บทความสุขภาพ
Knowledge
เส้นเลือดที่คอตีบ อาการอย่างไร? สาเหตุโรค Stroke ที่ต้องระวัง
นพ. สิทธิ เพชรรัชตะชาติ
ภาวะเส้นเลือดที่คอตีบ อาการเบื้องต้นอาจดูไม่รุนแรงหรือแทบไม่แสดงอาการในระยะแรก แต่หากปล่อยไว้จนการตีบตันรุนแรงขึ้น อาจกลายเป็นปัจจัยเสี่ยงหลักของโรคหลอดเลือดสมอง ซึ่งเป็นเหตุให้เสียชีวิตหรือพิการได้ ควรตรวจวินิจฉัยตั้งแต่เนิ่น ๆ ที่เริ่มมีอาการ และการดูแลตั้งแต่ระยะเริ่มต้น จะช่วยลดโอกาสเกิดภาวะแทรกซ้อนรุนแรงได้อย่างมาก บทความนี้จะพาไปทำความเข้าใจตั้งแต่สาเหตุ อาการ ไปจนถึงแนวทางการรักษาที่ถูกต้อง เพื่อเพิ่มโอกาสรอดชีวิต และคงคุณภาพชีวิตที่ดีเอาไว้ได้
Key Takeaways
- ภาวะหลอดเลือดแดงที่คอตีบ เกิดจากการสะสมของไขมันหรือคราบหินปูนที่ผนังหลอดเลือด ทำให้เลือดไปเลี้ยงสมองได้น้อยลง เพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดโรครุนแรงในอนาคต
- เส้นเลือดที่คอตีบ อาการเตือนสำคัญ ได้แก่ หน้าเบี้ยว แขนขาอ่อนแรง พูดไม่ชัด เสียการทรงตัว
- การรักษาในปัจจุบันมีตั้งแต่การปรับพฤติกรรม การรับประทานยา ไปจนถึงการทำบอลลูนขดลวด หรือการผ่าตัด ขึ้นอยู่กับระดับความรุนแรงของภาวะหลอดเลือดที่คอตีบ
ทำความเข้าใจ เส้นเลือดที่คอตีบ คืออะไร?
ก่อนจะรู้ว่าเส้นเลือดที่คอตีบ อาการเตือนสำคัญมีอะไรบ้าง เราควรเริ่มต้นทำความเข้าใจก่อนว่า เส้นเลือดใหญ่ที่คออยู่ตรงไหน? โดยปกติแล้วหลอดเลือดแดงใหญ่ที่คอ หรือที่เรียกกันว่า ‘หลอดเลือดคาโรติด’ (Carotid Artery) จะวางตัวอยู่บริเวณข้างลำคอทั้งสองซีก ทำหน้าที่เป็นท่อส่งเลือดหลักจากหัวใจขึ้นสู่ด้านบน เมื่อถึงบริเวณสันกรามจะมีการแตกแขนงออกเป็น 2 เส้นทาง ได้แก่
- เส้นเลือดแดงคาโรติดสายใน (Internal Carotid Artery) : รับหน้าที่ในการส่งเลือดและออกซิเจนไปเลี้ยงสมองโดยตรง
- เส้นเลือดแดงคาโรติดสายนอก (External Carotid Artery) : ทำหน้าที่กระจายเลือดไปเลี้ยงอวัยวะบริเวณใบหน้า
ภาวะหลอดเลือดที่คอตีบ เกิดจากการที่ผนังหลอดเลือดแดงด้านในสูญเสียความยืดหยุ่น และเกิดการสะสมของไขมันหรือคราบหินปูน ส่งผลให้ช่องทางการไหลเวียนของเลือดแคบลงเรื่อย ๆ เมื่อเลือดเดินทางไปเลี้ยงสมองได้ไม่สะดวก ก็จะกลายเป็นสาเหตุหลักของสมองขาดเลือด และนำไปสู่ภาวะอัมพฤกษ์อัมพาต หรือมีอาการคล้ายเส้นเลือดในสมองตีบ (Ischemic Stroke) ที่รุนแรงได้
เส้นเลือดที่คอตีบ สาเหตุเกิดจากอะไรบ้าง?
สาเหตุหลักของหลอดเลือดแดงที่คอตีบ มักมาจากพฤติกรรมการใช้ชีวิต และปัจจัยภายในร่างกายที่ส่งผลกระทบต่อความแข็งแรงของหลอดเลือดโดยตรง ซึ่งสามารถสรุปได้ดังนี้
- การสะสมของคราบไขมันและหินปูน (Plaque Formation) : การมีไขมันและหินปูนเกาะตัวอยู่บริเวณผนังด้านในของหลอดเลือดแดงคอ เมื่อเวลาผ่านไปคราบเหล่านี้จะหนาตัว และแข็งขึ้นจนกลายเป็นตะกรัน ทำให้ช่องทางเดินเลือดแคบลง ส่งผลให้เลือดไหลเวียนไปเลี้ยงสมองได้ไม่สะดวกอย่างที่ควรจะเป็น
- ผลกระทบจากโรคประจำตัวเรื้อรัง : ภาวะของโรคบางชนิดเป็นตัวเร่งให้หลอดเลือดเสื่อมสภาพเร็วขึ้น เช่น โรคความดันโลหิตสูง โรคเบาหวาน โรคไขมันในเลือดสูง และโรคหัวใจ
- สารพิษจากการสูบบุหรี่ : สารพิษในบุหรี่จะเข้าไปทำลายผนังหลอดเลือดโดยตรง และกระตุ้นให้เกิดการสะสมของคราบหินปูนที่คอได้รวดเร็วยิ่งขึ้น
วิธีสังเกตเส้นเลือดที่คอตีบ อาการเป็นอย่างไร?
โดยทั่วไปแล้ว หลอดเลือดที่คอตีบ อาการในระยะเริ่มต้นมักไม่ชัดเจน ผู้ป่วยอาจเดินเหินได้ปกติจนกว่าการตีบของเส้นเลือดจะมากกว่า 50-70% โดยจะเริ่มมีอาการที่บ่งบอกถึงการไหลเวียนเลือดไปสมองลดลง ซึ่งทางการแพทย์เรียกว่า Transient Ischemic Attack (TIA) หรือภาวะสมองขาดเลือดชั่วคราว หากคุณสังเกตพบสัญญาณเหล่านี้ควรรีบพบแพทย์ทันที
- เวียนศีรษะ หน้ามืด หรือเป็นลมโดยไม่ทราบสาเหตุ
- ชาหรืออ่อนแรงบริเวณแขน ขา หรือใบหน้าเพียงข้างเดียว หน้าเบี้ยว
- เดินเซ สูญเสียการทรงตัว
- พูดไม่ชัด พูดติดขัด หรือเข้าใจคำพูดลำบาก
- ตามัว มองเห็นภาพซ้อน รู้สึกเหมือนมีม่านมาบังตาข้างใดข้างหนึ่งหรือทั้งสองข้าง
- ปวดศีรษะรุนแรงเฉียบพลัน
เส้นเลือดที่คอตีบ มีความเสี่ยงเป็นโรคอะไร อันตรายไหม?
เส้นเลือดที่คอตีบ อาการส่วนใหญ่เป็นสัญญาณเตือนที่ไม่ควรละเลยและมีความอันตรายสูงมาก เนื่องจากเป็นสาเหตุต้นทางที่นำไปสู่โรคที่ส่งผลกระทบต่อสมองและร่างกายอย่างรุนแรง ดังนี้
- โรคหลอดเลือดสมอง (Stroke) : เมื่อหลอดเลือดที่คอตีบแคบลงจนเลือดไหลเวียนไม่สะดวก หรือมีคราบไขมันหลุดลอยไปอุดตันหลอดเลือดในสมอง จะทำให้เกิดภาวะเส้นเลือดในสมองตีบ เส้นเลือดในสมองแตก หรือสมองขาดเลือดอย่างเฉียบพลันจนเซลล์สมองเสียหาย
- โรคอัมพฤกษ์ หรือโรคอัมพาต : เป็นผลกระทบต่อเนื่องจากการที่สมองขาดเลือดไปเลี้ยงเป็นเวลานาน ส่งผลให้ร่างกายสูญเสียการควบคุมการเคลื่อนไหว มีอาการอ่อนแรงครึ่งซีก หรือเป็นอัมพาต ซึ่งส่งผลเสียต่อคุณภาพชีวิตในระยะยาว
เส้นเลือดที่คอตีบ มีวิธีรักษากี่แบบ ทำอย่างไรได้บ้าง?
เป้าหมายหลักของการรักษาหลอดเลือดใหญ่ที่คอตีบ คือการเพิ่มทางไหลเวียนของเลือด และป้องกันไม่ให้เกิดโรคแทรกซ้อนรุนแรงในอนาคต โดยแพทย์จะพิจารณาจากระดับความรุนแรงและสุขภาพโดยรวมของผู้ป่วย ซึ่งแนวทางหลัก ๆ มีดังนี้
การปรับพฤติกรรม
สำหรับผู้ป่วยที่เส้นเลือดที่คอตีบ อาการยังอยู่ในระยะเริ่มต้น แพทย์จะแนะนำให้ควบคุมปัจจัยเสี่ยงอย่างเข้มงวด ได้แก่ การเลิกบุหรี่โดยเด็ดขาด ควบคุมอาหารกลุ่มหวาน มัน เค็ม และออกกำลังกายสม่ำเสมอ เพื่อให้หลอดเลือดมีความยืดหยุ่นดีขึ้น
การรักษาด้วยยา
แพทย์อาจพิจารณาให้ยากลุ่มต้านเกล็ดเลือด (Antiplatelets) เพื่อช่วยป้องกันการเกิดลิ่มเลือดอุดตัน หากมีโรคประจำตัวร่วม เช่น ความดันโลหิตสูง แพทย์อาจสั่งยาควบคุมความดันโลหิต เพื่อลดแรงดันภายในหลอดเลือด และลดความเสี่ยงต่อภาวะแทรกซ้อนของผนังหลอดเลือด รวมถึงอาจให้ยาลดไขมันในเลือด เพื่อช่วยชะลอการสะสมของคราบไขมัน ซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญที่ทำให้เกิดเส้นเลือดที่คอตีบ
การทำบอลลูนและ/หรือใส่ขดลวด (Carotid Angioplasty and Stenting)
เป็นวิธีการรักษาผ่านสายสวนโดยไม่ต้องผ่าตัดใหญ่ แพทย์จะสอดสายสวนที่มีบอลลูนขนาดเล็กเข้าที่เส้นเลือดใหญ่บริเวณขาหนีบไปจนถึงจุดตีบที่คอ จากนั้นจะขยายบอลลูนเพื่อดันคราบไขมันให้เปิดออก เพิ่มการไหลเวียนเลือด แล้วใส่ขดลวด (Stent) เพื่อค้ำยันหลอดเลือดให้กว้างคงเดิม วิธีนี้เหมาะกับผู้ป่วยที่มีความเสี่ยงสูงต่อการผ่าตัดแบบเปิด ใช้เวลาพักฟื้นสั้น ราว ๆ 2-3 วันก็สามารถกลับบ้านได้ แต่ในกรณีที่หลอดเลือดตีบแข็งมาก อาจขยายได้ไม่เต็มที่เท่ากับการผ่าตัด
การผ่าตัด (Carotid Endarterectomy)
เป็นการรักษาโดยการผ่าตัดเปิดหลอดเลือดแดงใหญ่ที่คอ เพื่อเลาะเอาคราบไขมันหรือหินปูน (Plaque) ที่เกาะผนังหลอดเลือดออกโดยตรง นอกจากนี้ศัลยแพทย์อาจมีการนำผนังหลอดเลือดดำมาเสริม เพื่อเพิ่มขนาดหลอดเลือดแดงให้กว้างขึ้น เหมาะกับผู้ป่วยที่มีอาการตีบค่อนข้างรุนแรง ช่วยให้หลอดเลือดกลับมามีขนาดใกล้เคียงปกติได้มากที่สุด ลดความเสี่ยงโรคหลอดเลือดสมองในระยะยาว แต่วิธีนี้จำเป็นต้องดมยาสลบ มีแผลผ่าตัด และใช้ระยะเวลาในการพักฟื้นนานกว่าการใส่ขดลวด
เส้นเลือดที่คอตีบ อาการเจ็บป่วยที่ต้องระวัง เพิ่มความเสี่ยงโรคหลอดเลือดสมอง
เส้นเลือดที่คอตีบ อาการอาจดูเหมือนไม่รุนแรงในระยะแรก แต่แท้จริงแล้วเป็นภาวะที่เพิ่มความเสี่ยงต่อโรคหลอดเลือดสมองอย่างมีนัยสำคัญ การละเลยอาการแขนขาอ่อนแรงชั่วคราว หรือการมองเห็นที่ผิดปกติเพียงเสี้ยวนาที อาจหมายถึงการสูญเสียโอกาสในการป้องกันอัมพาตถาวร ควรเข้ารับการตรวจสุขภาพหลอดเลือดแดงใหญ่ที่คอเป็นประจำเพื่อลดความเสี่ยง
หากคุณหรือคนที่คุณรักมีอาการเส้นเลือดที่คอตีบ หรือต้องการประเมินความเสี่ยงหลอดเลือดสมอง โรงพยาบาลพระรามเก้าพร้อมให้คำปรึกษาโดยทีมแพทย์เฉพาะทางด้านโรคสมองและระบบประสาท พร้อมเทคโนโลยีการตรวจวินิจฉัยที่ทันสมัย แม่นยำ และหากมีอาการสามารถดูแลรักษาได้ทันที เพื่อให้คุณมั่นใจในทุกย่างก้าวของชีวิต
สอบถามข้อมูลเพิ่มเติม
- Facebook : Praram 9 hospital
- Line : @Praram9Hospital
- โทร. 1270
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับเส้นเลือดที่คอตีบ
1. ถ้ามีอาการของเส้นเลือดที่คอตีบควรทำอย่างไร?
ควรรีบพบแพทย์เพื่อตรวจวินิจฉัยทันที ไม่ควรรอให้อาการหายเอง เพราะอาจเป็นสัญญาณเตือนโรคหลอดเลือดสมอง
2. ใครบ้างที่มีความเสี่ยงเส้นเลือดที่คอตีบ?
กลุ่มเสี่ยงหลักคือผู้สูงอายุ ผู้ที่มีโรคความดันโลหิตสูง เบาหวาน ไขมันในเลือดสูง ผู้ที่สูบบุหรี่เป็นประจำ และผู้ที่มีประวัติคนในครอบครัวเป็นโรคหลอดเลือดสมองหรือโรคหัวใจ
References
Carotid Artery Disease (Carotid Artery Stenosis). (2022, March 16). Cleveland Clinic. https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/16845-carotid-artery-disease-carotid-artery-stenosis
Carotid Artery Aneurysm. (2022, August 29). Cleveland Clinic. https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/16843-extracranial-carotid-artery-aneurysm
Carotid Artery Stenosis. (n.d.). Johns Hopkins Medicine. https://www.hopkinsmedicine.org/health/conditions-and-diseases/carotid-artery-disease#:~:text=The%20carotid%20arteries%20are%20the,of%20blood%20to%20the%20brain
