แผลในกระเพาะอาหาร เกิดจากอะไร? รู้จักอาการ สาเหตุ วิธีรักษา และการป้องกัน

แผลในกระเพาะอาหาร เป็นโรคที่พบได้บ่อยในคนทุกวัย เกิดจากการที่เยื่อบุกระเพาะอาหารถูกกรดและน้ำย่อยกัดจนเกิดเป็นแผล ทำให้ผู้ป่วยมีอาการปวดหรือแสบบริเวณลิ้นปี่ บางรายอาจมีอาการเรื้อรังหรือเกิดภาวะแทรกซ้อนที่เป็นอันตราย

การทำความเข้าใจเกี่ยวกับโรค สาเหตุ และอาการ จึงช่วยให้สังเกตความผิดปกติและเข้ารับการตรวจรักษาได้อย่างเหมาะสม

แผลในกระเพาะอาหาร คืออะไร?

แผลในกระเพาะอาหาร (Peptic Ulcer Disease) คือ ภาวะที่เยื่อบุด้านในของกระเพาะอาหารหรือส่วนต้นของลำไส้เล็กถูกทำลายจนเกิดเป็นแผล เนื่องจากสมดุลระหว่างกรดในกระเพาะอาหารกับกลไกการป้องกันของเยื่อบุกระเพาะเสียไป

หากไม่ได้รับการรักษาอย่างเหมาะสม อาจเกิดภาวะแทรกซ้อน เช่น เลือดออกในกระเพาะอาหารหรือลำไส้ แผลทะลุผนังกระเพาะอาหารหรือลำไส้ หรือเกิดการตีบตันบริเวณทางเดินอาหารได้

สาเหตุของการเกิดแผลในกระเพาะอาหาร มีอะไรบ้าง?

หลายคนเข้าใจว่าความเครียดหรือการรับประทานอาหารไม่ตรงเวลาเป็นสาเหตุหลัก แต่ในความเป็นจริง สาเหตุหลัก ได้แก่

1. การติดเชื้อแบคทีเรีย Helicobacter pylori (H. pylori)

เป็นสาเหตุที่พบได้บ่อยที่สุด เชื้อชนิดนี้สามารถอาศัยอยู่ในเยื่อบุกระเพาะอาหาร ทำให้เกิดการอักเสบและเกิดแผลได้

2. การใช้ยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs

เช่น

• Ibuprofen
• Diclofenac
• Naproxen
• Aspirin

ยากลุ่มนี้อาจทำให้เยื่อบุกระเพาะอาหารอ่อนแอลงหรือระคายเคือง และเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดแผล

3. ปัจจัยอื่นๆ

• ความเครียดและการพักผ่อนไม่เพียงพอ แม้ไม่ใช่สาเหตุที่ทำให้เกิดแผลในกระเพาะอาหารโดยตรง แต่สามารถกระตุ้นให้อาการรุนแรงขึ้นได้
• การดื่มแอลกอฮอล์ การดื่มในปริมาณมากหรือเป็นประจำ อาจระคายเคืองเยื่อบุกระเพาะอาหาร
• การสูบบุหรี่ สารพิษในบุหรี่ลดประสิทธิภาพการสมานแผล และกระตุ้นให้เกิดแผลซ้ำได้ง่าย

อาการของแผลในกระเพาะอาหาร มีอะไรบ้าง?

อาการที่พบบ่อย ได้แก่

• ปวดแสบหรือจุกแน่นบริเวณลิ้นปี่
• ปวดท้องช่วงท้องว่างหรือกลางดึก
• ปวดหลังรับประทานอาหาร
• ท้องอืด แน่นท้อง
• คลื่นไส้ อาเจียน

อาการอาจเป็น ๆ หาย ๆ และบางครั้งดีขึ้นหลังรับประทานอาหารหรือยาลดกรด

แผลในกระเพาะอาหาร เมื่อไหร่ควรพบแพทย์?

หากมีอาการต่อไปนี้ต่อเนื่องหรือไม่ดีขึ้น ควรพบแพทย์เพื่อตรวจเพิ่มเติมเพื่อหาสาเหตุเบื้องต้น

• ปวดท้องบริเวณลิ้นปี่ติดต่อกันเกิน 1–2 สัปดาห์
• รับประทานยาลดกรดแล้วอาการไม่ดีขึ้น
• น้ำหนักลดโดยไม่ทราบสาเหตุ
• กลืนลำบาก หรือกลืนเจ็บ
• อายุ 45–50 ปีขึ้นไปและเริ่มมีอาการผิดปกติของระบบทางเดินอาหารครั้งแรก หรือมีปัจจัยเสี่ยงที่แพทย์เห็นว่าควรตรวจเพิ่มเติม

การตรวจวินิจฉัยและรักษาตั้งแต่ระยะแรก จะช่วยลดโอกาสเกิดภาวะแทรกซ้อนและเพิ่มประสิทธิภาพในการรักษาได้อย่างเหมาะสม

สัญญาณอันตรายของแผลในกระเพาะอาหาร ที่ควรรีบพบแพทย์

หากมีอาการต่อไปนี้ ควรรีบพบแพทย์ทันที

• อาเจียนเป็นเลือด
• ถ่ายดำคล้ายยางมะตอย
• ปวดท้องรุนแรงหรือปวดเฉียบพลัน
• หน้ามืด เป็นลม
• ซีด อ่อนเพลียผิดปกติ

อาการเหล่านี้อาจเป็นสัญญาณของภาวะเลือดออกในทางเดินอาหารหรือแผลในกระเพาะอาหารทะลุ ซึ่งจำเป็นต้องได้รับการรักษาอย่างเร่งด่วน

ภาวะแทรกซ้อนของแผลในกระเพาะอาหาร

แม้แผลในกระเพาะอาหารจะสามารถรักษาได้ แต่หากปล่อยไว้โดยไม่ได้รับการรักษาอย่างเหมาะสม อาจนำไปสู่ภาวะแทรกซ้อนที่รุนแรงได้ โดยภาวะแทรกซ้อนที่อาจพบ ได้แก่

• เลือดออกในกระเพาะอาหาร อาจทำให้อาเจียนเป็นเลือด ถ่ายดำ อ่อนเพลีย หน้ามืด หรือซีดจากการเสียเลือด
• กระเพาะอาหารทะลุ แผลกัดทะลุผนังกระเพาะอาหาร ทำให้กรดและอาหารรั่วเข้าสู่ช่องท้อง อาจทำให้เกิดเยื่อบุช่องท้องอักเสบ เป็นภาวะฉุกเฉินที่ต้องได้รับการรักษาอย่างรวดเร็ว
• กระเพาะอาหารหรือลำไส้เล็กส่วนต้นอุดตัน การอักเสบ บวม หรือพังผืดบริเวณแผล อาจทำให้อาหารผ่านได้ยาก มีอาการอิ่มเร็ว แน่นท้อง คลื่นไส้ หรืออาเจียนหลังรับประทานอาหาร
• แผลกลับมาเป็นซ้ำ หากยังมีเชื้อ H. pylori หรือยังใช้ยากลุ่ม NSAIDs

การวินิจฉัยแผลในกระเพาะอาหาร

แพทย์จะซักประวัติ ตรวจร่างกาย และอาจแนะนำการตรวจเพิ่มเติม เช่น

ส่องกล้องทางเดินอาหารส่วนต้น (Gastroscopy)

เป็นวิธีที่แม่นยำที่สุดในการวินิจฉัย สามารถมองเห็นตำแหน่ง ขนาดของแผล และเก็บชิ้นเนื้อเพื่อตรวจเพิ่มเติมได้

ตรวจหาเชื้อ H. pylori

สามารถตรวจได้หลายวิธี เช่น

• Urea Breath Test
• ตรวจอุจจาระ หาเชื้อประกอบของ (H. pylori)
• ตรวจชิ้นเนื้อระหว่างการส่องกล้อง
• ตรวจเลือดหาภูมิคุ้มกันของเชื้อ (H. pylori)

วิธีรักษาแผลในกระเพาะอาหารเบื้องต้น

ยาลดการหลั่งกรด

เช่น ยากลุ่ม Proton Pump Inhibitors (PPI) ซึ่งช่วยให้แผลหายเร็วขึ้น

ยาปฏิชีวนะ

หากพบการติดเชื้อ H. pylori แพทย์จะให้ยาปฏิชีวนะร่วมกับยาลดกรดตามแนวทางการรักษา

หยุดยาที่เป็นสาเหตุ

หากแผลเกิดจากยา NSAIDs แพทย์อาจพิจารณาปรับเปลี่ยนการรักษา

ปรับพฤติกรรม

• รับประทานอาหารให้ตรงเวลา
• งดสูบบุหรี่
• ลดเครื่องดื่มแอลกอฮอล์
• พักผ่อนให้เพียงพอ
• หลีกเลี่ยงอาหารที่กระตุ้นอาการ เช่น อาหารรสจัดหรือไขมันสูง หากรับประทานแล้วมีอาการกำเริบ

แผลในกระเพาะอาหาร ห้ามกินอะไร?

อาหารและเครื่องดื่มที่ควรหลีกเลี่ยง

• อาหารเผ็ดจัด เช่น พริก แกงเผ็ด ส้มตำรสจัด
• กาแฟและเครื่องดื่มที่มีคาเฟอีน รวมถึงชาเข้มและเครื่องดื่มชูกำลัง
• เครื่องดื่มแอลกอฮอล์ทุกชนิด
• น้ำอัดลมและเครื่องดื่มที่มีแก๊ส
• อาหารรสเปรี้ยวจัด เช่น มะนาว น้ำส้มสายชู และผลไม้รสเปรี้ยว
• อาหารทอดและอาหารไขมันสูง เพราะอาจทำให้อาหารย่อยช้าลงและเพิ่มอาการไม่สบายท้อง

แผลในกระเพาะอาหาร ป้องกันได้หรือไม่?

สามารถลดความเสี่ยงได้ด้วยการ

• รับประทานอาหารให้เป็นเวลา
• ล้างมือและรับประทานอาหารสะอาด
• หลีกเลี่ยงการใช้ยาแก้ปวดโดยไม่จำเป็น
• งดสูบบุหรี่
• จำกัดการดื่มแอลกอฮอล์
• ออกกำลังกายสม่ำเสมอ
• จัดการความเครียด

แผลในกระเพาะอาหาร หายขาดได้หรือไม่?

หากได้รับการรักษาอย่างถูกต้อง โดยเฉพาะเมื่อกำจัดเชื้อ H. pylori ได้สำเร็จ และหลีกเลี่ยงปัจจัยเสี่ยง แผลในกระเพาะอาหารส่วนใหญ่สามารถหายได้ภายในประมาณ 4–8 สัปดาห์ อย่างไรก็ตาม ผู้ป่วยควรรับประทานยาให้ครบตามแพทย์สั่ง และมาตรวจติดตามตามนัด เพื่อป้องกันการกลับมาเป็นซ้ำ

สอบถามข้อมูลเพิ่มเติม

• Facebook : Praram 9 hospital
• Line : @Praram9Hospital
• โทร. 1270

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับแผลในกระเพาะอาหาร

1. แผลในกระเพาะอาหารหายเองได้ไหม?

แผลขนาดเล็กบางรายอาจมีอาการดีขึ้นชั่วคราว แต่หากไม่รักษาที่สาเหตุ เช่น การติดเชื้อ H. pylori หรือการใช้ยา NSAIDs แผลอาจกลับมาเป็นซ้ำหรือเกิดภาวะแทรกซ้อนได้

2. แผลในกระเพาะอาหารกินอะไรได้บ้าง?

ควรรับประทานอาหารอ่อน ย่อยง่าย ตรงเวลา และสังเกตว่าอาหารชนิดใดกระตุ้นอาการของตนเอง จากนั้นหลีกเลี่ยงอาหารนั้น

3. แผลในกระเพาะอาหาร เสี่ยงเป็นมะเร็งหรือไม่?

แผลในกระเพาะอาหารไม่ใช่มะเร็ง แต่แผลบางชนิดอาจมีลักษณะคล้ายมะเร็งกระเพาะอาหาร จึงอาจจำเป็นต้องส่องกล้องและเก็บชิ้นเนื้อเพื่อตรวจยืนยันในบางราย

4. แผลในกระเพาะอาหาร ต้องส่องกล้องทุกคนหรือไม่?

ไม่จำเป็น ผู้ที่มีอาการไม่รุนแรงและไม่มีสัญญาณอันตรายอาจเริ่มจากการรักษาตามดุลยพินิจของแพทย์ แต่หากมีอาการเตือน อายุมากขึ้น หรืออาการไม่ดีขึ้น แพทย์อาจแนะนำให้ส่องกล้องเพื่อหาสาเหตุอย่างละเอียด