มะเร็งถุงน้ำดี ภัยเงียบที่มักไม่แสดงอาการในระยะแรก เช็กสัญญาณเตือน ปัจจัยเสี่ยง และวิธีป้องกัน

มะเร็งถุงน้ำดี (Gallbladder Cancer) โรคที่เป็น “ภัยเงียบ” เพราะมักไม่แสดงอาการชัดเจนในระยะเริ่มต้น และผู้ป่วยจำนวนมากมักตรวจพบเมื่อโรคลุกลามแล้ว

แม้มะเร็งถุงน้ำดีจะพบไม่บ่อยเมื่อเทียบกับมะเร็งชนิดอื่น แต่กลับเป็นมะเร็งในระบบทางเดินน้ำดีที่มีความรุนแรงสูง เนื่องจากสามารถลุกลามเข้าสู่ตับ ท่อน้ำดี และอวัยวะใกล้เคียงได้อย่างรวดเร็ว หากตรวจพบช้าอาจส่งผลต่อโอกาสในการรักษา

มะเร็งถุงน้ำดีคืออะไร?

ถุงน้ำดีเป็นอวัยวะขนาดเล็กที่อยู่ใต้ตับ ทำหน้าที่เก็บน้ำดีเพื่อช่วยย่อยไขมันหลังรับประทานอาหาร โดยเฉพาะอาหารที่มีไขมันสูง

มะเร็งถุงน้ำดีเกิดจากเซลล์เยื่อบุภายในถุงน้ำดีมีการเปลี่ยนแปลงผิดปกติ จนพัฒนาเป็นเซลล์มะเร็ง ซึ่งส่วนใหญ่สัมพันธ์กับ “การอักเสบเรื้อรัง” ของถุงน้ำดีเป็นเวลานาน

ปัจจัยเสี่ยงของโรคมะเร็งถุงน้ำดี

• นิ่วในถุงน้ำดี

นิ่วในถุงน้ำดีถือเป็นปัจจัยเสี่ยงสำคัญที่สุด พบร่วมในผู้ป่วยมะเร็งถุงน้ำดีประมาณ 4 ใน 5 ราย โดยเฉพาะนิ่วขนาดใหญ่กว่า 3 เซนติเมตร การมีนิ่วอาจทำให้เกิดการเสียดสีและอักเสบเรื้อรังของเยื่อบุถุงน้ำดี ส่งผลให้เซลล์เกิดการเปลี่ยนแปลงผิดปกติในระยะยาว

• อายุ 40 ปีขึ้นไป

ความเสี่ยงของโรคเพิ่มขึ้นตามอายุ โดยพบได้บ่อยในผู้ที่มีอายุมากกว่า 40 ปี

• เพศหญิง

ผู้หญิงมีโอกาสเกิดนิ่วในถุงน้ำดีได้มากกว่าผู้ชาย เนื่องจากฮอร์โมนเอสโตรเจน (Estrogen) มีผลต่อการเปลี่ยนแปลงองค์ประกอบของน้ำดี ทำให้เกิดนิ่วได้ง่ายขึ้น จึงส่งผลให้มีความเสี่ยงต่อมะเร็งถุงน้ำดีเพิ่มขึ้นตามไปด้วย

• โรคอ้วนและอาหารไขมันสูง

การรับประทานอาหารไขมันสูง อาหารทอด ปิ้งย่าง หรือเครื่องดื่มหวานมันเป็นประจำ เพิ่มโอกาสเกิดนิ่วในถุงน้ำดี ซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญของโรคมะเร็งถุงน้ำดี

• ภาวะถุงน้ำดีอักเสบเรื้อรัง

การอักเสบต่อเนื่องเป็นเวลานาน อาจเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดมะเร็งถุงน้ำดี

อาการมะเร็งถุงน้ำดี ที่ไม่ควรมองข้าม

จุดที่อันตรายของโรคมะเร็งถุงน้ำดี คือในระยะเริ่มต้นมักแทบไม่มีอาการ หรือมีอาการเพียงเล็กน้อย หลายคนจึงเข้าใจผิดว่าเป็นโรคกระเพาะหรือกรดไหลย้อน ทำให้ไม่ได้เข้ารับการตรวจเพิ่มเติม โดยอาการในระยะเริ่มต้นที่อาจสังเกตได้ เช่น

• แน่นท้องหลังรับประทานอาหาร
• จุกเสียดใต้ชายโครงขวา
• ปวดตื้อบริเวณลิ้นปี่
• ท้องอืด อาหารไม่ย่อย
• คลื่นไส้
• ปวดท้องเป็น ๆ หาย ๆ

เมื่อโรคลุกลามเข้าสู่ระยะที่ 3 หรือ 4 ก้อนมะเร็งอาจโตจนไปอุดตันท่อน้ำดี ทำให้เริ่มมีอาการชัดเจนมากขึ้น เช่น

• ตัวเหลือง ตาเหลือง
• ปัสสาวะสีเข้ม
• อุจจาระสีซีด
• ปวดท้องรุนแรงบริเวณใต้ชายโครงขวา
• น้ำหนักลดโดยไม่ทราบสาเหตุ
• เบื่ออาหาร อ่อนเพลีย

หากมีอาการเหล่านี้ ควรรีบพบแพทย์เพื่อรับการตรวจวินิจฉัย

วิธีการตรวจวินิจฉัยมะเร็งถุงน้ำดี

ปัจจุบันยังไม่มีแนวทางคัดกรองมะเร็งถุงน้ำดีในประชากรทั่วไปเหมือนมะเร็งเต้านมหรือมะเร็งลำไส้ เนื่องจากเป็นโรคที่พบไม่บ่อย และยังไม่มีการตรวจที่สามารถคัดกรองได้อย่างแม่นยำในระยะเริ่มต้น

อย่างไรก็ตาม ในผู้ที่มีปัจจัยเสี่ยง เช่น มีนิ่วในถุงน้ำดี ถุงน้ำดีอักเสบเรื้อรัง หรืออายุ 40 ปีขึ้นไป แพทย์อาจพิจารณาตรวจเพิ่มเติมเพื่อค้นหาความผิดปกติของถุงน้ำดีและระบบทางเดินน้ำดีตั้งแต่ระยะเริ่มต้น โดยการตรวจวินิจฉัยประกอบด้วย

• อัลตราซาวด์ช่องท้อง

เป็นการตรวจเบื้องต้นที่ช่วยค้นหาความผิดปกติได้ตั้งแต่ระยะเริ่มต้น สามารถตรวจหานิ่วในถุงน้ำดี ก้อนเนื้อ หรือความผิดปกติของถุงน้ำดีและอวัยวะภายในช่องท้อง เป็นวิธีการที่ไม่เจ็บและใช้เวลาไม่นาน

• CT Scan หรือ MRI

ช่วยประเมินตำแหน่ง ขนาดของก้อนมะเร็ง การลุกลามของโรค และวางแผนการรักษาได้ละเอียดมากขึ้น โดยแพทย์จะเริ่มจากการวินิจฉัยด้วย CT scan เพื่อประเมินระยะของรอยโรค และอาจพิจารณาตรวจ MRI เพิ่มเติมในกรณีที่ดูการกระจายของโรคไม่ชัดเจน

• การตรวจเลือด

ตรวจดูค่าเลือดต่าง ๆ เช่น การตรวจความสมบูรณ์ของเม็ดเลือด (CBC) การทำงานของไต (Creatinine) และการทำงานของตับ (Liver Function Test; LFT) รวมถึงประเมินภาวะอุดตันของท่อน้ำดีร่วมด้วย

นอกจากนี้ แพทย์อาจพิจารณาตรวจสารบ่งชี้มะเร็ง (Tumor Marker) เช่น CEA และ CA 19-9 เพื่อใช้ประกอบการประเมินโรค อย่างไรก็ตาม ผลตรวจเลือดเพียงอย่างเดียวไม่สามารถยืนยันการวินิจฉัยมะเร็งถุงน้ำดีได้ จำเป็นต้องใช้ร่วมกับการตรวจทางรังสีวินิจฉัย

มะเร็งถุงน้ำดีมีกี่ระยะ?

มะเร็งถุงน้ำดีแบ่งออกเป็น 4 ระยะหลัก ตามขนาดของก้อนมะเร็งและการแพร่กระจายของโรค ดังนี้

• ระยะที่ 1

มะเร็งจำกัดอยู่เฉพาะที่ชั้นเยื่อบุหรือผนังกล้ามเนื้อด้านในของถุงน้ำดี ยังไม่ลุกลามไปยังอวัยวะใกล้เคียง หากตรวจพบและผ่าตัดนำถุงน้ำดีออกจะมีโอกาสหายขาดได้สูง

• ระยะที่ 2

มะเร็งเริ่มลุกลามทะลุผ่านผนังชั้นนอกของถุงน้ำดี แต่ยังไม่แพร่กระจายไปยังอวัยวะอื่น ๆ

• ระยะที่ 3

มะเร็งเริ่มลุกลามไปยังตับ ท่อน้ำดี หรืออวัยวะข้างเคียง เช่น กระเพาะอาหาร ลำไส้เล็ก รวมถึงอาจพบการกระจายไปยังต่อมน้ำเหลือง

• ระยะที่ 4

มะเร็งแพร่กระจายผ่านกระแสเลือดหรือน้ำเหลืองไปยังอวัยวะที่อยู่ไกลออกไป เช่น ตับ ปอด หรือกระดูก

แนวทางการรักษามะเร็งถุงน้ำดี

การรักษาขึ้นอยู่กับระยะของโรค สุขภาพของผู้ป่วย และการประเมินโดยแพทย์เฉพาะทาง หากตรวจพบในระยะที่ 1 อัตราการรอดชีวิตที่ 5 ปีอาจสูงถึงประมาณ 60% แต่หากพบในระยะที่ 4 แนวทางการรักษาจะซับซ้อนขึ้น และโอกาสรอดชีวิตจะลดลงอย่างมาก เหลือเพียงประมาณ 10% เท่านั้น

แนวทางการรักษามะเร็งถุงน้ำดี มีดังนี้

• การผ่าตัด

หากตรวจพบมะเร็งถุงน้ำดีในระยะเริ่มต้น การผ่าตัดเอาถุงน้ำดีและเนื้องอกออกทั้งหมด ช่วยเพิ่มโอกาสรักษาได้ หากเนื้องอกมีขนาดเล็ก สามารถผ่าตัดแบบส่องกล้องแผลเล็ก (MIS) ได้ แต่หากเนื้องอกมีขนาดใหญ่มากอาจจำเป็นต้องผ่าตัดแบบเปิดหน้าท้อง

• เคมีบำบัด

เป็นการใช้ยาทำลายหรือยับยั้งการเจริญเติบโตของเซลล์มะเร็ง มักใช้ในผู้ป่วยที่มะเร็งลุกลาม ไม่สามารถผ่าตัดได้ หรือใช้หลังผ่าตัดในผู้ป่วยบางราย

• ยาภูมิคุ้มกันบำบัด (Immunotherapy)

เป็นการกระตุ้นระบบภูมิคุ้มกันของร่างกายให้สามารถจดจำและกำจัดเซลล์มะเร็งได้ดีขึ้น ปัจจุบันอาจใช้ร่วมกับเคมีบำบัด เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในการควบคุมโรคและยืดอายุผู้ป่วย

กลุ่มเสี่ยงที่ควรตรวจคัดกรองมะเร็งถุงน้ำดี

กลุ่มเสี่ยงมะเร็งถุงน้ำดี ได้แก่

• ผู้มีอายุ 40 ปีขึ้นไป
• ผู้ที่มีนิ่วในถุงน้ำดี
• ผู้หญิง
• ผู้มีน้ำหนักเกินหรือโรคอ้วน
• ผู้ที่รับประทานอาหารไขมันสูงเป็นประจำ
• ผู้ที่มีภาวะถุงน้ำดีอักเสบเรื้อรัง

การตรวจสุขภาพประจำปีร่วมกับอัลตราซาวด์ช่องท้อง อาจช่วยตรวจพบความผิดปกติได้ตั้งแต่ระยะเริ่มต้น

วิธีลดความเสี่ยงมะเร็งถุงน้ำดี

สามารถลดความเสี่ยงมะเร็งถุงน้ำดีได้ ด้วยการดูแลสุขภาพอย่างเหมาะสม ดังนี้

• ควบคุมน้ำหนักให้อยู่ในเกณฑ์เหมาะสม โดยสำหรับคนเอเชีย ค่าดัชนีมวลกาย (BMI) ไม่ควรเกิน 23 กก./ม²
• ลดอาหารไขมันสูง ของทอด และอาหารปิ้งย่าง
• ออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ
• ตรวจสุขภาพประจำปี อย่างน้อยปีละ 1 ครั้ง และประเมินความเสี่ยงภาวะอ้วน ในผู้ที่มีปัจจัยเสี่ยง แพทย์อาจพิจารณาตรวจอัลตราซาวด์ช่องท้องตามความเหมาะสม
• หากตรวจพบนิ่วในถุงน้ำดี ควรปรึกษาแพทย์เพื่อประเมินแนวทางการรักษา โดยแพทย์จะพิจารณาความจำเป็นในการติดตามด้วยการอัลตราซาวด์เป็นรายบุคคลเพื่อติดตามโรค

สรุป

มะเร็งถุงน้ำดีเป็นโรคที่อาจเริ่มต้นด้วยอาการเพียงเล็กน้อย หรือแทบไม่มีอาการเลยในระยะแรก ทำให้ผู้ป่วยจำนวนมากมักตรวจพบเมื่อโรคลุกลามแล้ว

การสังเกตอาการผิดปกติ ตรวจสุขภาพสม่ำเสมอ และเข้ารับการตรวจเพิ่มเติมเมื่อมีปัจจัยเสี่ยง โดยเฉพาะในผู้ที่มีอายุ 40 ปีขึ้นไปหรือมีนิ่วในถุงน้ำดี อาจช่วยเพิ่มโอกาสในการตรวจพบโรคได้เร็วขึ้น และวางแผนการรักษาได้อย่างเหมาะสมตั้งแต่ระยะเริ่มต้น

ที่โรงพยาบาลพระรามเก้า มีทีมแพทย์เฉพาะทางพร้อมดูแลและประเมินความผิดปกติของระบบทางเดินน้ำดี ด้วยเทคโนโลยีการตรวจวินิจฉัยที่ได้มาตรฐาน เพื่อช่วยวางแผนการรักษาอย่างเหมาะสมสำหรับผู้ป่วยแต่ละราย

สอบถามข้อมูลเพิ่มเติม

• Facebook : Praram 9 hospital
• Line : @Praram9Hospital
• โทร. 1270

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับมะเร็งถุงน้ำดี

1. นิ่วในถุงน้ำดีสามารถกลายเป็นมะเร็งถุงน้ำดีได้หรือไม่?

นิ่วในถุงน้ำดีเพิ่มความเสี่ยงในการเกิดมะเร็งถุงน้ำดีได้สูง โดยเฉพาะนิ่วที่มีขนาดใหญ่ อย่างไรก็ตาม ผู้ที่มีนิ่วในถุงน้ำดีไม่ได้เป็นมะเร็งถุงน้ำดีทุกราย แนะนำให้ตรวจติดตามอาการและเข้ารับการประเมินกับแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ เพื่อพิจารณาแนวทางการรักษาที่เหมาะสม

2. มะเร็งถุงน้ำดีพบได้บ่อยแค่ไหน?

มะเร็งถุงน้ำดีเป็นโรคที่พบได้ไม่บ่อย แต่มักพบในผู้สูงอายุ และพบในผู้หญิงมากกว่าผู้ชาย

3. มะเร็งถุงน้ำดีรักษาหายขาดได้หรือไม่?

มะเร็งถุงน้ำดีสามารถรักษาหายขาดได้ หากตรวจพบในระยะเริ่มต้นและเข้ารับการรักษาอย่างต่อเนื่อง