รู้จักโรคปลอกประสาทเสื่อมแข็ง (Multiple Sclerosis) คืออะไร?

เชื่อว่าหลายคนอาจเคยได้ยินเกี่ยวกับโรคที่มีผลต่อระบบประสาท ซึ่งหนึ่งในโรคที่มีความซับซ้อน และกระทบต่อคุณภาพชีวิตไม่น้อยเลยก็คือ ‘โรคปลอกประสาทเสื่อมแข็ง’ หรือ Multiple Sclerosis คือโรคที่เกิดจากการทำงานผิดปกติของระบบภูมิคุ้มกันร่างกาย และกระทบต่อการทำงานของระบบประสาทส่วนกลางที่มีบทบาทสำคัญต่อการเคลื่อนไหวร่างกาย การรับรู้ความรู้สึก หรือแม้แต่การมองเห็น

โดยในบทความนี้เราจะพามาเจาะลึกกันว่า Multiple Sclerosis คือโรคอะไร อาการเป็นแบบไหน เกิดจากสาเหตุอะไร หรือมีแนวทางการรักษาและป้องกันโรคอย่างไรได้บ้าง เพื่อให้ทุกคนได้เข้าใจและสามารถรับมือกับโรคนี้ได้อย่างถูกวิธีกันมากขึ้น

Key Takeaways

• โรคปลอกประสาทเสื่อมแข็ง หรือ Multiple Sclerposis (MS) คือ โรคเรื้อรังที่ส่งผลกระทบต่อการทำงานของระบบประสาทส่วนกลาง
• อาการของโรคปลอกประสาทเสื่อมแข็งขึ้นอยู่กับตำแหน่งของรอยโรค แต่มีอาการที่พบบ่อย ได้แก่ ปัญหาเกี่ยวกับการเคลื่อนไหวร่างกาย ปัญหาการรับรู้ความรู้สึก ปัญหาเกี่ยวกับการมองเห็น
• สาเหตุของโรคปลอกประสาทเสื่อมแข็งไม่เป็นที่แน่ชัด แต่มีปัจจัยบางประการที่กระตุ้นให้ระบบภูมิคุ้มกันทำงานผิดปกติได้ เช่น กรรมพันธุ์ การติดเชื้อไวรัส ภาวะขาดวิตามิน D และการสูบบุหรี่
• โรคปลอกประสาทเสื่อมแข็งไม่สามารถรักษาให้หายขาดได้ แต่สามารถควบคุมความรุนแรงของอาการ และป้องกันการกำเริบของโรคด้วยยา รวมถึงการทำกายภาพบำบัดเพื่อให้คุณภาพชีวิตดีขึ้นได้

Multiple Sclerosis คืออะไร?

โรคปลอกประสาทเสื่อมแข็ง หรือ Multiple Sclerosis คือ โรคทางระบบประสาทที่เกิดขึ้นได้จากระบบภูมิคุ้มกันร่างกายทำงานผิดปกติ โดยเข้าไปทำลายปลอกเยื่อหุ้มประสาท (Myelin) ที่อยู่ในระบบประสาทส่วนกลาง ซึ่งมีบทบาทสำคัญในการส่งสัญญาณระหว่างเซลล์ประสาท หากปลอกเยื่อหุ้มประสาทนี้ถูกทำลาย จะทำให้ปลายประสาทอักเสบ และเกิดอาการผิดปกติต่อการทำงานของระบบประสาทส่วนกลางได้ โรคปลอกประสาทเสื่อมแข็ง (Multiple Sclerosis) นี้จึงส่งผลกระทบต่อการเคลื่อนไหว การรับรู้ความรู้สึก ตลอดจนการมองเห็นในที่สุด

อย่างไรก็ตาม โรคปลอกประสาทเสื่อมแข็งถือเป็นโรคที่พบได้ไม่บ่อยมากนัก แต่จะเริ่มแสดงอาการในช่วงอายุระหว่าง 20-50 ปีขึ้นไป โดยเฉพาะในกลุ่มผู้หญิงที่มีแนวโน้มจะเป็นโรคนี้ได้มากกว่าผู้ชาย อีกทั้งยังเป็นโรคที่ไม่มีวิธีการรักษาเฉพาะ จำเป็นต้องควบคุมอาการ และป้องกันการกำเริบของโรคเท่านั้น เพื่อให้ผู้ป่วยได้มีคุณภาพชีวิตที่ดี ณ ขณะนั้น

Multiple Sclerosis คือโรคอะไร มีกี่ชนิด ลักษณะของโรคเป็นแบบไหนบ้าง?

โรค Multiple Sclerosis คือโรคที่ส่งผลกระทบโดยตรงต่อการทำงานของระบบประสาทส่วนกลาง ซึ่งทำให้ผู้ป่วยมีอาการที่หลากหลาย ตั้งแต่ปัญหาการเคลื่อนไหว ไปจนถึงการมองเห็นและการรับรู้ความรู้สึก โดยสามารถแบ่งชนิดของโรคปลอกประสาทเสื่อมแข็งที่พบได้บ่อยเป็น 3 ชนิด ดังนี้

โรคปลอกประสาทเสื่อมแข็งชนิดกำเริบและหายเป็นปกติ (RRMS)

สำหรับชนิดนี้ของโรคปลอกประสาทเสื่อมแข็ง คือชนิดที่พบได้บ่อยที่สุด โดยมีลักษณะอาการของโรคที่กำเริบเป็นระยะ ๆ ไม่สามารถคาดเดาได้ว่าอาการจะเกิดขึ้นเมื่อไหร่ และอาการจะค่อย ๆ ดีขึ้นจนหายเป็นปกติเมื่อเข้าสู่ช่วงอาการสงบของโรค

โรคปลอกประสาทเสื่อมแข็งชนิดลุกลามแบบทุติยภูมิ (SPMS)

หากเป็นโรค RRMS และไม่ได้รับการดูแลรักษาที่เหมาะสม หรืออาการไม่เข้าสู่ช่วงอาการสงบ มีโอกาสที่จะพัฒนาเป็นโรคปลอกประสาทเสื่อมแข็งชนิดลุกลามแบบทุติยภูมิ (SPMS) ได้ ซึ่งจะส่งผลให้อาการที่เป็นอยู่แย่ลงเรื่อย ๆ และหากเป็นสะสม มีโอกาสที่จะเพิ่มความเสี่ยงเป็นภาวะเลือดออกในสมอง สมองขาดเลือด หรือเส้นเลือดในสมองตีบ เนื่องจากไม่เพียงแต่ปลอกประสาทที่ถูกทำลายเท่านั้น แต่อาจกระทบถึงหลอดเลือดสมองร่วมด้วย ซึ่งอาการดังกล่าวอาจก่อให้เกิดความรุนแรงถึงขั้นทุพพลภาพได้

โรคปลอกประสาทเสื่อมแข็งชนิดปฐมภูมิชนิดก้าวหน้า (PPMS)

PPMS เป็นชนิดของโรคปลอกประสาทเสื่อมแข็งที่มีลักษณะอาการตั้งแต่แรกเริ่ม โดยไม่มีช่วงอาการกำเริบ หรืออาการสงบที่ชัดเจน แต่อาการจะค่อย ๆ แย่ลงไปเรื่อย ๆ ซึ่งไม่เพียงแต่จะกระทบการทำงานของระบบประสาทส่วนกลาง ที่ส่งผลเสียต่อการเคลื่อนไหว และการรับรู้ความรู้สึกของร่างกายแล้ว ยังอาจส่งผลต่อการทำงานของต่อมใต้สมองที่ส่งผลเสียต่ออารมณ์ สุขภาพจิต และพฤติกรรมของผู้ป่วยได้อีกด้วย

Multiple Sclerosis อาการเป็นอย่างไร?

โรค Multiple Sclerosis คือโรคที่ส่งผลให้ผู้ป่วยมีอาการที่หลากหลาย เนื่องจากได้รับผลกระทบต่อการทำงานของระบบประสาทส่วนกลางโดยตรง โดยความรุนแรงของโรคปลอกประสาทเสื่อมแข็ง อาการจะแตกต่างกันไปในแต่ละตำแหน่งของปลอกประสาทที่ถูกทำลาย ซึ่งมีอาการที่พบได้บ่อย ดังนี้

• กล้ามเนื้ออ่อนแรง แขนขาอ่อนแรง กล้ามเนื้อกระตุกเกร็ง ทำให้เคลื่อนไหวร่างกายลำบาก
• อาการชา ตามร่างกาย
• รู้สึกอ่อนเพลีย เหนื่อยล้า เหนื่อยง่ายแม้ไม่ได้ทำกิจกรรมหนัก
• มีปัญหาเกี่ยวกับการมองเห็น เช่น ตาพร่ามัว มองเห็นภาพซ้อน
• มีปัญหาการทรงตัวผิดปกติ เดินเซ มีอาการวิงเวียนศีรษะ
• ไม่สามารถควบคุมการขับถ่ายได้ ทั้งการขับปัสสาวะและอุจจาระ
• มีภาวะซึมเศร้า หรือวิตกกังวล อารมณ์แปรปรวนรุนแรงแบบกระทันหัน

อย่างไรก็ตาม ผู้ป่วยโรค MS บางรายอาจมีอาการดังกล่าวอย่างใดอย่างหนึ่งหรือทั้งหมด ขณะเดียวกันผู้ป่วยบางรายอาจไม่มีสัญญาณอาการใด ๆ เลยก็ได้ เนื่องจากเซลล์ประสาทยังสามารถทำงานได้เป็นปกติอยู่ หากสังเกตอาการตัวเองแล้วว่ามีสัญญาณเหมือนกับอาการข้างต้นนี้ แนะนำให้เข้าพบแพทย์เพื่อรับการตรวจวินิจฉัย และวางแผนการรักษาที่เหมาะสมต่อไป

Multiple Sclerosis สาเหตุของโรคคืออะไร มีปัจจัยด้านใดบ้างที่ทำให้เกิดโรค?

โรคปลอกประสาทเสื่อมแข็ง สาเหตุที่แท้จริงคืออะไรนั้นยังไม่เป็นที่แน่ชัด แต่ก็มีปัจจัยหลายประการที่มีความเชื่อมโยงและกระตุ้นให้เกิดโรคนี้ได้ โดยแบ่งออกเป็น 2 ปัจจัยหลัก ๆ ดังนี้

• ปัจจัยด้านพันธุกรรม

ถึงแม้ว่าการถ่ายทอดทางพันธุกรรมจะไม่ใช่สาเหตุของโรคปลอกประสาทเสื่อมแข็งโดยตรง แต่หากมีประวัติคนในครอบครัวที่เป็นโรคปลอกประสาทเสื่อมแข็ง ก็มีแนวโน้มที่จะสามารถเพิ่มความเสี่ยงที่จะเกิดโรคนี้ได้

• ปัจจัยด้านสิ่งแวดล้อม

โรคปลอกประสาทเสื่อมแข็ง เกิดจากปัจจัยด้านสิ่งแวดล้อมมากระตุ้นให้ระบบภูมิคุ้มกันร่างกายทำงานผิดปกติได้ ไม่ว่าจะเป็นการสัมผัส หรือติดเชื้อไวรัสบางชนิด ภาวะที่ร่างกายขาดวิตามิน D ที่มีบทบาทสำคัญในการทำงานของระบบภูมิคุ้มกันร่างกาย รวมถึงพฤติกรรมที่ไม่เหมาะสมบางอย่าง เช่น การสูบบุหรี่ การสัมผัสสารเคมีในยาฆ่าแมลงเป็นประจำ เป็นต้น

การวินิจฉัยโรค Multiple Sclerosis มีขั้นตอนอย่างไร?

เนื่องจากโรค Multiple Sclerosis คือโรคที่ส่งผลกระทบต่อการทำงานของระบบประสาทส่วนกลาง ทำให้ลักษณะอาการของโรคมีหลากหลายและคล้ายกับโรคอื่น ๆ อาจทำให้ยากต่อการวินิจฉัยว่าเป็นโรคปลอกประสาทเสื่อมแข็งหรือไม่ ดังนั้นเพื่อความแม่นยำในการวินิจฉัยโรคจึงมีการใช้แนวทางการวินิจฉัยหลายประเภท ดังนี้

• เข้าพบแพทย์เพื่อรับการซักประวัติสุขภาพ และตรวจสอบลักษณะอาการเบื้องต้นว่ามีความถี่ ความรุนแรงของโรค หรือมีระยะเวลาที่เกิดอาการมานานเท่าไหร่ รวมถึงสอบถามประวัติครอบครัวเกี่ยวกับโรค MS
• เข้ารับการตรวจเลือดและปัสสาวะ รวมถึงตรวจร่างกายเบื้องต้น เช่น การเคลื่อนไหว การรับรู้ความรู้สึกเพื่อตรวจสอบว่าผิดปกติหรือไม่
• ตรวจสอบรอยโรคในสมองและไขสันหลัง ด้วยคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้า MRI (Magnetic Resonance Imaging)
• การตรวจสุขภาพดวงตาและการมองเห็น ด้วยการตรวจวิเคราะห์ขั้วประสาทตา OCT (Optical Coherence Tomography) เพื่อดูความผิดปกติของจอประสาทตาอย่างละเอียด ว่ามีรอยโรคที่เกี่ยวข้องกับโรค MS หรือไม่
• การเจาะน้ำไขสันหลัง (Lumbar Puncture) เพื่อตรวจหาความผิดปกติของระบบภูมิคุ้มกันร่างกายในระบบประสาทส่วนกลาง
• การตรวจการทำงานเส้นประสาทตาด้วยไฟฟ้า หรือ VEP (Visual Evoked Potential) โดยตรวจเช็กปฏิกิริยาตอบสนองของเส้นประสาทตา จนถึงบริเวณสมองว่ามีความผิดปกติหรือไม่ หรือมีตำแหน่งที่มีปัญหาบริเวณไหนบ้าง

ฉะนั้นแล้ว หากสังเกตหรือสงสัยว่าตนเองอาจเป็นโรคปลอกประสาทเสื่อม ควรปรึกษาแพทย์และเข้ารับการตรวจวินิจฉัยจากทีมแพทย์เฉพาะทางในด้านต่าง ๆ รวมถึงขอคำแนะนำเกี่ยวกับการรักษา และการดูแลตัวเองที่เหมาะสมต่อไป

การรักษาโรค Multiple Sclerosis ปลอกประสาทเสื่อมแข็ง ทำอย่างไรได้บ้าง?

โรค Multiple Sclerosis คือโรคที่ต้องเข้ารับการรักษาแบบองค์รวม อาศัยความเชี่ยวชาญของแพทย์ในหลาย ๆ ด้าน เนื่องจากมีลักษณะอาการที่หลากหลาย โดยจำเป็นต้องมุ่งเน้นไปที่การควบคุมอาการ และลดความรุนแรงของโรค เพื่อทำให้คุณภาพชีวิตของผู้ป่วยดีขึ้น ซึ่งการรักษาโรคปลอกประสาทเสื่อมแข็งสามารถทำได้ดังนี้

การรักษาการกำเริบของโรค

หากมีอาการกำเริบของโรค แนวทางการรักษาผู้ป่วยโรค Multiple Sclerosis สามารถทำได้หลายวิธี เช่น การให้ยาสเตียรอยด์ เพื่อต้านการอักเสบที่เกิดขึ้นในระบบประสาท หรือถ้าผู้ป่วยไม่ตอบสนองต่อใช้ยารักษา แพทย์จะให้ผู้ป่วยโรคปลอกประสาทเสื่อมแข็ง รักษาโดยการเปลี่ยนถ่ายน้ำเลือดหรือพลาสมา (Plasmapheresis) หรือให้สารแอนติบอดี้โปรตีนทางหลอดเลือด (Intravenous Immuglobulin) แทน

การรักษาชะลอการดำเนินโรค

ในช่วงที่โรค MS อยู่ในช่วงสงบ แพทย์จะให้การรักษาเพื่อลดการเกิดพยาธิสภาพสะสมของโรค และป้องกันการกำเริบของโรคด้วยการให้ยาในกลุ่มต่าง ๆ ทั้งในรูปแบบยาฉีด และยาที่ให้ทางเส้นเลือด เช่น อินเตอร์เฟลอนเบต้า (Interferon Beta) กลาทิราเมอร์ อะซิเตท (Glatiramer Acetate) อะเลมทุซูแมบ (Alemtuzumab) และนาทาลิซูแมบ (Natalizumab)

การรักษาตามอาการ

สำหรับผู้ป่วยโรค MS ที่อาการไม่รุนแรง หรือต้องการควบคุมอาการเฉพาะที่เกิดขึ้น แพทย์จะเลือกแนวทางการรักษาตามอาการแทน เช่น หากมีอาการกล้ามเนื้อเกร็งกระตุก แพทย์จะใช้ยาบรรเทาอาการกล้ามเนื้อหดเกร็ง หากมีอาการที่เกี่ยวข้องกับการเคลื่อนไหว อาจแนะนำการทำกายบำบัดร่วมด้วย เพื่อฟื้นฟูร่างกายให้ดีขึ้น รวมถึงเข้ารับการดูแลสุขภาพจิต คลายกังวลเพื่อบรรเทาอาการวิตกกังวล และให้ผู้ป่วยควบคุมอารมณ์ได้ดีขึ้น

การรักษาโรคปลอกประสาทเสื่อมแข็งจำเป็นต้องอยู่ภายใต้การดูแลของแพทย์เฉพาะทางหลายสาขา เพื่อให้ครอบคลุมทั้งการรักษาตั้งแต่ช่วงระยะกำเริบของโรค การชะลอการดำเนินโรค รวมถึงการรักษาตามอาการ เพื่อให้ผู้ป่วยสามารถควบคุมอาการของโรค และมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นได้

ภาวะแทรกซ้อนที่อาจเกิดได้จากโรค Multiple Sclerosis มีอะไรบ้าง?

โรค Multiple Sclerosis คือโรคที่ปรากฏรอยโรคได้ทั่วระบบประสาทส่วนกลาง และส่งผลกระทบต่อการทำงานของร่างกายเป็นวงกว้าง จึงอาจมีภาวะแทรกซ้อนบางประการที่เกิดขึ้นได้ ซึ่่งกระทบต่อคุณภาพชีวิตของผู้ป่วย ไม่ว่าจะเป็นภาวะวิตกกังวล ภาวะซึมเศร้า กล้ามเนื้อลีบ อุบัติเหตุที่เกิดจากการเคลื่อนไหว เช่น การหกล้ม กระดูกแตก ข้ออักเสบ จนทำให้สูญเสียการเคลื่อนไหว และไม่สามารถทำกิจวัตรต่าง ๆ ได้ตามปกติ

โรคปลอกประสาทเสื่อมแข็ง มีวิธีป้องกันไหม ป้องกันไม่ให้อาการกำเริบอย่างไรได้บ้าง?

โรค Multiple Sclerosis คือโรคที่ยังไม่มีวิธีป้องกันที่แน่นอน แต่ถ้าหากผู้ป่วยได้รับการวินิจฉัยแล้ว แพทย์จะแนะนำแนวทางการดูแลสุขภาพเพื่อหลีกเลี่ยงปัจจัยกระตุ้นที่ก่อให้เกิดอาการกำเริบของโรคนี้ เช่น การเลิกสูบบุหรี่ทุกชนิด การเลือกรับประทานอาหารที่มีประโยชน์ การพักผ่อนให้เพียงพอ การหมั่นออกกำลังกายอยู่เสมอ การรู้จักวิธีรับมือการจัดการอารมณ์อย่างเหมาะสม เช่น การทำสมาธิ ทำจิตใจให้สงบ หลีกเลี่ยงภาวะเครียด เป็นต้น

Multiple Sclerosis คือโรคเรื้อรังที่ต้องการการดูแลอย่างต่อเนื่อง เพื่อคุณภาพชีวิตที่ดีกว่าเดิม

โรคปลอกประสาทเสื่อมแข็ง หรือ Multiple Sclerosis คือโรคที่กระทบต่อคุณภาพชีวิตไม่น้อย เพราะไม่เพียงแต่จะกระทบต่อการทำงานของระบบประสาทส่วนกลางที่ควบคุมการเคลื่อนไหวของร่างกาย การรับรู้ความรู้สึกต่าง ๆ หรือแม้แต่การมองเห็นเท่านั้น แต่ยังอาจส่งผลต่ออารมณ์ของผู้ป่วยอีกด้วย การเข้ารับวินิจฉัย และรับการรักษาอย่างเหมาะสม จะช่วยให้ผู้ป่วยสามารถรับมือกับอาการดังกล่าว และมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นได้ในอนาคต

หากกังวลว่าตนเองหรือคนใกล้ตัวจะเป็นโรคปลอกประสาทเสื่อมแข็ง สามารถพบทีมแพทย์เฉพาะทางได้ที่โรงพยาบาลพระรามเก้า ที่พร้อมให้บริการให้คำแนะนำ และตรวจวินิจฉัยอาการด้วยเครื่องมือเทคโนโลยีที่มีความทันสมัย เพื่อการประเมินและวินิจฉัยโรคอย่างแม่นยำ พร้อมให้การรักษาที่ตรงจุด

สอบถามข้อมูลเพิ่มเติม

• Facebook : Praram 9 hospital
• Line : @Praram9Hospital
• โทร. 1270

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับโรค Multiple Sclerosis

1. โรค MS อยู่ได้นานแค่ไหน กี่ปี?

แม้ว่าโรค Multiple Sclerosis คือโรคเรื้อรังที่ต้องอาศัยการรักษาอย่างต่อเนื่อง แต่ผู้ป่วยโรคนี้สามารถมีอายุขัยที่ใกล้เคียงกับคนทั่วไป แต่ต้องอยู่ภายใต้การดูแลรักษาที่เหมาะสม เพื่อป้องกันไม่ให้อาการกำเริบ หรือมีภาวะแทรกซ้อนที่กระทบต่อชีวิต

2. โรค Multiple Sclerosis รักษาให้หายขาดได้ไหม ทำอย่างไร?

ปัจจุบันโรค Multiple Sclerosisคือโรคที่ไม่สามารถรักษาให้หายขาดได้ แต่สามารถควบคุมอาการของโรคไม่ให้รุนแรง หรือชะลอการดำเนินโรคได้ เช่น การให้ยาเพื่อควบคุมอาการ การรักษาตามอาการ รวมถึงให้ผู้ป่วยดูแลสุขภาพร่างกายโดยรวมให้แข็งแรงด้วยการปรับเปลี่ยนไลฟ์สไตล์ให้เหมาะสม

References

Multiple sclerosis. (2023, August 7). World Health Organization. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/multiple-sclerosis

Multiple sclerosis (MS): What it is, symptoms & treatment. (n.d.). Cleveland Clinic. https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/17248-multiple-sclerosis

Multiple sclerosis. (2024, August 16). NHS. https://www.nhs.uk/conditions/multiple-sclerosis/

Understanding multiple sclerosis (MS). (2025, May 9). Healthline. https://www.healthline.com/health/multiple-sclerosis