โรคไข้กาฬหลังแอ่น โรคหายากในไทย แต่รุนแรงถึงชีวิต

โรคไข้กาฬหลังแอ่น (Meningococcal Disease) เป็นโรคติดเชื้อแบคทีเรียที่หลายคนอาจไม่คุ้นเคย เนื่องจากในประเทศไทยพบได้น้อยมาก โดยมีรายงานเพียงหลัก “ไม่เกิน 50 รายต่อปี” เท่านั้น

อย่างไรก็ตาม แม้โรคไข้กาฬหลังแอ่นจะเป็นโรคที่พบได้ไม่บ่อย แต่กลับมีความรุนแรงสูง และอาจทำให้เสียชีวิตได้ถึงประมาณ 10–15% แม้ได้รับการรักษาแล้วก็ตาม

สาเหตุของโรคไข้กาฬหลังแอ่น

โรคไข้กาฬหลังแอ่น เกิดจากเชื้อแบคทีเรีย Neisseria meningitidis ซึ่งสามารถทำให้เกิดการติดเชื้อรุนแรงได้ เช่น

• เยื่อหุ้มสมองอักเสบ
• การติดเชื้อในกระแสเลือด (Sepsis)

เชื้อมีหลายสายพันธุ์ แต่สายพันธุ์ที่สำคัญและเกี่ยวข้องกับวัคซีน ได้แก่ A, B, C, W, Y

การติดต่อของโรคไข้กาฬหลังแอ่น

โรคไข้กาฬหลังแอ่นติดต่อผ่าน “ละอองฝอยขนาดใหญ่” (Droplet) เช่น

• การไอ จาม
• การใช้แก้วน้ำหรือช้อนร่วมกัน
• การอยู่ใกล้ชิดเป็นเวลานาน

แม้โรคไข้กาฬหลังแอ่นจะติดต่อไม่ง่ายเท่า COVID-19 หรือโรคหัด แต่ต้องอาศัย “การสัมผัสใกล้ชิดจริง ๆ”

สิ่งที่น่ากังวล: คนไม่มีอาการก็สามารถแพร่เชื้อได้

ในบางประเทศ เช่น แถบแอฟริกา ยุโรป หรืออเมริกา พบว่ามีคนประมาณ 10–20% ที่มีเชื้ออยู่ในโพรงจมูกโดย “ไม่มีอาการ”แต่ยังสามารถแพร่เชื้อให้ผู้อื่นได้

อาการของโรคไข้กาฬหลังแอ่น

โรคไข้กาฬหลังแอ่น อาการเริ่มต้นคล้ายไข้หวัด คือ มีไข้สูง เจ็บคอ ปวดศีรษะ ปวดเมื่อยกล้ามเนื้อ และสามารถก่อให้เกิด อาการที่รุนแรงได้แก่

• เยื่อหุ้มสมองอักเสบ อาการไข้สูง คอแข็ง อาเจียน ปวดศีรษะรุนแรง ซึมลง หมดสติ
• ภาวะติดเชื้อในกระแสเลือด มีอาการไข้สูง ผื่นจ้ำเลือด มือเท้าเย็น สามารถนำไปสู่ภาวะช็อก และอวัยวะล้มเหลวได้
• ในเด็กเล็กจะมีอาการร้องไห้ผิดปกติ ซึมลง และไม่ยอมกินอาหาร

ความรุนแรงของโรคไข้กาฬหลังแอ่น

โรคไข้กาฬหลังแอ่นสามารถลุกลามได้ไว อาจเสียชีวิตได้อย่างรวดเร็ว โดยมีอัตราการเสียชีวิตที่ 10-15%

1 ใน 5 ของผู้รอดชีวิตอาจเผชิญกับความพิการหรือผลกระทบต่อสุขภาพระยะยาว

• สูญเสียแขนหรือขา จากการติดเชื้อรุนแรง
• สูญเสียความสามารถในการเรียนรู้และจดจำ จากความเสียหายของสมอง
• สูญเสียการได้ยิน
• อาการอื่นๆ เช่น โรคลมชัก ปัญหาทางพฤติกรรม

เชื้อของโรคไข้กาฬหลังแอ่น มีทั้งหมดกี่สายพันธุ์?

เชื้อก่อโรคหลักมี 6 สายพันธุ์หลัก ได้แก่ A, B, C, W, X, Y

โดย “สายพันธุ์ B” เป็นสายพันธุ์ที่พบได้บ่อยใน

• อังกฤษ
• ยุโรป
• ออสเตรเลีย
• นิวซีแลนด์
• รวมถึงประเทศไทย

การป้องกันที่สำคัญ: วัคซีนไข้กาฬหลังแอ่น

ปัจจุบันมีคำแนะนำจากสมาคมโรคติดเชื้อเด็กแห่งประเทศไทย และ คำแนะนำการให้วัคซีนในผู้ใหญ่และผู้สูงอายุ ให้พิจารณาฉีดวัคซีนใน “กลุ่มเสี่ยง” ดังนี้

1. ทารกและเด็กเล็ก

• อายุน้อยกว่า 2 ปี

2. ผู้ที่มีโรคประจำตัว ได้แก่

• ไม่มีม้าม / ม้ามทำงานผิดปกติ
• ผู้ที่มีภาวะภูมิคุ้มกันบกพร่องจากการขาดคอมพลีเมนต์ (Complement deficiency)
• ผู้ที่ใช้ยากดภูมิคุ้มกัน (เช่น eculizumab)

กลุ่มนี้มีความเสี่ยงต่อการติดเชื้อรุนแรงมากกว่าคนทั่วไป

3. ผู้ที่มีความเสี่ยงต่อการสัมผัสเชื้อ

• อยู่ในพื้นที่ที่มีการระบาด
• เดินทางไปประเทศเสี่ยง เช่น แอฟริกา (African meningitis belt)
• เดินทางไปเข้าร่วมกิจกรรมที่มีการรวมกลุ่มของคนจำนวนมาก เช่น โอลิมปิก แข่งขันฟุตบอล
• ผู้แสวงบุญ จะเดินทางไปประกอบพิธีฮัจญ์หรืออุมเราะห์

4. กลุ่มนักเรียน นักศึกษาที่จะไปเรียนต่างประเทศ

ซึ่งเป็นกลุ่มที่พบการระบาดได้บ่อยในต่างประเทศ โดยเฉพาะหากมีการอยู่รวมกันจำนวนมาก เช่น

• หอพัก
• โรงเรียนประจำ
• มหาวิทยาลัย

วัคซีนไข้กาฬหลังแอ่น มีกี่ชนิด

วัคซีนไข้กาฬหลังแอ่นมี 2 ชนิด ได้แก่

1. ชนิด 4 สายพันธุ์ A ,C ,W ,Y

ฉีดได้ตั้งแต่เด็กอายุ 1 ปีขึ้นไป ฉีด 1 เข็ม ฉีดกระตุ้นทุก 5 ปี หากยังมีความเสี่ยง

2. ชนิด สายพันธุ์ B

ฉีดได้อายุตั้งแต่ 2 เดือนขึ้นไป

ตารางวัคซีนไข้กาฬหลังแอ่น

• อายุ 2–11 เดือน ฉีด 2 เข็ม หรือ 3 เข็ม
• อายุ 12 เดือนขึ้นไป ฉีด 2 เข็ม

ฉีดกระตุ้นที่ 1-2 ปี หากยังมีความเสี่ยง

ผู้ที่ควรได้รับวัคซีนไข้กาฬหลังแอ่น

• เด็กอายุน้อยกว่า 2 ปี
• ผู้ที่มีโรคประจำตัวข้างต้น
• นักเรียน นักศึกษาที่จะไปเรียนต่อ ประเทศอังกฤษ ยุโรป ออสเตรเลีย นิวซีแลนด์ ซึ่งมีสายพันธุ์ B เป็นหลัก
• ผู้ที่จะเดินทางไปพื้นที่ระบาดของสายพันธุ์ B

ฉีดวัคซีนไข้กาฬหลังแอ่นแล้ว ภูมิคุ้มกันอยู่นานแค่ไหน?

1. วัคซีนไข้กาฬหลังแอ่นชนิด 4 สายพันธุ์ A ,C ,W ,Y ครอบคลุมได้นาน 3-5 ปี หลังฉีด 1 เข็ม
2. วัคซีนสายพันธุ์ B เมื่อฉีดครบ 2 เข็ม ครอบคลุมได้นาน 1-2 ปี

ผู้ที่ควรฉีดกระตุ้น ในกรณี

• มีการระบาดในพื้นที่
• หรือยังคงมีความเสี่ยงสูงต่อเนื่อง

ดังนั้นแม้ไข้กาฬหลังแอ่นสายพันธุ์ B จะเป็นโรคที่พบไม่บ่อยในไทยแต่มีความรุนแรงสูง และอาจเสียชีวิตได้อย่างรวดเร็ว

โดยเฉพาะในกลุ่ม

• เด็กเล็ก
• วัยรุ่น
• ผู้ที่ต้องเดินทางไปต่างประเทศ

การฉีดวัคซีนจึงเป็นอีกหนึ่งทางเลือกสำคัญ ในการลดความเสี่ยง และป้องกันโรคร้ายก่อนเกิดขึ้นได้