Thrombectomy คืออะไร รักษาโรคหลอดเลือดสมองได้ดีอย่างไร

โรคหลอดเลือดสมองชนิดสมองขาดเลือดเฉียบพลัน (Stroke) ถือเป็นภาวะฉุกเฉินที่คุกคามชีวิตและก่อให้เกิดความพิการสูง แต่ด้วยความก้าวหน้าทางการแพทย์ ทำให้ผู้ป่วยมีโอกาสฟื้นตัวที่ดีขึ้นอย่างมาก ซึ่ง Mechanical Thrombectomy คือเทคโนโลยีการรักษาล้ำสมัยที่ช่วยให้แพทย์สามารถนำลิ่มเลือดที่อุดตันออกได้ทันที เพื่อช่วยให้เซลล์สมองกลับมาทำงานได้เร็วที่สุด บทความนี้จะเจาะลึกทุกเรื่องที่คุณควรรู้เกี่ยวกับวิธีการรักษานี้

Key Takeaways

• Mechanical Thrombectomy คือการดึงลิ่มเลือดออกทางหลอดเลือดโดยใช้สายสวน เพื่อเปิดหลอดเลือดสมองที่อุดตันเฉียบพลัน
• Mechanical Thrombectomy เหมาะสำหรับผู้ป่วยที่มีลิ่มเลือดอุดตันในหลอดเลือดสมองเส้นใหญ่ หรือผู้ที่มาถึงโรงพยาบาลช้าเกินกว่าจะใช้ยาละลายลิ่มเลือด
• Mechanical Thrombectomy เพิ่มโอกาสการเปิดหลอดเลือดสูงถึง 80-90% และขยายช่วงเวลาการรักษา (Time Window) ได้นานสูงสุดถึง 24 ชั่วโมงในผู้ป่วยที่ผ่านการประเมินโดยแพทย์แล้ว เช่น มีการอุดตันในหลอดเลือดสมองเส้นใหญ่ หรืออาการยังไม่ดีขึ้นหลังให้ยาละลายลิ่มเลือด

รักษาโรคหลอดเลือดสมองวิธี Mechanical Thrombectomy คืออะไร

Mechanical Thrombectomy คือการรักษาภาวะหลอดเลือดสมองอุดตันเฉียบพลัน โดยใช้เครื่องเอกซเรย์นำทาง และแพทย์จะทำการสอดสายหรือท่อขนาดเล็ก (Catheter) เข้าไปในหลอดเลือดแดง เพื่อไปถึงบริเวณที่เกิดการอุดตัน จากนั้นจะใช้เครื่องมือพิเศษดึงหรือดูดลิ่มเลือด ที่ขวางการไหลเวียนของเลือดในหลอดเลือดสมองหรือบริเวณคอออกมา เป็นวิธีการที่มีประสิทธิภาพในการฟื้นฟูการไหลเวียนเลือดให้กลับสู่สมองอย่างรวดเร็ว

การทำ Mechanical Thrombectomy เหมาะกับใครบ้าง

การรักษาด้วยวิธี Mechanical Thrombectomy นั้นมีไว้สำหรับ ผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองตีบ/อุดตันชนิดเฉียบพลัน โดยเฉพาะกลุ่มที่มีการอุดตันในหลอดเลือดสมองเส้นใหญ่ และต้องมาถึงโรงพยาบาลภายในระยะเวลาที่กำหนด (มักไม่เกิน 6-24 ชั่วโมง) ผู้ป่วยที่ควรได้รับการพิจารณารักษาด้วยวิธีนี้ ได้แก่

• ผู้ป่วยที่ได้รับการให้ยาละลายลิ่มเลือด (IV Thrombolysis) ทางหลอดเลือดดำแล้ว แต่อาการยังไม่ดีขึ้น
• ผู้ป่วยที่เกิดลิ่มเลือดอุดตันในหลอดเลือดสมองขนาดใหญ่
• ผู้ป่วยที่มีข้อจำกัด หรือข้อห้ามบางประการในการให้ยาละลายลิ่มเลือดทางหลอดเลือดดำ เช่น มีภาวะเลือดออกง่าย หรือเพิ่งได้รับการผ่าตัดใหญ่

ทีมแพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านรังสีร่วมรักษาระบบประสาทที่ทำการรักษาด้วยวิธีนี้ ยังมีความเชี่ยวชาญในการรักษาโรคซับซ้อนอื่น ๆ ของหลอดเลือดสมองด้วย หากท่านสนใจ สามารถอ่านรายละเอียดเพิ่มเติมเกี่ยวกับ การรักษาภาวะหลอดเลือดโป่งพอง ได้ในบทความ : หลอดเลือดแดงใหญ่โป่งพอง (Aortic Aneurysm) โรคนี้ใครเสี่ยงบ้าง | โรงพยาบาลพระรามเก้า

ข้อดีของการทำ Mechanical Thrombectomy มีอะไรบ้าง

Mechanical Thrombectomy เป็นวิธีการรักษาโรคหลอดเลือดสมองอุดตันชนิดเฉียบพลัน โดยเฉพาะในผู้ป่วยที่มีการอุดตันในหลอดเลือดสมองขนาดใหญ่ (Large-Vessel Occlusion : LVO) เนื่องจากให้ผลลัพธ์ที่ดีกว่าการใช้ยาละลายลิ่มเลือด (IV Thrombolysis) เพียงอย่างเดียว ซึ่งประโยชน์ข้อดีของการรักษาด้วยวิธี Mechanical Thrombectomy คือ

• เพิ่มโอกาสการเปิดหลอดเลือด : มีอัตราความสำเร็จสูงกว่าการรักษาด้วยยาละลายลิ่มเลือดเพียงอย่างเดียว ทำให้เลือดสามารถกลับไปเลี้ยงสมองส่วนที่ขาดเลือดได้เร็วยิ่งขึ้น
• ลดความพิการและการเสียชีวิต : ช่วยลดความพิการในระยะยาว เพิ่มโอกาสที่ผู้ป่วยจะสามารถฟื้นตัว และกลับมาใช้ชีวิตได้อย่างเป็นอิสระมากขึ้น
• ขยายช่วงเวลาการรักษา (Time Window) : สามารถทำหัตถการได้แม้ผู้ป่วยจะมาถึงโรงพยาบาลเกินช่วงเวลา 4.5 ชั่วโมง ซึ่งเป็นข้อจำกัดสำคัญของการให้ยาละลายลิ่มเลือดทางหลอดเลือดดำ (IVT) โดยสามารถขยายเวลาได้สูงสุดถึง 6-24 ชั่วโมง ในผู้ป่วยที่ได้รับการประเมินโดยแพทย์แล้ว เช่น ผู้ป่วยที่มีการอุดตันในหลอดเลือดสมองเส้นใหญ่ หรือผู้ที่มาถึงโรงพยาบาลช้าเกินกว่าจะใช้ยาละลายลิ่มเลือด

วิธีเตรียมตัวก่อนเข้ารับการทำ Mechanical Thrombectomy

การเตรียมความพร้อมก่อนการทำ Mechanical Thrombectomy คือขั้นตอนสำคัญเพื่อให้การรักษาเป็นไปอย่างราบรื่นและปลอดภัยที่สุด ผู้ป่วยส่วนใหญ่มักมีอาการแบบฉุกเฉิน แต่ก็จำเป็นต้องมีการประเมินและเตรียมตัวในด้านต่าง ๆ อย่างรวดเร็ว

• ผู้ป่วยและญาติจะต้องได้รับทราบและเข้าใจถึงวิธีการรักษา ผลดี และความเสี่ยงของภาวะแทรกซ้อนที่อาจเกิดขึ้นได้ จากนั้นจึงลงนามในเอกสารยินยอมเพื่อรับการรักษา
• แพทย์จะสอบถามประวัติการแพ้ยา อาหารทะเล และโรคประจำตัวอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้อง รวมถึงข้อจำกัดที่อาจส่งผลต่อการใช้สารทึบรังสี
• ตรวจเลือด เน้นดูค่าการทำงานของไต และความผิดปกติของการแข็งตัวของเลือด
• ตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจ (EKG) สำหรับผู้ป่วยที่มีอายุมากกว่า 35 ปี และอาจมีการเอ็กซเรย์ปอด ร่วมด้วย
• หากผู้ป่วยรับประทานยาที่เกี่ยวข้องกับการแข็งตัวของเลือด เช่น Aspirin, Plavix หรือ Warfarin ต้องแจ้งให้แพทย์ทราบก่อนทุกครั้ง เพื่อประเมินความเสี่ยงและเตรียมพร้อมรับมือกับภาวะเลือดออกที่อาจเกิดขึ้นได้
• ในบางกรณี ผู้ป่วยควรงดอาหารและเครื่องดื่มทุกชนิดก่อนเข้ารับการทำหัตถการประมาณ 6 ชั่วโมงตามคำแนะนำของแพทย์
• มีการโกนขนบริเวณขาหนีบ ซึ่งเป็นจุดที่แพทย์จะทำการสอดสายสวนหลอดเลือด (Catheter) เข้าไป

ขั้นตอนการทำ Mechanical Thrombectomy

เมื่อผู้ป่วยที่มีอาการโรคหลอดเลือดสมองมาถึงโรงพยาบาล เช่น มีอาการอ่อนแรงครึ่งซีก พูดไม่ชัด หรือมีอาการตาพร่ามัวกะทันหัน จะมีการใช้ "Stroke Code" ทันที เพื่อให้การวินิจฉัยและการรักษาเป็นไปอย่างรวดเร็ว Mechanical Thrombectomy เป็นขั้นตอนสำคัญต่อจากนี้ เพื่อนำลิ่มเลือดออกและฟื้นฟูการไหลเวียนเลือดสู่สมอง

1. ทีมแพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านประสาทวิทยา แพทย์รังสีร่วมรักษาระบบประสาท และบุคลากรที่เกี่ยวข้องจะถูกเรียกตัวเพื่อเตรียมพร้อม
2. ผู้ป่วยจะได้รับการตรวจร่างกายและทำเอกซเรย์คอมพิวเตอร์สมอง (CT Scan) เพื่อยืนยันว่าไม่มีภาวะเลือดออกในสมอง และประเมินความรุนแรงของอาการด้วยเกณฑ์ NIHSS
3. หากผู้ป่วยมาถึงภายใน 4.5 ชั่วโมง และไม่มีข้อจำกัดหรือข้อห้าม แพทย์จะพิจารณาให้ยาละลายลิ่มเลือดทางหลอดเลือดดำ (IV rt-PA) ที่เป็นวิธีมาตรฐานเริ่มต้น
4. หลังจากประเมินแล้วว่าควรทำหัตถการ แพทย์จะให้ยาระงับความรู้สึกเฉพาะที่หรือแบบทั่วไป จากนั้นจะทำการสอดสายสวน (Catheter) ขนาดเล็กผ่านทางหลอดเลือดแดงบริเวณขาหนีบ และนำทางไปยังหลอดเลือดแดงในสมองที่มีการอุดตัน
5. แพทย์จะใช้เครื่องเอกซเรย์หลอดเลือดระบบดิจิทัล (Digital Subtraction Angiography) นำทางเพื่อให้มองเห็นหลอดเลือด และตำแหน่งของลิ่มเลือดได้อย่างชัดเจน
6. เมื่อสายสวนเข้าไปถึงจุดที่ลิ่มเลือดอุดตัน แพทย์จะสอดอุปกรณ์พิเศษเข้าไปภายในสายสวนเพื่อเอาลิ่มเลือดออก โดยมี 2 วิธีหลัก ดังนี้
• Stent Retriever : ใช้อุปกรณ์ตาข่ายจับลิ่มเลือด (Stent Retriever Devices) สอดผ่านลิ่มเลือดไปกางออกจนติดผนังหลอดเลือด แล้วลากลิ่มเลือดออกมาพร้อมกับสายสวน
• Aspiration Device : ใช้สายสวนพิเศษ (Aspiration Catheter) ที่มีคุณสมบัติในการ ดูดลิ่มเลือดออกจากบริเวณที่อุดตัน
7. แพทย์จะทำการฉีดสารทึบรังสีอีกครั้งเพื่อยืนยันว่าหลอดเลือดเปิด และมีการไหลเวียนของเลือดกลับสู่สมองได้ตามปกติ

ดูแลตัวเองหลังทำ Mechanical Thrombectomy ได้อย่างไร

หลังการทำหัตถการ ผู้ป่วยจะถูกส่งไปพักฟื้นที่ห้อง ICU เพื่อเฝ้าระวังการตอบสนองต่อการรักษา และป้องกันภาวะแทรกซ้อนที่อาจเกิดขึ้นอย่างใกล้ชิด โดยการดูแลและการฟื้นฟูหลังการรักษา ทำได้ดังนี้

• การเฝ้าระวังอาการ ผู้ป่วยจะต้องพักในห้อง ICU เพื่อติดตามสัญญาณชีพ และสังเกตอาการทางระบบประสาทอย่างต่อเนื่อง
• การฟื้นฟูร่างกาย เข้าสู่กระบวนการทำกายภาพบำบัด เพื่อฟื้นฟูระบบประสาทและการเคลื่อนไหว เพื่อให้ผู้ป่วยสามารถกลับไปใช้ชีวิตประจำวันได้อย่างอิสระมากที่สุดเท่าที่จะทำได้
• ป้องกันการเกิดซ้ำ แพทย์จะให้คำแนะนำเกี่ยวกับการควบคุมปัจจัยเสี่ยง เช่น โรคประจำตัว (ความดัน, เบาหวาน) และการปรับพฤติกรรม เพื่อป้องกันการกลับมาเป็นโรคหลอดเลือดสมองซ้ำในอนาคต

ภาวะแทรกซ้อนที่อาจเกิดขึ้นหลังรักษาด้วย Mechanical Thrombectomy

แม้ว่า Mechanical Thrombectomy จะเป็นวิธีที่มีประสิทธิภาพสูง แต่ก็มีความเสี่ยงที่อาจเกิดภาวะแทรกซ้อนได้ เนื่องจากมีการสอดเครื่องมือผ่านหลอดเลือดแดงเข้าสู่สมอง จึงอาจเกิดภาวะแทรกซ้อนที่จำเป็นต้องมีการเฝ้าระวังอย่างใกล้ชิด

• ภาวะเลือดออกในสมอง : เป็นความเสี่ยงที่ร้ายแรงที่สุด ซึ่งอาจเกิดจากการบาดเจ็บของหลอดเลือด หรือจากการให้ยาละลายลิ่มเลือดร่วมด้วย
• ภาวะแทรกซ้อนของหลอดเลือด : อาจเกิดหลอดเลือดทะลุ (Perforation) หรือผนังหลอดเลือดฉีกขาดในระหว่างที่ใช้อุปกรณ์ดึงลิ่มเลือดออก
• ปัญหา ณ จุดที่สอดสายสวน : อาจเกิดภาวะแทรกซ้อนบริเวณขาหนีบ เช่น มีเลือดออก, ติดเชื้อ, ก้อนเลือดเซาะใต้ผิวหนัง (Pseudoaneurysm) หรือมีอาการปวด
• ปัญหาอื่น ๆ : ความเสี่ยงจากการดมยาสลบ และปฏิกิริยาของร่างกายต่อสารทึบรังสี เช่น อาการแพ้ หรือผลกระทบต่อไต

Mechanical Thrombectomy คือทางเลือกการรักษาหลอดเลือดสมองอุดตันที่มีประสิทธิภาพ

Mechanical Thrombectomy คือการรักษาที่ช่วยเพิ่มโอกาสรอดชีวิต และลดความพิการสำหรับผู้ป่วยหลอดเลือดสมองอุดตันในเส้นเลือดใหญ่ ข้อดีคือเพิ่มอัตราการเปิดหลอดเลือดสูง และขยายช่วงเวลาการรักษาได้นานกว่าการใช้ยาละลายลิ่มเลือด ทำให้ผู้ป่วยมีโอกาสฟื้นตัว และกลับมาใช้ชีวิตได้อย่างเป็นอิสระมากขึ้น การมาถึงโรงพยาบาลอย่างรวดเร็วเพื่อเข้ารับการรักษาด้วยวิธีนี้จึงมีความสำคัญมาก

ที่ ศูนย์สมองและระบบประสาท โรงพยาบาลพระรามเก้า มีบริการรักษาโรคหลอดเลือดสมองแบบครบวงจร โดยทีมแพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านรังสีร่วมรักษาระบบประสาท (Interventional Neuroradiology) สามารถทำการรักษาด้วยวิธี Mechanical Thrombectomy เพื่อดูดหรือดึงลิ่มเลือดออกจากหลอดเลือดสมองที่อุดตันได้อย่างรวดเร็ว และมีประสิทธิภาพสูงสุด

สอบถามข้อมูลเพิ่มเติม

• Facebook : Praram 9 hospital
• Line : @Praram9Hospital
• โทร. 1270

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับ Mechanical Thrombectomy

1. โอกาสการสำเร็จของ Mechanical Thrombectomy เยอะไหม?

โอกาสสำเร็จในการเปิดหลอดเลือดที่อุดตันด้วยวิธีนี้สูงมาก โดยส่วนใหญ่มีอัตราความสำเร็จอยู่ที่ 80-90% ในการดึงลิ่มเลือดออกมาและฟื้นฟูการไหลเวียนเลือดสู่สมองอย่างสมบูรณ์ ซึ่งลดโอกาสพิการ และฟื้นตัวได้ดีขึ้นเมื่อเทียบกับการรักษาด้วยยาเพียงอย่างเดียว

2. ต้องพักฟื้นที่โรงพยาบาลนานเท่าไหร่?

ผู้ป่วยจะต้องพักฟื้นในห้อง ICU และห้องพักผู้ป่วยรวมประมาณ 3-7 วัน เพื่อเฝ้าระวังภาวะแทรกซ้อน และประเมินอาการทางระบบประสาทอย่างต่อเนื่อง หลังจากนั้นจะเข้าสู่กระบวนการฟื้นฟูร่างกาย ซึ่งระยะเวลาทั้งหมดจะขึ้นอยู่กับความรุนแรงของโรค และการตอบสนองต่อการรักษาของผู้ป่วยแต่ละราย

3. หากทำ Mechanical Thrombectomy แล้ว ยังต้องทานยาอีกไหม?

ยังจำเป็นต้องทานยาต่อเนื่อง หลังการรักษาแพทย์จะให้ยาเพื่อควบคุมปัจจัยเสี่ยงและป้องกันการเกิดลิ่มเลือดซ้ำ เช่น ยาต้านเกล็ดเลือด หรือยาละลายลิ่มเลือด เพื่อลดความเสี่ยงการอุดตันในหลอดเลือดอื่นในอนาคต

4. Mechanical Thrombectomy กับยาละลายลิ่มเลือดในสมอง ต่างกันไหม?

ยาละลายลิ่มเลือดในสมอง (IV Thrombolysis) เป็นการให้ยาทางหลอดเลือดดำเพื่อละลายลิ่มเลือดขนาดเล็ก แต่ไม่สามารถทำได้ในทุกกรณีหรือทุกช่วงเวลา ส่วน Thrombectomy Stroke คือการใช้เครื่องมือพิเศษเข้าไปดึงหรือลากเลือดออกจากหลอดเลือดสมองที่อุดตันโดยตรง ซึ่งมีประสิทธิภาพสูงกว่ามากในการกำจัดลิ่มเลือดขนาดใหญ่

References

Thrombectomy. (2022, May 2). Cleveland Clinic. https://my.clevelandclinic.org/health/treatments/22897-thrombectomy

Téodor Grand. (2022, February 18). Benefit of mechanical thrombectomy in acute ischemic stroke related to calcified cerebral embolus. Pubmed. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35183595/

Radoslav R, Saver JL. (2012, September). Mechanical thrombectomy devices for treatment of stroke. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3613201/