สมองบวม อาการฉุกเฉินที่อาจพรากชีวิตคุณไปโดยไม่รู้ตัว

สมองบวม เป็นภาวะที่เกิดจากความผิดปกติภายในสมอง ทำให้มีการสะสมของของเหลวในเนื้อเยื่อสมองมากกว่าปกติ อาจเกิดขึ้นได้ทั้งทั่วสมองหรือเฉพาะบางส่วน เมื่อเกิดภาวะสมองบวม จะถือเป็นภาวะวิกฤติที่ต้องได้รับการรักษาอย่างเร่งด่วน

เนื่องจากสมองอยู่ภายในกะโหลกศีรษะซึ่งมีพื้นที่จำกัด เมื่อสมองบวม ปริมาตรภายในกะโหลกจะเพิ่มขึ้น ส่งผลให้ ความดันในกะโหลกศีรษะสูงขึ้น เนื้อสมองถูกกดทับ การไหลเวียนเลือดไปเลี้ยงสมองลดลง และสมองอาจขาดออกซิเจนจนเกิดความเสียหายอย่างรุนแรง หากไม่ได้รับการรักษาอย่างทันท่วงที อาจนำไปสู่ความพิการถาวรหรือเสียชีวิตได้

Key Takeaways

• สมองบวมเกิดจากการสะสมของของเหลวหรือการอักเสบของเนื้อเยื่อสมอง ทำให้ความดันในกะโหลกศีรษะสูงขึ้น
• เป็นภาวะฉุกเฉินที่ต้องได้รับการรักษาโดยเร็ว หากล่าช้าอาจเกิดความเสียหายของสมองอย่างถาวร
• การรักษามีเป้าหมายเพื่อลดการบวมของสมอง และควบคุมความดันในกะโหลกศีรษะ โดยขึ้นอยู่กับสาเหตุและความรุนแรงของโรค

ภาวะสมองบวมคืออะไร?

ภาวะสมองบวม (Cerebral edema) คือภาวะที่เนื้อเยื่อสมองบวมจากการมีของเหลวสะสมมากผิดปกติภายในเซลล์สมองเอง ส่งผลให้การทำงานของสมองผิดปกติ และเกิดอาการทางระบบประสาทที่รุนแรง

เมื่อความดันในกะโหลกศีรษะสูงขึ้น อาจทำให้เนื้อสมองถูกกดทับ เลือดไปเลี้ยงสมองไม่เพียงพอ และเกิดภาวะสมองขาดออกซิเจน ซึ่งเป็นอันตรายถึงชีวิต

สมองบวมเกิดจากสาเหตุใด?

ภาวะสมองบวมสามารถเกิดจากสาเหตุดังต่อไปนี้

• การบาดเจ็บบริเวณศีรษะจากอุบัติเหตุอย่างรุนแรง อาจทำให้กะโหลกศีรษะแตก เนื้อเยื่อสมองเสียหาย หรือเลือดคั่งในสมอง และทำให้ความดันกะโหลกศีรษะสูงขึ้นได้
• โรคหลอดเลือดสมอง ทั้งชนิดขาดเลือด และเลือดออกในสมอง
• เนื้องอกในสมอง ซึ่งอาจรบกวนการไหลเวียนของน้ำไขสันหลัง
• การติดเชื้อในสมองหรือเยื่อหุ้มสมองอักเสบ•ภาวะโซเดียมในเลือดต่ำ ทำให้สมดุลแร่ธาตุในร่างกายเปลี่ยนไป เซลล์จะบวมน้ำและทำให้สมองบวมได้

เมื่อสมองบวม มักมีอาการอย่างไร?

อาการที่พบได้ ได้แก่

• ปวดศีรษะรุนแรง
• คลื่นไส้ อาเจียนพุ่ง
• คอแข็ง
• อ่อนแรง ชา หรือการทรงตัวผิดปกติ
• พูดไม่ชัด สับสน หรือพฤติกรรมเปลี่ยนไป
• ตามัว หรือการมองเห็นผิดปกติ
• ระดับความรู้สึกตัวลดลง ชัก หรือหมดสติ

ภาวะสมองบวม สามารถวินิจฉัยได้อย่างไร?

การวินิจฉัยภาวะสมองบวมจำเป็นต้องอาศัยทั้งความเชี่ยวชาญและความรวดเร็ว เพื่อให้ผู้ป่วยได้รับการรักษาอย่างทันท่วงทีและเหมาะสมที่สุด ซึ่งสามารถทำได้ดังต่อไปนี้

• กรณีผู้ป่วยยังสามารถโต้ตอบได้ แพทย์จะมีการซักประวัติทางสุขภาพว่ามีอาการหรือภาวะเสี่ยงสมองบวมหรือไม่
• กรณีที่ผู้ป่วยไม่สามารถโต้ตอบได้ หรือหลังจากซักประวัติแล้ว พบว่ามีความเสี่ยงเกิดภาวะสมองบวม แพทย์จะส่งตรวจเพิ่มเติม ได้แก่
• การตรวจเลือด เพื่อดูค่าต่าง ๆ ภายในเลือดที่ผิดปกติ เพื่อหาสาเหตุที่ทำให้เกิดภาวะสมองบวม
• การเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ (CT Scan) เพื่อให้แพทย์สามารถเห็นโครงสร้างภายในกะโหลกศีรษะ รวมถึงสามารถมองเห็นรอยโรคจากสมองบวมอย่างชัดเจน
• การตรวจด้วยคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้า (MRI) เพื่อให้แพทย์สามารถเห็นรอยโรคจากภาวะสมองบวม ไม่ว่าจะเป็นเนื้อเยื่อสมองที่เสียหาย หลอดเลือดที่ตีบ อุดตัน หรือแตก เป็นต้น

สมองบวมมีวิธีการรักษาอย่างไรบ้าง?

เป้าหมายหลักคือ ลดการบวมของสมอง และควบคุมความดันในกะโหลกศีรษะ แนวทางรักษา ได้แก่

• การใช้ยาลดสมองบวม เช่น ยาลดการอักเสบ หรือยาขับปัสสาวะ
• การให้สารน้ำทางหลอดเลือด เพื่อคงการไหลเวียนเลือดและออกซิเจนไปเลี้ยงสมอง
• การระบายน้ำไขสันหลัง เพื่อลดของเหลวและความดันในกะโหลกศีรษะ (เมื่อมีข้อบ่งชี้)
• การผ่าตัด ในรายที่มีความรุนแรง เช่น ผ่าตัดลดความดันในกะโหลกศีรษะ หรือผ่าตัดแก้ไขสาเหตุ เช่น เนื้องอกหรือเลือดออกในสมอง

ภาวะแทรกซ้อนจากสมองบวม

ภาวะสมองบวมถือเป็นภาวะแทรกซ้อนที่รุนแรงที่ต้องรีบรักษาทันที กรณีที่รักษาล่าช้า อาจทำให้เซลล์สมองเสียหายถาวร และนำมาสู่ภาวะแทรกซ้อนที่อันตรายถึงชีวิต หรือก่อให้เกิดความพิการถาวร อาทิ มีปัญหาการเคลื่อนไหว การทรงตัว การสื่อสาร หรือความจำ เป็นต้น

สมองบวม รีบรักษา ก่อนอันตรายต่อชีวิต!

ภาวะสมองบวมถือเป็นภาวะวิกฤติที่ต้องได้รับการตรวจวินิจฉัยอย่างรวดเร็วและแม่นยำ เพื่อให้ผู้ป่วยได้รับการรักษาอย่างทันท่วงทีและถูกต้องที่สุด การรักษาที่รวดเร็วทันเวลาจะช่วยลดความเสียหายของสมอง และรักษาเซลล์ประสาทไว้ได้มากขึ้น ตรงกันข้าม หากปล่อยให้ล่าช้าหรือไม่ได้รับการรักษา อาจนำไปสู่ภาวะพิการถาวร หรือร้ายแรงถึงขั้นเสียชีวิตได้

ศูนย์สมองและระบบประสาท โรงพยาบาลพระรามเก้า ให้บริการตรวจวินิจฉัยผู้ป่วยระยะวิกฤติตลอด 24 ชั่วโมง พร้อมเครื่องมือตรวจรักษาที่มีคุณภาพ ได้มาตรฐาน เพื่อให้ผู้ป่วยได้รับการรักษาที่รวดเร็วที่สุด และมีโอกาสกลับมามีชีวิตที่ดีขึ้นอีกครั้ง

สอบถามข้อมูลเพิ่มเติม

• Facebook : Praram 9 hospital
• Line : @Praram9Hospital
• โทร. 1270

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับสมองบวม

1. สมองบวมป้องกันได้ไหม?

ภาวะสมองบวมสามารถป้องกันได้บางส่วน โดยการดูแลสุขภาพให้แข็งแรง ลดความเสี่ยงต่อโรคหลอดเลือดสมองตีบหรืออุดตัน และระมัดระวังไม่ให้เกิดการบาดเจ็บที่ศีรษะ

2. สมองบวม มีโอกาสรอดหรือไม่?

สมองบวมมีโอกาสรอด หากได้รับการรักษาอย่างรวดเร็วและทันท่วงที โอกาสฟื้นตัวขึ้นอยู่กับความรุนแรง ตำแหน่งของสมองที่บวม และการได้รับการรักษาอย่างเหมาะสมตั้งแต่ระยะแรก

References

Cerebral Edema (Brain Swelling). (2023, October 4). Cleveland Clinic. https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/cerebral-edema-brain-swelling

Dostovic, Z. Dostovic, E. Smajlovic, D. Ibrahimagic, O.C. & Avdic, L. (2016). Brain Edema After Ischaemic Stroke. Medical archives (Sarajevo, Bosnia and Herzegovina), 70(5), 339–341. https://doi.org/10.5455/medarh.2016.70.339-341

Sottosanti, K. (2025, August 29). cerebral edema. Encyclopedia Britannica. https://www.britannica.com/science/cerebral-edema