เส้นเลือดในสมองแตก กับสัญญาณเตือนที่ต้องรู้ทันก่อนอันตราย

เส้นเลือดในสมองแตก เป็นภาวะฉุกเฉินที่เกิดขึ้นอย่างเฉียบพลันและต้องได้รับการรักษาโดยเร็วที่สุด เพราะอาจส่งผลให้สมองขาดเลือดและเกิดความเสียหายถาวรได้ในเวลาอันสั้น อาการเริ่มต้นของ เส้นเลือดในสมองแตกมักถูกมองข้ามจากการขาดความเข้าใจ ทำให้หลายคนไม่ทันสังเกตสัญญาณอันตราย ทั้งนี้ หากรู้ทันอาการเตือนและรีบไปโรงพยาบาลทันที จะช่วยเพิ่มโอกาสรอดชีวิต และลดความรุนแรงของภาวะแทรกซ้อนได้อย่างมาก

Key Takeaways

• เส้นเลือดในสมองแตกเป็นภาวะฉุกเฉินรุนแรง ต้องรักษาให้รวดเร็วที่สุด เพราะทุกนาทีมีผลต่อชีวิตและโอกาสฟื้นตัว
• สัญญาณสำคัญที่ควรรู้คือหลัก ‘BE FAST’ หากพบอาการหน้าเบี้ยว แขนขาอ่อนแรง พูดผิดปกติ หรือเสียการทรงตัว ให้รีบนำส่งโรงพยาบาลทันที
• การรักษาและการฟื้นฟูต้องทำต่อเนื่อง ตั้งแต่การประคับประคอง หรือผ่าตัดเมื่อจำเป็น จนถึงการกายภาพและกิจกรรมบำบัด เพื่อกลับมาใช้ชีวิตได้ใกล้เคียงปกติที่สุด

รู้จัก ‘เส้นเลือดในสมองแตก’ ภาวะฉุกเฉินที่อาจใกล้ตัวมากกว่าที่คิด

เส้นเลือดในสมองแตก คือภาวะที่หลอดเลือดภายในสมองฉีกขาด ทำให้เลือดไหลออกไปกดทับเนื้อสมองอย่างฉับพลัน ส่งผลให้สมองขาดออกซิเจน และเกิดความเสียหายได้ในเวลาไม่กี่นาที ถือเป็นเหตุฉุกเฉินที่ต้องรีบรักษา เพราะยิ่งปล่อยไว้นาน ความรุนแรงของผลกระทบจากสมองเสียหาย หรือโอกาสเป็นอันตรายถึงชีวิตจะเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว

การรู้เท่าทันว่าเส้นเลือดในสมองแตกอาการเริ่มแรกเป็นอย่างไร จึงช่วยให้เข้ารับการรักษาได้ทันท่วงที และลดความเสี่ยงของภาวะแทรกซ้อนในระยะยาว

เส้นเลือดในสมองแตกกับเส้นเลือดในสมองตีบต่างกันไหม?

ทั้งภาวะเส้นเลือดในสมองแตกและเส้นเลือดในสมองตีบ ต่างก็สามารถก่อให้เกิดผลลัพธ์ปลายทางเหมือนกันคือ ‘สมองขาดเลือด’ ซึ่งนำมาสู่ความพิการและเสียชีวิต แต่ทั้งสองภาวะนี้มีสาเหตุการเกิด โอกาสการเกิด และการรักษาที่ต่างกัน

เส้นเลือดในสมองแตก เป็นภาวะที่ผนังหลอดเลือดสมองเกิดการฉีกขาดขึ้น ซึ่งสาเหตุอาจเกิดจากผนังหลอดเลือดเปราะบาง หรือความดันโลหิตสูงจนหลอดเลือดรับไม่ไหว ในขณะที่เส้นเลือดในสมองตีบมักเกิดจากทางเดินเลือดตีบแคบลง จนเลือดไม่สามารถลำเลียงผ่านได้ ซึ่งสาเหตุมักมาจากตระกรันที่เกาะสะสมอยู่ตามผนังหลอดเลือด ทั้งนี้ หากเส้นเลือดสมองตีบมาก ร่วมกับมีภาวะความดันโลหิตสูง ก็มีความเสี่ยงที่เส้นเลือดในสมองตีบจะกลายเป็นเส้นเลือดในสมองแตกเพิ่มขึ้น

โดยเส้นเลือดในสมองตีบมีโอกาสเกิดขึ้นได้บ่อยกว่าถึง 80-85% เมื่อเทียบกับเส้นเลือดในสมองแตกที่มีโอกาสเกิดประมาณ 15-20% แต่ระดับความรุนแรงของเส้นเลือดในสมองแตกมีมากกว่า และมีโอกาสพิการหรือเสียชีวิตสูงกว่ามาก

ในการรักษา หากเป็นภาวะเส้นเลือดในสมองตีบที่สามารถตรวจพบไว นำส่งโรงพยาบาลเร็ว อาจใช้เพียงยาละลายลิ่มเลือดก็สามารถรักษาให้หายได้ แต่กรณีที่เส้นเลือดในสมองแตกอาจต้องผ่าตัดเพื่อหยุดเลือด และลดความดันในกะโหลกศีรษะ

เส้นเลือดในสมองแตก เกิดจากสาเหตุใดได้บ้าง?

เส้นเลือดในสมองแตกเป็นภาวะฉุกเฉินที่เกิดขึ้นแบบเฉียบพลัน มักเกิดจากความผิดปกติของผนังหลอดเลือด หรือปัจจัยที่ทำให้หลอดเลือดรับแรงดันได้ไม่ไหว ส่งผลให้หลอดเลือดฉีกขาด และเลือดไหลออกมากดทับเนื้อสมอง ซึ่งมีสาเหตุดังนี้

• ความดันโลหิตสูงต่อเนื่องและเรื้อรัง ทำให้ผนังหลอดเลือดเสื่อมสภาพและเปราะง่าย เมื่อต้องเจอกับความดันโลหิตสูง จึงมีโอกาสที่หลอดเลือดจะแตกง่ายขึ้น
• การบาดเจ็บที่ศีรษะ แรงกระทบจากภายนอก เพิ่มโอกาสให้หลอดเลือดแตก และมีเลือดออกในสมอง
• เนื้องอกสมองบางชนิด และมะเร็งสมอง มีโอกาสที่จะไปกดทับหลอดเลือดสมองใกล้เคียง ทำให้ผนังหลอดเลือดอ่อนแอและเปราะบาง เพิ่มความเสี่ยงให้เส้นเลือดในสมองแตกมากขึ้น
• หลอดเลือดสมองโป่งพองแต่กำเนิด (Aneurysm) เพิ่มโอกาสให้หลอดเลือดสมองแตกง่ายขึ้น
• โรคหรือภาวะที่มีผลต่อการแข็งตัวของเลือด เช่น เลือดออกง่ายผิดปกติ หรือมีการใช้ยาละลายลิ่มเลือด/ยาต้านการแข็งตัว

ใครบ้าง… เสี่ยงเส้นเลือดในสมองแตก?

ผู้ที่มีพฤติกรรมหรือปัจจัยเสี่ยงบางอย่างดังต่อไปนี้ มักมีโอกาสเกิดเส้นเลือดในสมองแตกมากกว่าคนทั่วไป เพราะปัจจัยเหล่านี้ส่งผลโดยตรงต่อความแข็งแรงของหลอดเลือด และความดันในร่างกาย

• ผู้ที่มีความดันโลหิตสูงเรื้อรัง
• ผู้สูงอายุ โดยเฉพาะอายุ 55 ปีขึ้นไป
• ผู้ป่วยเบาหวาน หรือมีภาวะไขมันในเลือดสูง
• ผู้ที่สูบบุหรี่เป็นประจำ
• ผู้ดื่มแอลกอฮอล์หนักหรือบ่อยครั้ง
• ผู้ที่มีโรคหัวใจบางชนิด เช่น หัวใจเต้นผิดจังหวะ (Atrial Fibrillation)
• ผู้ที่มีประวัติหลอดเลือดโป่งพอง หรือมีคนในครอบครัวเคยเป็นโรคหลอดเลือดสมอง
• ผู้ที่ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด หรือมีปัญหาเลือดออกง่ายผิดปกติ
• ผู้ที่ขาดการออกกำลังกาย น้ำหนักเกิน หรือมีภาวะอ้วนลงพุง
• ผู้ที่ใช้สารเสพติดกระตุ้น เช่น ยาบ้า โคเคน ซึ่งทำให้ความดันพุ่งสูงเฉียบพลัน

เส้นเลือดในสมองแตกอันตรายแค่ไหน? ปัจจัยสำคัญที่กำหนดความรุนแรงของโรค

ความอันตรายของเส้นเลือดในสมองแตกไม่ได้ขึ้นอยู่กับปริมาณของเลือดที่ออกเพียงอย่างเดียว แต่ยังขึ้นอยู่กับหลายปัจจัยที่ส่งผลให้เนื้อสมองถูกทำลายว่ามากน้อยแค่ไหน และผู้ป่วยมีโอกาสฟื้นตัวได้ดีเพียงใด ปัจจัยเหล่านี้ล้วนส่งผลต่อทั้งความรุนแรง อัตราการรอดชีวิต และโอกาสพิการในระยะยาว โดยปัจจัยที่มีผลต่อความอันตรายของเส้นเลือดในสมองแตก ได้แก่

• ตำแหน่งที่เลือดออก หากเกิดในบริเวณสำคัญ เช่น ก้านสมอง ความเสี่ยงอันตรายจะสูงมาก
• ปริมาณเลือดที่ออกในสมอง ยิ่งเลือดออกมากก็ยิ่งกดทับเนื้อสมองมาก ส่งผลให้อาการรุนแรงขึ้น
• ความเร็วของการไหลออกของเลือด หากหลอดเลือดฉีกขาดอย่างรุนแรง จะทำให้เลือดไหลในสมองอย่างรวดเร็ว และเพิ่มความเสี่ยงต่อการเสียชีวิต
• การใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด อาจทำให้เลือดออกมากและหยุดเลือดได้ยากขึ้น
• ความรวดเร็วในการรักษา ยิ่งไปโรงพยาบาลเร็วเท่าไหร่ โอกาสรอดและลดความพิการก็ยิ่งสูงขึ้น
• อายุและโรคร่วมของผู้ป่วย เช่น เบาหวาน ความดันสูง โรคหัวใจ ล้วนส่งผลต่อการฟื้นตัวในระยะยาว

เส้นเลือดในสมองแตกมีอาการอย่างไร? รู้สัญญาณเตือนให้ทันก่อนสาย

อาการเส้นเลือดในสมองแตกมักเกิดขึ้นแบบเฉียบพลันและรุนแรง หากสังเกตได้เร็วและรีบไปโรงพยาบาลทันที จะช่วยเพิ่มโอกาสรอดชีวิตและลดความพิการระยะยาวได้อย่างมาก โดยสามารถสังเกตอาการร่วม เช่น ปวดศีรษะรุนแรง อาเจียน และสัญญาณ BE FAST ดังนี้

• B - Balance : การทรงตัวเสีย เดินเซอย่างกะทันหัน
• E - Eyes : การมองเห็นผิดปกติ ตามัว เห็นภาพซ้อน
• F - Face : หน้าเบี้ยว มุมปากตก ยิ้มแล้วไม่เท่ากัน
• A - Arms : แขนขาอ่อนแรง ยกไม่ขึ้น หรือยกแล้วหล่นลงทันที
• S - Speech : พูดไม่ชัด พูดผิดประโยค หรือพูดไม่ได้
• T - Time : เวลาเป็นสิ่งสำคัญสำหรับภาวะเส้นเลือดในสมองแตก หากพบอาการเหล่านี้ ให้รีบนำส่งโรงพยาบาลทันที

การรับมือเมื่อพบผู้ป่วยต้องสงสัยเส้นเลือดในสมองแตก

สิ่งแรกที่ควรทำเมื่อพบผู้ป่วยต้องสงสัยเส้นเลือดในสมองแตกคือการตั้งสติ เพื่อประเมินสถานการณ์ และให้การช่วยเหลือได้อย่างถูกต้อง

สิ่งที่ควรทำทันที

• โทรเรียกรถพยาบาล 1669 ทันที เพราะผู้ป่วยต้องได้รับการประเมินและรักษาโดยแพทย์ฉุกเฉินอย่างรวดเร็ว
• ประเมินระดับความรู้สึกตัวของผู้ป่วย หากยังสามารถตอบสนองได้ ให้ประเมินอาการตามหลัก “BE FAST”
• แจ้งเวลาอาการเริ่มต้นให้ชัดเจน เพื่อช่วยให้แพทย์สามารถตัดสินใจแนวทางรักษาได้อย่างเหมาะสม
• จัดท่าให้นอนตะแคงซ้ายหรือนอนศีรษะสูงเล็กน้อย เพื่อป้องกันการสำลัก
• แจ้งประวัติโรค ประวัติการกินยา (เช่น ยาละลายลิ่มเลือด/ยาต้านการแข็งตัว) ให้ทีมแพทย์ทราบเมื่อรถพยาบาลมาถึง

สิ่งที่ไม่ควรทำ

• อย่าให้ยากับผู้ป่วยเองโดยเด็ดขาด เช่น ยาแก้ปวด แอสไพริน หรือยาละลายลิ่มเลือด เพราะอาจทำให้เลือดออกมากขึ้น
• อย่าเขย่าตัวผู้ป่วยหรือพยายามให้ลุกเดิน เพราะอาจทำให้เลือดออกเพิ่ม หรือเสียการทรงตัวจนเกิดอุบัติเหตุซ้ำ

การรักษาผู้ป่วยเส้นเลือดในสมองแตก

การรักษาเส้นเลือดในสมองแตกต้องทำอย่างเร่งด่วนที่สุด เพราะทุกนาทีมีผลต่อชีวิตและโอกาสฟื้นตัวของผู้ป่วย การรักษาโดยหลัก ๆ จะแบ่งออกเป็น 2 แนวทาง ได้แก่

การรักษาแบบประคับประคอง

การรักษาแบบประคับประคอง จะเน้นการควบคุมปัจจัยที่ทำให้เลือดออกในสมองลุกลาม หรือกดทับเนื้อสมองเพิ่มขึ้น รวมถึงดูแลอวัยวะสำคัญให้ทำงานได้ตามปกติ โดยข้อบ่งชี้ของการเลือกวิธีการรักษาแบบประคับประคอง มีดังนี้

• ผู้ป่วยเส้นเลือดในสมองแตกที่อาการไม่วิกฤต เช่น มีก้อนเลือดขนาดเล็ก ความดันภายในกะโหลกศีรษะไม่สูงจนเป็นอันตราย ตำแหน่งที่เส้นเลือดในสมองแตกไม่ก่อให้เกิดอันตรายถึงชีวิต
• แพทย์พิจารณาแล้วว่าตำแหน่งที่เส้นเลือดในสมองแตกอยู่ในจุดที่อันตรายสูง หากรักษาด้วยการผ่าตัด

ซึ่งการรักษาแบบประคับประคอง แพทย์จะมีการให้ยาลดความดันโลหิต ลดความดันในกะโหลกศีรษะ พร้อมกับเฝ้าติดตามอาการอย่างใกล้ชิดในหอผู้ป่วยวิกฤต (ICU)

การรักษาด้วยการผ่าตัด

ในบางกรณีที่มีเลือดออกจำนวนมาก หรือเลือดไปกดทับสมองจนทำให้ผู้ป่วยอาการทรุด แพทย์อาจจำเป็นต้องทำการผ่าตัดสมองเพื่อเพิ่มโอกาสรอดชีวิตของผู้ป่วยในระยะเฉียบพลัน ซึ่งรูปแบบการรักษาด้วยการผ่าตัดมีดังนี้

• ผ่าตัดเปิดกะโหลกเพื่อนำก้อนเลือดออก ลดแรงกดบนสมอง
• การใส่ท่อระบายน้ำไขสันหลัง (External Ventricular Drain : EVD) หากเลือดทำให้เกิดน้ำคั่งในโพรงสมอง
• ผ่าตัดแก้ไขหลอดเลือดโป่งพองหรือ AVM ที่เป็นสาเหตุของการแตกของเส้นเลือก
• ผ่าตัดลดความดันภายในกะโหลกศีรษะในรายที่สมองบวมรุนแรง

การฟื้นฟูสมรรถภาพ

หลังพ้นระยะอันตราย การฟื้นฟูเป็นขั้นตอนสำคัญมากสำหรับผู้ป่วยเส้นเลือดในสมองแตก เพราะช่วยให้สมองและร่างกายกลับมาทำงานใกล้เคียงปกติที่สุด โดยทั่วไปผู้ป่วยจะได้รับการดูแลภายใต้โปรแกรมกายภาพบำบัด และฟื้นฟูสมรรถภาพเฉพาะทางโรคหลอดเลือดสมอง ซึ่งวิธีกายภาพบําบัดที่ใช้กับผู้ป่วยเส้นเลือดในสมองแตกมีดังนี้

• กายภาพบำบัด (Physical Therapy) เพื่อฝึกเดิน ฝึกทรงตัว เพิ่มแรงกล้ามเนื้อแขน-ขา
• กิจกรรมบำบัด (Occupational Therapy) สำหรับฝึกการทำกิจวัตรประจำวัน เช่น แต่งตัว หยิบจับของ
• การฟื้นฟูการพูดและการกลืน (Speech Therapy) สำหรับผู้ที่มีปัญหาพูดไม่ชัด พูดไม่ได้ หรือกลืนลำบาก
• การกระตุ้นสมองและทักษะการคิด (Cognitive Rehabilitation) สำหรับผู้ที่มีปัญหาความจำ สมาธิ หรือสับสน
• การฝึกหายใจและการควบคุมระบบร่างกายอื่น ๆ ตามอาการเฉพาะของแต่ละราย
• โปรแกรมติดตามอาการระยะยาว โดยทีมแพทย์และนักกายภาพ เพื่อประเมินความก้าวหน้าในการฟื้นฟู

เส้นเลือดในสมองแตก ดูแลอย่างไร เพื่อป้องกันไม่ให้เกิดซ้ำ

การดูแลตนเองหลังรักษาเส้นเลือดในสมองแตกที่ถูกต้อง จะช่วยลดความเสี่ยงและเพิ่มคุณภาพชีวิตในระยะยาวได้ โดยแนวทางการดูแลและป้องกันเส้นเลือดในสมองแตกซ้ำ มีดังนี้

• ควบคุมความดันโลหิตให้อยู่ในเกณฑ์ปกติ เพราะความดันสูงคือปัจจัยเสี่ยงสำคัญที่สุด
• ควบคุมระดับน้ำตาลในเลือด หากเป็นเบาหวานต้องรับประทานยา และไปตรวจตามนัด
• ควบคุมไขมันในเลือด โดยปรับการกินและรับประทานยาตามแพทย์สั่ง
• งดสูบบุหรี่และงดดื่มแอลกอฮอล์ เพราะทำให้หลอดเลือดเสื่อมเร็ว และกระตุ้นให้ความดันโลหิตสูง
• ออกกำลังกายสม่ำเสมอ อย่างน้อย 150 นาที/สัปดาห์ หรือเท่าที่ร่างกายผู้ป่วยทำได้
• ควบคุมน้ำหนักให้อยู่ในเกณฑ์ที่เหมาะสม ลดภาระต่อระบบหัวใจและหลอดเลือด
• รับประทานอาหารลดเค็ม ลดมัน เพิ่มผักผลไม้
• ทานยาอย่างต่อเนื่องตามแพทย์สั่ง โดยเฉพาะยาควบคุมความดัน ยาต้านเกล็ดเลือด หรือยาลดไขมัน
• ตรวจสุขภาพและติดตามอาการตามแพทย์นัดเสมอ เพื่อเฝ้าระวังความเสี่ยงที่อาจเพิ่มขึ้น
• ลดความเครียดและพักผ่อนให้เพียงพอ ช่วยให้ระบบไหลเวียนเลือดทำงานมีประสิทธิภาพขึ้น

เส้นเลือดในสมองแตกป้องกันได้ ถ้าใส่ใจตั้งแต่วันนี้

เส้นเลือดในสมองแตก เป็นภาวะอันตรายที่สามารถป้องกันและลดความเสี่ยงได้ หากเราใส่ใจดูแลสุขภาพอย่างสม่ำเสมอ ไม่ว่าจะเป็นการควบคุมความดันโลหิต ดูแลระดับน้ำตาล ออกกำลังกาย เลิกสูบบุหรี่ หรือปรับพฤติกรรมการกิน การป้องกันที่ถูกต้องคือกุญแจสำคัญที่จะช่วยให้เราอยู่ห่างจากโรคร้ายนี้ และมีคุณภาพชีวิตที่ดีในระยะยาว

หากคุณหรือคนใกล้ตัวมีความเสี่ยง หรือสงสัยว่าอาจเกี่ยวข้องกับภาวะเส้นเลือดในสมองแตก โรงพยาบาลพระรามเก้า มีทีมแพทย์เฉพาะทางด้านโรคหลอดเลือดสมองและระบบประสาท พร้อมเทคโนโลยีการตรวจรักษาที่ทันสมัย ให้การดูแลตั้งแต่การประเมินอาการ การรักษา ไปจนถึงโปรแกรมฟื้นฟูสมรรถภาพครบวงจร เพื่อคืนความสามารถในการใช้ชีวิตอย่างใกล้เคียงปกติที่สุด

สอบถามข้อมูลเพิ่มเติม

• Facebook : Praram 9 hospital
• Line : @Praram9Hospital
• โทร. 1270

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับเส้นเลือดในสมองแตก

1. เส้นเลือดในสมองแตก มีโอกาสหายเป็นปกติไหม

มีโอกาสหายหรือกลับมาใกล้เคียงปกติได้ หากได้รับการรักษาอย่างทันท่วงที และทำกายภาพฟื้นฟูอย่างต่อเนื่องตั้งแต่ระยะเริ่มต้น

2. เส้นเลือดในสมองแตก มีโอกาสรอดไหม

มีโอกาสรอดสูงขึ้นมากหากได้รับการรักษาเร็วภายในช่วงโกลเด้นไทม์ หรือไม่เกิน 4.5 ชั่วโมงหลังเกิดอาการ

References

Abdu, H., Tadese, F., & Seyoum, G. (2021). Comparison of Ischemic and Hemorrhagic Stroke in the Medical Ward of Dessie Referral Hospital, Northeast Ethiopia: A Retrospective Study. Neurology research international, 2021, 9996958. https://doi.org/10.1155/2021/9996958

Hemorrhagic Stroke. (n.d.). American Heart Association. https://www.stroke.org/en/about-stroke/types-of-stroke/hemorrhagic-strokes-bleeds

Hemorrhagic Stroke. (2024, July 10). Cleveland Clinic. https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/23969-hemorrhagic-stroke