รู้ครบเรื่องเบาหวาน อาการ สาเหตุ และการรับมืออย่างถูกวิธี

โรคเบาหวาน (Diabetes) เป็นหนึ่งในโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง (NCDs) ที่มีความสำคัญและมีอุบัติการณ์เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่องทั่วโลก อันเนื่องมาจากพฤติกรรมการใช้ชีวิตที่เร่งรีบ ไม่ถูกสุขอนามัยของผู้คนในปัจจุบัน ไม่ว่าจะเป็นการรับประทานอาหาร การเคลื่อนไหว หรือความเครียดสะสม ล้วนเป็นปัจจัยที่ทำให้ระดับน้ำตาลในเลือดผิดปกติได้ง่าย การทำความเข้าใจโรคนี้ตั้งแต่สาเหตุ อาการ ไปจนถึงแนวทางป้องกัน จึงเป็นก้าวสำคัญที่จะช่วยให้เราดูแลสุขภาพได้อย่างมีประสิทธิภาพ ก่อนเกิดภาวะแทรกซ้อนในระยะยาว

Key Takeaways

• เบาหวาน คือภาวะที่ระดับน้ำตาลในเลือดสูงผิดปกติ เกิดจากร่างกายขาดอินซูลินหรือดื้อต่ออินซูลิน และอาจนำไปสู่ภาวะแทรกซ้อนรุนแรงหากควบคุมไม่ดี
• อาการเตือนสำคัญของโรคเบาหวานระยะเริ่มต้น ได้แก่ ปัสสาวะบ่อย กระหายน้ำ หิวบ่อย น้ำหนักลด หากพบอาการเหล่านี้ควรรีบตรวจวินิจฉัยเพื่อป้องกันความรุนแรงระยะยาว
• โรคเบาหวานรักษาไม่หายขาด แต่ควบคุมได้ด้วยการใช้ยา การควบคุมอาหาร และการออกกำลังกาย ผู้ป่วยควรตรวจติดตามสม่ำเสมอ เพื่อลดความเสี่ยงภาวะแทรกซ้อนอันตราย

เบาหวานคืออะไร?

เบาหวาน คือ โรคที่มีระดับน้ำตาลในเลือดสูงกว่าปกติ ซึ่งมีสาเหตุมาจากความผิดปกติของกระบวนการเมแทบอลิซึมที่เกี่ยวข้องกับฮอร์โมนอินซูลิน ทำให้ร่างกายไม่สามารถผลิตฮอร์โมนอินซูลิน หรือมีภาวะดื้ออินซูลิน จนร่างกายไม่สามารถนำน้ำตาลกลูโคสไปใช้เป็นพลังงานได้อย่างมีประสิทธิภาพ ส่งผลให้ระดับน้ำตาลสะสมอยู่ในกระแสเลือดมากขึ้นเรื่อย ๆ

น้ำตาลที่ค้างอยู่ในกระแสเลือดเป็นเวลานาน สามารถก่อให้เกิดผลกระทบต่ออวัยวะสำคัญหลายระบบ โดยเฉพาะอย่างยิ่งระบบหัวใจและหลอดเลือด จอประสาทตา ไต และระบบประสาท หากไม่ได้รับการรักษาที่เหมาะสม เบาหวานอาจนำไปสู่ภาวะแทรกซ้อนร้ายแรงได้

โรคเบาหวานมีกี่ชนิด เบาหวาน Type 1 และ 2 ต่างกันอย่างไร?

โรคเบาหวานสามารถแบ่งออกได้เป็นหลายชนิด ตามสาเหตุและกลไกความผิดปกติของอินซูลิน

1. เบาหวานชนิดที่ 1 (Type-1) : เกิดจากร่างกายขาดฮอร์โมนอินซูลินโดยสิ้นเชิง จากการถูกระบบภูมิคุ้มกันทำลายเซลล์ที่มีหน้าที่ผลิตอินซูลินในตับอ่อน มักพบตั้งแต่ตอนอายุน้อย
2. เบาหวานชนิดที่ 2 (Type-2) : เกิดจากร่างกายมีภาวะดื้ออินซูลิน หรือสร้างอินซูลินได้น้อยลง ทำให้ระดับน้ำตาลในเลือดสูงได้ง่าย เบาหวานชนิดที่ 2 ส่วนใหญ่พบในผู้ใหญ่และผู้สูงอายุ และยังเป็นเบาหวานชนิดที่พบบ่อยที่สุดอีกด้วย
3. เบาหวานขณะตั้งครรภ์ : เกิดจากฮอร์โมนขณะตั้งครรภ์ไปรบกวนให้อินซูลินทำงานได้ไม่เต็มที่ ทำให้ระดับน้ำตาลในเลือดสูงกว่าปกติในช่วงตั้งครรภ์ แม้ว่าอาการจะมักหายไปหลังคลอด แต่ผู้ที่เคยเป็นเบาหวานขณะตั้งครรภ์มีความเสี่ยงสูงในการพัฒนาเป็นเบาหวานชนิดที่ 2 ในอนาคต
4. เบาหวานที่มีสาเหตุจำเพาะ : เกิดจากความผิดปกติจำเพาะเจาะจง เช่น ความผิดปกติของตับอ่อน การผ่าตัดตับอ่อน หรือผลข้างเคียงจากยาบางชนิด

โรคเบาหวาน มีอาการอย่างไร?

อาการของโรคเบาหวานสามารถแบ่งได้ตามลักษณะอาการเริ่มต้น และอาการที่เกิดขึ้น หากควบคุมเบาหวานได้ไม่ดี

อาการเบาหวานเริ่มต้น

อาการเบาหวานเริ่มต้นมักไม่ค่อยชัดเจนนัก ยกตัวอย่างเช่น

• ปัสสาวะบ่อยขึ้น
• รู้สึกกระหายน้ำบ่อยขึ้น
• รู้สึกหิวบ่อยขึ้น
• น้ำหนักลด แม้จะทานมากขึ้น
• เหนื่อยเพลีย

หากมีอาการดังกล่าวหลายอย่างร่วมกัน ควรสงสัยว่าอาจเป็นโรคเบาหวาน แนะนำให้พบแพทย์เพื่อตรวจวัดระดับน้ำตาลในเลือด วินิจฉัย และรับการรักษาที่เหมาะสมโดยเร็ว เพื่อป้องกันภาวะแทรกซ้อนที่อาจเกิดขึ้นในระยะยาว

ภาวะแทรกซ้อนหากควบคุมเบาหวานได้ไม่ดี

หากโรคเบาหวานไม่ได้รับการควบคุมดูแลอย่างเหมาะสม ภาวะแทรกซ้อนจะรุนแรงมากขึ้นในระยะต่อไป และอาจส่งผลกระทบรุนแรงต่อระบบต่าง ๆ ในร่างกาย ดังนี้

• โรคกล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือด หลอดเลือดหัวใจตีบตัน โรคกล้ามเนื้อหัวใจตายเฉียบพลัน หรือภาวะหัวใจวาย
  
  **แนะนำแพ็กเกจตรวจสุขภาพหัวใจ >> แพ็กเกจเช็คหัวใจให้ชัวร์ Exclusive Heart
• เบาหวานลงไต อาจทำให้ไตวายเรื้อรัง สูญเสียการทำงานอย่างถาวร ผู้ป่วยจำเป็นต้องรับการบำบัดทดแทนไตด้วยการฟอกเลือด หรือผ่าตัดปลูกถ่ายไตใหม่
• เส้นประสาทเสื่อม ทำให้เกิดอาการชา หรือปวดแสบปวดร้อน รู้สึกเหมือนถูกแทงด้วยเข็มหรือมีด บริเวณปลายมือปลายเท้า
• ภาวะเบาหวานขึ้นตา เพิ่มความเสี่ยงต้อกระจก จอประสาทตาเสื่อม ซึ่งอาจรุนแรงขึ้นจนสูญเสียการมองเห็น
• ภาวะบาหวานลงเท้า เสี่ยงต่อการเกิดแผลเรื้อรังที่เท้า ติดเชื้อแบคทีเรียแทรกซ้อน เท้าบวมจากเบาหวาน หากไม่ได้รับการดูแลที่ถูกต้อง แผลลุกลามอาจทำให้สูญเสียเท้าหรือขาได้

นอกจากนี้ยังมีภาวะร่วมอื่น ๆ ที่มักจะพบร่วมกับโรคเบาหวานเช่น ความดันโลหิตสูง ไขมันในเลือดสูง ภาวะอ้วน ไขมันพอกตับ ภาวะหยุดหายใจขณะหลับ ภาวะซึมเศร้า ดังนั้น จึงควรพบแพทย์เพื่อตรวจรักษาอย่างละเอียด

การวินิจฉัยโรคเบาหวาน มีวิธีอะไรบ้าง?

การวินิจฉัยโรคเบาหวานเป็นขั้นตอนสำคัญที่จะช่วยให้ผู้ป่วยสามารถจัดการและควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดได้ตั้งแต่เนิ่น ๆ แพทย์จะพิจารณาจากประวัติสุขภาพ ความเสี่ยง และอาการร่วม ก่อนยืนยันด้วยการตรวจเลือด ซึ่งวิธีการตรวจเลือดเบาหวานมีหลายรูปแบบ ดังนี้

• การตรวจน้ำตาลในเลือดขณะอดอาหาร (Fasting Blood Sugar) เป็นการตรวจระดับน้ำตาลในเลือดหลังจากอดอาหารมาแล้วอย่างน้อย 8 ชั่วโมง ค่าปกติควรอยู่ระหว่าง 70-99 มิลลิกรัมต่อเดซิลิตร (mg/dL) หากระดับน้ำตาลในเลือดสูงกว่า หรือเท่ากับ 126 mg/dL จะถือว่าเป็นโรคเบาหวาน
• การตรวจน้ำตาลสะสมในเลือด (HbA1c) เป็นการตรวจวัดค่าเฉลี่ยของระดับน้ำตาลในเลือดในช่วง 2-3 เดือนที่ผ่านมา ค่าปกติควรต่ำกว่า 5.7% หากระดับ HbA1c สูงกว่าหรือเท่ากับ 6.5% จะถือว่าเป็นโรคเบาหวาน
• การตรวจระดับน้ำตาลในเลือดหลังรับประทานอาหาร 2 ชั่วโมง (2-hour Postprandial Blood Sugar) ค่าทั่วไปไม่ควรเกิน 140 มิลลิกรัมต่อเดซิลิตร กรณีที่ตรวจพบค่าตั้งแต่ 200 มิลลิกรัมต่อเดซิลิตร จะถือว่าเป็นโรคเบาหวาน

โรคเบาหวานรักษาได้ไหม?

โรคเบาหวานเป็นโรคเรื้อรังที่ไม่สามารถรักษาให้หายขาด แต่สามารถควบคุมอาการเบาหวานให้อยู่ในเกณฑ์ดีได้ ซึ่งจำเป็นต้องอาศัยความร่วมมือทั้งแพทย์ นักโภชนาการ รวมถึงตัวผู้ป่วยเอง ในหัวข้อนี้จะมาแนะนำ 3 วิธีรักษาเบาหวานที่จะช่วยให้ผู้ป่วยคุมอาการ และลดความเสี่ยงการเกิดภาวะแทรกซ้อนได้

1. การใช้ยา

การรักษาเบาหวานด้วยยาจะขึ้นอยู่กับชนิดของโรคเบาหวาน กรณีที่ผู้ป่วยเป็นโรคเบาหวานชนิดที่ 1 แพทย์จะใช้ฮอร์โมนอินซูลินเป็นหลัก เพื่อชดเชยที่ร่างกายไม่สามารถสร้างอินซูลินได้เอง แต่หากเป็นผู้ป่วยโรคเบาหวานชนิดที่ 2 แพทย์จะพิจารณาเลือกใช้ยาควบคุมระดับน้ำตาลในเลือด หรือใช้อินซูลินตามความเหมาะสม

2. การควบคุมอาหาร

การควบคุมอาหารเป็นพื้นฐานสำคัญในการคุมระดับน้ำตาล ควรเลือกรับประทานคาร์โบไฮเดรตเชิงซ้อน เพิ่มผัก และโปรตีนที่ดีต่อสุขภาพ ลดอาหารหวาน มัน เค็ม ซึ่งจัดอยู่ในกลุ่มอาหารที่คนเป็นเบาหวานควรหลีกเลี่ยง ที่สำคัญการควบคุมปริมาณอาหารแต่ละมื้อให้เหมาะสม รวมถึงหลีกเลี่ยงการกินจุบจิบ จะช่วยป้องกันไม่ให้น้ำตาลขึ้นสูง

3. การออกกำลังกาย

การออกกำลังกายช่วยเพิ่มประสิทธิภาพการใช้น้ำตาลของกล้ามเนื้อ ลดภาวะดื้ออินซูลิน และช่วยควบคุมน้ำหนัก ควรออกกำลังกายอย่างน้อย 150 นาทีต่อสัปดาห์ เช่น เดินเร็ว ว่ายน้ำ ปั่นจักรยาน และออกกำลังกายแบบแรงต้านร่วมด้วย เพื่อช่วยให้ระดับน้ำตาลอยู่ในเกณฑ์ดี และลดความเสี่ยงภาวะแทรกซ้อนระยะยาว

ดูแลสุขภาพตั้งแต่วันนี้ ลดความเสี่ยงเบาหวาน และภาวะแทรกซ้อน

แม้ว่าเบาหวานจะเป็นโรคเรื้อรัง แต่การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมและการดูแลสุขภาพสามารถช่วยลดความเสี่ยง และควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดได้

• การควบคุมอาหาร : เลือกรับประทานอาหารคาร์โบไฮเดรตที่มีใยอาหารสูง มีค่าดัชนีน้ำตาลต่ำ (Low Glycemic Index) เช่น ข้าวกล้อง ผักและผลไม้สดในปริมาณที่เหมาะสม และควรหลีกเลี่ยงอาหารหวานจัด เค็มจัด การกินจุบจิบ
• การออกกำลังกาย : การออกกำลังกายอย่างน้อย 150 นาทีต่อสัปดาห์ จะช่วยให้ร่างกายใช้พลังงานและควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดได้ดีขึ้น ควรเลือกกิจกรรมที่ทำให้หัวใจเต้นเร็วขึ้น เช่น การเดินเร็ว การวิ่ง หรือการปั่นจักรยาน
• การควบคุมน้ำหนัก : การรักษาน้ำหนักให้อยู่ในเกณฑ์ปกติ ช่วยลดการดื้ออินซูลิน ช่วยลดความเสี่ยงในการเกิดโรคเบาหวาน และยังส่งผลดีต่อสุขภาพทั่วไป
• การตรวจสุขภาพประจำปี : การตรวจสุขภาพและตรวจระดับน้ำตาลในเลือดอย่างสม่ำเสมอ ช่วยให้สามารถตรวจพบโรคในระยะเริ่มต้น และได้รับการรักษาอย่างทันท่วงที
• การจัดการความเครียด : ความเครียดสามารถเพิ่มระดับน้ำตาลในเลือดได้ การหาวิธีผ่อนคลาย เช่น การฝึกโยคะ การทำสมาธิ หรือการพักผ่อนที่เพียงพอ เป็นวิธีที่ช่วยลดความเครียดได้
• การเลิกบุหรี่และหลีกเลี่ยงเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ : การสูบบุหรี่และการดื่มแอลกอฮอล์เพิ่มความเสี่ยงในการเกิดโรคเบาหวาน และภาวะแทรกซ้อนต่าง ๆ ดังนั้น การเลิกบุหรี่และลดการดื่มแอลกอฮอล์ จึงเป็นการกำจัดปัจจัยเสี่ยงอย่างหนึ่งที่ให้ผลดี

โรคเบาหวานอันตราย แต่ถ้ารู้ทัน ป้องกันได้

การใส่ใจสัญญาณเตือนโรคเบาหวานควบคู่กับการปรับพฤติกรรม จะช่วยลดความเสี่ยงในการเกิดโรคเบาหวาน การเกิดภาวะแทรกซ้อนอันตรายจากโรคเบาหวาน รวมถึงช่วยควบคุมอาการให้อยู่ในเกณฑ์ดีได้ เพราะแม้เบาหวานจะเป็นโรคเรื้อรัง แต่ก็สามารถดูแลและควบคุมได้ หากตั้งใจดูแลสุขภาพอย่างจริงจัง

หากพบอาการผิดปกติ หรือมีข้อกังวลเกี่ยวกับโรคเบาหวาน ควรรีบปรึกษาแพทย์เฉพาะทางเพื่อรับการวินิจฉัยอาการเพิ่มเติม ที่ศูนย์เบาหวานและเมตาบอลิก โรงพยาบาลพระรามเก้า ให้บริการตรวจวินิจฉัยโดยทีมแพทย์ประจำศูนย์ พร้อมเทคโนโลยีการตรวจรักษาที่ทันสมัย เพื่อช่วยให้ผู้ป่วยควบคุมโรคเบาหวานได้อย่างมีประสิทธิภาพ และสามารถใช้ชีวิตต่อด้วยความมั่นใจ

สอบถามข้อมูลเพิ่มเติม

• Facebook : Praram 9 hospital
• Line : @Praram9Hospital
• โทร. 1270

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับเบาหวาน

1. โรคเบาหวานสามารถหายขาดได้หรือไม่?

โรคเบาหวานจัดเป็นโรคเรื้อรังที่ไม่สามารถรักษาให้หายขาดได้ แต่สามารถควบคุมให้อยู่ในภาวะสงบ (Remission) ได้

2. ผู้ป่วยเบาหวานอยู่ได้กี่ปี

ผู้ป่วยเบาหวานสามารถมีอายุยืนยาวใกล้เคียงคนทั่วไป หากควบคุมระดับน้ำตาล และดูแลสุขภาพอย่างเคร่งครัด

References

Diabetes. (2023, February 17). Cleveland Clinic. https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/7104-diabetes

Diabetes. (2024, November 14). WHO. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/diabetes

Mayo Clinic Staff. (2024, March 27). Diabetes. Mayo Clinic. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/diabetes/symptoms-causes/syc-20371444