้น (Hyperinsulinemia) เพื่อควบคุมระดับน้ำตาลในเลือด อินซูลินที่มากเกินไปนี้จะไปกระตุ้นรังไข่ให้ผลิตฮอร์โมนเพศชาย (Androgen) มากขึ้น ส่งผลให้กระทบต่อกระบวนการตกไข่ตามปกติ
• ระดับฮอร์โมนเพศชายสูงเกินไป (Hyperandrogenism) : การที่เพศหญิงมีฮอร์โมนเพศชายมากเกินไป จะส่งผลให้เกิดอาการทางกายภาพ เช่น ขนดก สิว หน้ามัน และผมร่วง
• ภาวะอ้วน : น้ำหนักเกินหรืออ้วน ทำให้เกิดภาวะดื้อต่ออินซูลินส่งผลให้กระบวนการตกไข่ และประจำเดือนผิดปกติ

สังเกตอาการ PCOS สัญญาณไหนเข้าข่ายบ้าง?

PCOS คืออาการที่สามารถพบได้บ่อยถึง 1 ใน 10 ของผู้หญิงวัยเจริญพันธุ์ (หรือประมาณ 6-12%) โดย PCOS จะมีอาการแตกต่างกันไปในแต่ละบุคคล เบื้องต้นควรสังเกตอาการตนเอง ดังนี้

• ประจำเดือนมาไม่สม่ำเสมอ เว้นช่วงนานเกิน 35 วัน หรือมีประจำเดือนเพียง 6-8 ครั้งต่อปี
• ประจำเดือนขาดหายติดต่อกันเกิน 6 เดือน
• บางคนอาจมีอาการปวดท้องประจำเดือน ปวดหน่วงที่ท้องน้อยและปวดหลังส่วนล่าง
• มีภาวะมีบุตรยาก เนื่องจากไข่ไม่ตก
• มีขนดกตามใบหน้า หน้าอก หรือท้อง เนื่องจากระดับฮอร์โมนแอนโดรเจนที่สูง
• ปัญหาสิวบนใบหน้า หลัง อก และรักษาค่อนข้างยาก
• ผมร่วง ผมบาง ศีรษะล้าน
• ภาวะอ้วนลงพุง น้ำหนักขึ้นง่าย
• มีรอยคล้ำหนา โดยเฉพาะบริเวณคอ รักแร้ และข้อพับ (Acanthosis Nigricans) ซึ่งเป็นสัญญาณของภาวะดื้อต่ออินซูลิน

PCOS สามารถตรวจวินิจฉัยได้อย่างไร

การตรวจวินิจฉัยโรค PCOS แพทย์จะอาศัยข้อมูลจากการซักประวัติ การตรวจร่างกาย และการตรวจทางห้องปฏิบัติการ โดยต้องมีอาการอย่างน้อย 2 ใน 3 ข้อ คือ

1. ซักประวัติ เพื่อหาว่าประจำเดือนมาไม่ปกติหรือไม่มา
2. มีภาวะฮอร์โมนเพศชายสูง เช่น ผมร่วง สิว ผิวมัน หรือ ขนขึ้นมากบริเวณใบหน้า
3. อัลตราซาวนด์รังไข่ เมื่อพบถุงน้ำที่รังไข่หลายใบ โดยมีถุงน้ำเล็ก ๆ (Follicles) ขนาด 2-9 มิลลิเมตร จำนวนตั้งแต่ 20 ใบขึ้นไป หรือมีปริมาตรรังไข่ตั้งแต่ 10 มิลลิลิตรขึ้นไปในรังไข่ข้างใดข้างหนึ่ง
4. โดยก่อนวินิจฉัย PCOS ต้องแยกโรคอื่นๆ ที่มีลักษณะทางคลินิกคล้ายกันและทำให้เกิดอาการดังกล่าวออกไปก่อน

PCOS มีแนวทางรักษาด้วยวิธีไหนได้บ้าง

โรค PCOS รักษายังไง? PCOS ถือเป็นภาวะเรื้อรังที่ต้องรักษาอย่างต่อเนื่อง เพื่อควบคุมอาการให้เป็นปกติ โดยวิธีรักษาจะขึ้นอยู่กับความรุนแรงของอาการและความต้องการของผู้ป่วย ซึ่งอาการ PCOS มีแนวทางรักษาหลัก ๆ ดังนี้

• ปรับพฤติกรรมการใช้ชีวิต : ลดน้ำหนัก ควบคุมอาหาร และออกกำลังกายสม่ำเสมอ โดยการลดน้ำหนักเพียง 5% ของน้ำหนักตัวเริ่มต้น สามารถช่วยลดภาวะดื้อต่ออินซูลิน ปรับปรุงการตกไข่ และลดระดับฮอร์โมนเพศชายได้
• ยาเม็ดคุมกำเนิด : ช่วยปรับรอบเดือนให้สม่ำเสมอ ลดอาการฮอร์โมนเพศชายสูง เช่น สิว ขนดก
• ยาลดภาวะดื้อต่ออินซูลิน : ช่วยลดระดับน้ำตาลในเลือด ทำให้การตกไข่ ประจำเดือนมาเป็นปกติในบางราย
• ยายับยั้งฮอร์โมนเพศชาย : ช่วยยับยั้งฤทธิ์ของฮอร์โมนแอนโดรเจน เช่น สิว หรือ ขนดก
• ยากระตุ้นการตกไข่ : ใช้สำหรับผู้ป่วยที่วางแผนมีบุตร

ป้องกัน PCOS ได้ไหม ควรดูแลตัวเองยังไง?

เนื่องจากโรค PCOS เกิดจากอะไรนั้น ยังไม่มีคำตอบที่ชัดเจน การป้องกันโดยตรงจึงเป็นไปได้ยาก แต่สามารถลดความเสี่ยงโรคด้วยการดูแลสุขภาพอย่างเหมาะสม ดังนี้

• ควบคุมน้ำหนักให้อยู่ในเกณฑ์ปกติ : การมีน้ำหนักตัวเกิน หรือเป็นโรคอ้วนจะเพิ่มภาวะดื้อต่ออินซูลิน ซึ่งเป็นปัจจัยกระตุ้นที่ทำให้เกิด PCOS การรักษาน้ำหนักตัวในเกณฑ์ที่เหมาะสม (BMI 18.5 - 22.90) จึงเป็นวิธีป้องกันที่ดี
• รับประทานอาหารที่มีประโยชน์ : เน้นอาหารที่มีไฟเบอร์สูง โปรตีน ไขมันดี หลีกเลี่ยงการทานอาหารแปรรูป น้ำตาลสูง และคาร์โบไฮเดรตเชิงเดี่ยว เพื่อช่วยควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดและอินซูลิน
• ออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ : ควรออกกำลังกายอย่างน้อย 3-5 ครั้งต่อสัปดาห์ จะช่วยเพิ่มความไวของร่างกายต่ออินซูลิน (Insulin Sensitivity)
• จัดการความเครียด : ความเครียดสามารถส่งผลให้ฮอร์โมนในร่างกายผิดปกติ ควรหาวิธีผ่อนคลายที่เหมาะกับตัวเอง และพักผ่อนให้เพียงพอ
• ตรวจสุขภาพประจำปี : สำหรับผู้หญิงที่มีประวัติครอบครัวเป็น PCOS หรือเริ่มมีอาการผิดปกติ เช่น รอบเดือนมาไม่สม่ำเสมอ ควรปรึกษาแพทย์เพื่อรับการตรวจวินิจฉัย และเฝ้าระวังตั้งแต่เนิ่น ๆ

PCOS คือภาวะรังไข่หลายใบ ที่ผู้หญิงวัยเจริญพันธุ์ทุกคนควรรู้จักและรับมือให้ถูกวิธี

PCOS คือ ภาวะถุงน้ำในรังไข่หลายใบ (Polycystic Ovary Syndrome) เป็นความผิดปกติของระบบต่อมไร้ท่อที่สำคัญในผู้หญิง ซึ่งส่งผลโดยตรงต่อกระบวนการตกไข่ ทำให้ประจำเดือนมาไม่สม่ำเสมอ อาจมีอาการผมร่วง หัวล้าน เป็นสิว ขนดก และยังส่งผลกระทบต่อสุขภาพโดยรวม อาจเพิ่มความเสี่ยงต่อภาวะมีบุตรยาก หรือโรคแทรกซ้อนอื่น ๆ ที่รุนแรงตามมา

หากมีความกังวลเกี่ยวกับ PCOS หรือปัญหาทางนรีเวชอื่น ๆ เลือกเข้ารับการตรวจที่ศูนย์สูตินรีเวช โรงพยาบาลพระรามเก้า เรามีทีมแพทย์เฉพาะทางด้านสูตินรีเวชคอยดูแลอย่างใกล้ชิด พร้อมด้วยเทคโนโลยีทางการแพทย์ที่ทันสมัยครบครัน ช่วยเพิ่มความแม่นยำในการวินิจฉัย และช่วยให้แพทย์วางแผนการรักษาที่เหมาะสมกับแต่ละบุคคลได้อย่างมีประสิทธิภาพ

สอบถามข้อมูลเพิ่มเติม

• Facebook : Praram 9 hospital
• Line : @Praram9Hospital
• โทร. 1270

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับPCOS คือ

1. PCOS อันตรายไหม

PCOS เป็นภาวะเรื้อรังที่ไม่อันตรายถึงชีวิตในระยะสั้น แต่หากไม่ได้รับการรักษาควบคุมอาการอย่างเหมาะสม จะเพิ่มความเสี่ยงของภาวะแทรกซ้อนและโรคร้ายแรงในระยะยาว เช่น ภาวะดื้อต่ออินซูลิน, โรคเบาหวานชนิดที่ 2, โรคหัวใจและหลอดเลือด, ภาวะหยุดหายใจขณะหลับ (Sleep Apnea) และยังเพิ่มความเสี่ยงของมะเร็งเยื่อบุโพรงมดลูก (Endometrial Cancer) อีกด้วย

2. PCOS ทำให้มีบุตรยากจริงหรือ แล้วจะสามารถตั้งครรภ์ได้ไหม

PCOS คือภาวะที่ไข่ไม่ตกตามปกติ ทำให้ตั้งครรภ์ยากขึ้น แต่ไม่ได้หมายความว่าจะมีลูกไม่ได้ หากได้รับการรักษาและควบคุมฮอร์โมนอย่างถูกวิธี มีโอกาสตั้งครรภ์ได้เช่นเดียวกับผู้หญิงที่มีสุขภาพรังไข่ปกติทั่วไป

References

Mayo Clinic Staff. (2022, September 8). Polycystic ovary syndrome (PCOS). Mayo Clinic. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/pcos/symptoms-causes/syc-20353439

Polycystic Ovary Syndrome (PCOS). (2023, February 15). Cleveland Clinic. https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/8316-polycystic-ovary-syndrome-pcos

Howell, K. (2023, May 10). What Are Periods Like When You Have PCOS?. Nurture Gynaecology. https://nurturegynaecology.com.au/what-are-periods-like-when-you-have-pcos/