Hydrocephalus คืออะไร? สาเหตุภาวะโพรงสมองคั่งน้ำในทารก

เคยได้ยินคำว่าทารกหัวโตผิดปกติหรือไม่? หนึ่งในสาเหตุสำคัญที่อยู่เบื้องหลังอาการนี้คือ Hydrocephalus หรือ ภาวะโพรงสมองคั่งน้ำที่หลายคนอาจไม่คุ้นเคยนัก โรคนี้เกิดขึ้นได้ตั้งแต่ในครรภ์ และสามารถส่งผลต่อพัฒนาการของเด็กในอนาคตได้อย่างไม่น่าเชื่อ ทำไมถึงเกิดขึ้น เกี่ยวข้องกับพันธุกรรมหรือไม่ แล้วจะมีทางป้องกันหรือตรวจพบได้ตั้งแต่เนิ่น ๆ หรือเปล่า? บทความนี้จะพาทุกท่านมาทำความรู้จักกับภาวะโพรงสมองคั่งน้ำ เพื่อให้รู้เท่าทันอาการและรับการรักษาได้ทันท่วงที

Key Takeaways

• Hydrocephalus คือภาวะที่มีน้ำหล่อเลี้ยงสมอง (CSF) คั่งในโพรงสมองมากกว่าปกติ ทำให้ความดันในสมองเพิ่มขึ้น ส่งผลกระทบต่อพัฒนาการและการทำงานของสมอง
• พบได้ตั้งแต่ทารกในครรภ์ไปจนถึงผู้สูงอายุ โดยเฉพาะผู้ที่มีความผิดปกติทางพันธุกรรม ประสบอุบัติเหตุ หรือเคยติดเชื้อในสมอง
• ภาวะโพรงสมองคั่งน้ำมีอาการหลายอย่าง เช่น ปวดศีรษะ คลื่นไส้ อาเจียน เดินเซ ความจำแย่ ตอบสนองช้า และในบางรายอาจถึงขั้นหมดสติ
• มีหลายสาเหตุที่ทำให้เกิดภาวะโพรงสมองคั่งน้ำ เช่น สมองอักเสบ เนื้องอก เลือดออกในสมอง การบาดเจ็บทางศีรษะ หรือความผิดปกติแต่กำเนิด
• รักษาด้วยการผ่าตัดใส่สายระบายน้ำ (Shunt) หรือใช้กล้องส่องโพรงสมองระบาย CSF ออก

ภาวะโพรงสมองคั่งน้ำ (Hydrocephalus) คืออะไร?

Hydrocephalus คือภาวะที่มีน้ำหล่อสมองไขสันหลัง (CSF) คั่งอยู่ในโพรงสมองมากกว่าปกติ ส่งผลให้ความดันในกะโหลกศีรษะสูงขึ้น ภาวะนี้มักเกิดจากการอุดตันของทางเดินน้ำหล่อสมอง หรือบางครั้งอาจเกิดจากการสร้างน้ำมากกว่าที่ร่างกายดูดซึมกลับได้ พบได้ในอัตรา 0.08% ของการคลอดทารก โดยทั่วไปโพรงสมองจะโตทั้งสองข้าง แต่ในบางรายอาจเกิดเพียงข้างเดียวจนกะโหลกและใบหน้าดูไม่สมมาตร

อาการภาวะโพรงสมองคั่งน้ำ เป็นอย่างไร

อาการของผู้ป่วย Hydrocephalus คือ ปวดศีรษะ วิงเวียน คลื่นไส้ หรืออาเจียน บางรายอาจมีปัญหาเกี่ยวกับการทรงตัว มองเห็นภาพซ้อน หรือเริ่มรู้สึกว่าความคิดและความจำทำงานได้ไม่ดีเหมือนเดิม เมื่ออาการเป็นมากขึ้น อาจสังเกตได้ว่ามีการตอบสนองช้าลง หรือเริ่มควบคุมการขับถ่ายไม่ได้

หากไม่ได้รับการรักษา อาการอาจรุนแรงจนเกิดภาวะสมองเสื่อม หมดสติ หรือถึงขั้นโคม่าในบางกรณี ดังนั้น หากสงสัยควรรีบพบแพทย์เพื่อรับการวินิจฉัยและดูแลอย่างเหมาะสม

สาเหตุของการเกิดภาวะโพรงสมองคั่งน้ำ

สาเหตุของ Hydrocephalus คือสิ่งที่หลายคนอยากรู้เพื่อที่จะหาทางหลีกเลี่ยง โดย Hydrocephalus จะเกิดจากหลายปัจจัย ทั้งจากโรคและความผิดปกติในสมองเอง เช่น เยื่อหุ้มสมองอักเสบ เนื้องอกในสมอง เลือดออกในสมอง หรือภาวะลิ่มเลือดอุดตันที่ขัดขวางการไหลเวียนของน้ำหล่อสมอง มากไปกว่านั้นการบาดเจ็บที่ศีรษะจากอุบัติเหตุ ก็เป็นอีกหนึ่งสาเหตุสำคัญที่ทำให้เกิดความผิดปกติในการระบายของน้ำหล่อสมอง

ภาวะโพรงสมองคั่งน้ำบางกรณีอาจเกิดจากความผิดปกติของโครงสร้างทางกายภาพ เช่น ท่อระบายน้ำหล่อสมองตีบแคบผิดปกติมาตั้งแต่กำเนิด หรือเกิดการติดเชื้อในสมองที่ส่งผลให้การไหลเวียนของน้ำหล่อสมองไม่เป็นปกติ จนนำไปสู่การคั่งของน้ำในโพรงสมองในที่สุด

ภาวะโพรงสมองคั่งน้ำมีการวินิจฉัยอย่างไร

Hydrocephalus คือภาวะที่ต้องอาศัยการวินิจฉัยอย่างละเอียด เพื่อให้สามารถวางแผนการรักษาได้อย่างถูกต้อง ในเด็กเล็กแพทย์จะสังเกตจากอาการภายนอก เช่น ภาวะตาโปน กระหม่อมโป่ง หรือการตอบสนองที่ช้ากว่าปกติ ส่วนในวัยผู้ใหญ่และผู้สูงอายุจะเน้นตรวจการทำงานของระบบประสาท การเคลื่อนไหวร่างกาย และการรับรู้สัมผัสต่าง ๆ

นอกจากการตรวจร่างกายทั่วไปแล้วยังมีการตรวจด้วยเครื่องมือทางการแพทย์ที่ช่วยให้เห็นโครงสร้างภายในสมองได้ชัดเจนขึ้น เช่น การตรวจเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ (CT Scan) และการตรวจคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้า (MRI) เพื่อประเมินขนาดโพรงสมอง หาตำแหน่งที่เกิดปัญหา และเลือกแนวทางการรักษาภาวะโพรงสมองคั่งน้ำที่เหมาะสม

รักษาภาวะโพรงสมองคั่งน้ำได้อย่างไร?

การเลือกวิธีรักษาขึ้นอยู่กับดุลยพินิจของแพทย์ โดยพิจารณาจากสาเหตุ อาการ และปัจจัยเฉพาะของผู้ป่วยแต่ละราย แม้ภาวะโพรงสมองคั่งน้ำจะไม่สามารถรักษาให้หายขาดได้ในบางกรณี แต่การรักษาที่เหมาะสมสามารถช่วยลดความผิดปกติ เพิ่มคุณภาพชีวิต และป้องกันไม่ให้ภาวะแทรกซ้อนรุนแรงขึ้น

ในกรณีที่ภาวะโพรงสมองคั่งน้ำยังไม่รุนแรงมาก แพทย์อาจเริ่มจากการใช้ยาเพื่อลดการสร้างน้ำหล่อสมองร่วมกับการระบายน้ำออกบางส่วน เพื่อลดความดันในกะโหลกศีรษะ

สำหรับผู้ป่วยที่จำเป็นต้องได้รับการรักษาแบบถาวร วิธีหลักที่ใช้ก็คือการผ่าตัดใส่สายระบายน้ำ (Shunt) เป็นการติดตั้งท่อเล็ก ๆ ภายในโพรงสมอง เพื่อระบายน้ำหล่อสมองส่วนเกินออกไปยังส่วนอื่นของร่างกาย เช่น ช่องท้อง โดยท่อและวาล์วจะถูกฝังไว้ใต้ผิวหนัง

อีกวิธีหนึ่งคือการผ่าตัดโดยใช้กล้องส่องโพรงสมอง (Endoscopic Third Ventriculostomy - ETV) แพทย์จะใช้กล้องไฟเบอร์ออปติกขนาดเล็กช่วยนำทาง เพื่อเจาะช่องทางระบายน้ำภายในโพรงสมองไปยังบริเวณรอบ ๆ สมอง วิธีนี้จะช่วยลดความเสี่ยงจากการใส่สิ่งแปลกปลอมในร่างกาย

ป้องกันภาวะโพรงสมองคั่งน้ำได้อย่างไร

แม้ว่าภาวะโพรงสมองคั่งน้ำสามารถเกิดขึ้นได้ตั้งแต่กำเนิดหรือจากความผิดปกติทางพันธุกรรม แต่เราสามารถลดความเสี่ยงจากสาเหตุภายนอกได้ด้วยการดูแลตัวเองอย่างเหมาะสม โดยวิธีป้องกันภาวะน้ำคั่งในสมอง มีดังนี้

• ป้องกันอุบัติเหตุที่อาจกระทบกระเทือนสมอง เช่น สวมหมวกนิรภัยทุกครั้งเมื่อขี่จักรยานยนต์ หรือคาดเข็มขัดนิรภัยเมื่อเดินทางด้วยรถยนต์
• รับการฉีดวัคซีนป้องกันโรคติดเชื้อต่าง ๆ ตามคำแนะนำของแพทย์ โดยเฉพาะวัคซีนป้องกันโรคเยื่อหุ้มสมองอักเสบ
• ควบคุมโรคเรื้อรังที่เพิ่มความเสี่ยง เช่น เบาหวาน โรคหัวใจ หรือโรคที่ส่งผลกระทบต่อระบบไหลเวียนโลหิต
• ดูแลสุขภาพโดยรวมให้แข็งแรง พักผ่อนให้เพียงพอ รับประทานอาหารที่มีประโยชน์ และหลีกเลี่ยงพฤติกรรมเสี่ยงที่อาจนำไปสู่การติดเชื้อ

Hydrocephalus คือภาวะที่ควรเฝ้าระวัง

Hydrocephalus คือ ภาวะที่น้ำหล่อเลี้ยงสมองคั่งในโพรงสมองผิดปกติ หากไม่ได้รับการรักษาอย่างถูกต้องอาจนำไปสู่ปัญหาสุขภาพที่รุนแรงและส่งผลกระทบต่อคุณภาพชีวิต การสังเกตอาการตั้งแต่เนิ่น ๆ และเข้ารับการตรวจวินิจฉัยอย่างเหมาะสมจึงเป็นสิ่งสำคัญ

หากคุณสงสัยว่าตัวเองหรือคนใกล้ตัวอาจมีภาวะโพรงสมองคั่งน้ำ สามารถเข้ารับคำปรึกษาได้ที่ศูนย์สมองและระบบประสาท โรงพยาบาลพระรามเก้า ซึ่งมีทีมแพทย์คอยให้การดูแลอย่างใกล้ชิด พร้อมเทคโนโลยีทางการแพทย์ที่ทันสมัย และบริการที่เพียบพร้อมจะช่วยเหลือในทุกขั้นตอน

สอบถามข้อมูลเพิ่มเติม

• Facebook : Praram 9 hospital
• Line : @Praram9Hospital
• โทร. 1270

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับ Hydrocephalus

1. Hydrocephalus หายได้ไหม?

Hydrocephalus คือโรคที่ไม่สามารถรักษาให้หายขาดได้ แต่สามารถควบคุมอาการและลดความเสี่ยงแทรกซ้อนได้ด้วยการรักษาที่เหมาะสม เช่น การใส่ท่อระบายน้ำในโพรงสมองหรือการผ่าตัด

2. ภาวะโพรงสมองคั่งน้ำพบได้ในทุกช่วงวัยหรือไม่?

ภาวะโพรงสมองคั่งน้ำสามารถเกิดได้ทุกช่วงวัย ตั้งแต่ทารกแรกเกิด เด็ก ผู้ใหญ่ ไปจนถึงผู้สูงอายุ โดยแต่ละวัยจะมีอาการแสดงแตกต่างกันออกไป

3. เป็นภาวะโพรงสมองคั่งน้ำต้องดูแลตัวเองอย่างไร?

ผู้ป่วยภาวะโพรงสมองคั่งน้ำต้องดูแลตัวเองโดยพบแพทย์ตามนัด สังเกตอาการผิดปกติ เช่น ปวดศีรษะ คลื่นไส้ อาเจียน หรืออาการทางระบบประสาท หลีกเลี่ยงการกระแทกศีรษะ รักษาความสะอาด ป้องกันการติดเชื้อ และดูแลสุขภาพโดยรวมให้แข็งแรงอยู่เสมอ

References

Hydrocephalus. (2022, Aprill 26). Cleveland Clinic. https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/17334-hydrocephalus

Hydrocephalus. (2023, February 6). NHS. https://www.nhs.uk/conditions/hydrocephalus/symptoms/

Hydrocephalus. (2025, April 07) . NIH. https://www.ninds.nih.gov/health-information/disorders/hydrocephalus