บทความสุขภาพ
Knowledge
พญ. สุธานิธิ เลาวเลิศ

การปลูกถ่ายไตเป็นทางเลือกการรักษาโรคไตวายเรื้อรังที่ให้ผลการรักษาที่ดีที่สุดเมื่อเทียบกับวิธีการอื่น ๆ เพราะหลังผ่าตัดคุณภาพชีวิตของผู้ป่วยจะดีขึ้นโดยสามารถใช้ชีวิตได้ใกล้เคียงปกติมากที่สุด โดยไตที่นำมาเปลี่ยนให้กับผู้ป่วยอาจนำมาจากผู้บริจาคที่มีชีวิตที่เป็นญาติที่มีความเกี่ยวข้องทางสายเลือด หรือนำมาจากไตของผู้บริจาคที่มีภาวะสมองตาย โดยก่อนการผ่าตัดผู้ป่วยโรคไตวายเรื้อรังจะได้รับการรักษาด้วยการผ่าตัดปลูกถ่ายไตต้องได้รับการการตรวจสอบการเข้ากันได้ของเลือดและเนื้อเยื่อระหว่างผู้รับไตและผู้บริจาคไตอย่างละเอียดรอบคอบเพื่อป้องกันภาวะปฏิเสธไตหลังจากปลูกถ่าย ซึ่งในระหว่างรอรับบริจาคไต ผู้ป่วยไตวายเรื้อรังจะต้องดูแลตนเองให้แข็งแรงทั้งทางร่างกายและจิตใจ โดยเข้ารับการตรวจร่างกายอย่างสม่ำเสมอ รวมไปถึงการเตรียมร่างกายและจิตใจให้พร้อมสำหรับการผ่าตัดเพื่อให้การปลูกถ่ายไตนั้นประสบความสำเร็จและเป็นประโยชน์สูงสุด
ผู้ป่วยไตวายเรื้อรังที่สามารถเข้ารับการรักษาด้วยวิธีปลูกถ่ายไต (recipient) ได้จะต้องมีคุณสมบัติ ดังนี้
ไตที่จะนำมาปลูกถ่ายให้ผู้ป่วยโรคไตวายเรื้อรัง มาจาก 2 กรณีดังนี้
การคัดเลือกผู้บริจาคไตที่มีชีวิต แบ่งได้เป็น 3 กรณี ดังนี้
ก่อนการผ่าตัด ผู้บริจาคไตจะต้องเข้ามาพักในโรงพยาบาลก่อนวันผ่าตัด 1 วัน โดยวัตถุประสงค์เพื่อ
ผู้ป่วยโรคไตวายเรื้อรังจะต้องเข้ามาพักในโรงพยาบาล 1 วันก่อนการผ่าตัดปลูกถ่ายไต เพื่อให้แพทย์ได้เตรียมความพร้อม ดังนี้
การได้มาของไตจากผู้บริจาคที่สมองตายจะเป็นไปตามกฏหมายข้อบังคับแพทยสภา ว่าด้วยการรักษาจริยธรรมแห่งวิชาชีพเวชกรรม (ฉบับที่ 3) พ.ศ. 2551 หมวดการประกอบวิชาชีพเวชกรรมเกี่ยวกับการปลูกถ่ายอวัยะ และตามประกาศแพทยสภาที่ 7/2554 เรื่องหลักเกณฑ์และวิธีการวินิจฉัยสมองตายและตามหลักเกณฑ์ของศูนย์รับบริจาคอวัยวะสภากาชาดไทย โดยศูนย์รับบริจาคอวัยวะสภากาชาดเป็นผู้คัดสรรผู้ป่วยไตวายที่รอรับบริจาคโดยใช้หลักการจัดสรรทางการแพทย์
ผู้ป่วยโรคไตวายเรื้อรังสามารถขอขึ้นทะเบียนเพื่อรับบริจาคไตจากศูนย์รับบริจาคอวัยวะ สภากาชาดไทย โดยจะแบ่งตามชนิดของหมู่เลือดและความเหมือนกันของเนื้อเยื่อ เมื่อได้รับบริจาคไตมา ผู้ป่วยที่มีหมู่เลือดเข้ากับผู้บริจาคทั้งหมดจะถูกทดสอบว่าเนื้อเยื่อเข้ากันได้หรือไม่ หากไม่มีแอนติบอดี้ก็สามารถปลูกถ่ายไตได้
รายชื่อผู้ป่วยทั้งหมดจะถูกนำเข้าโปรแกรมคอมพิวเตอร์ในการให้คะแนนเพื่อให้แน่ใจว่าได้เลือกผู้ป่วยที่เหมาะสมที่สุดให้ได้รับการผ่าตัดปลูกถ่ายไต โดยคำนึงถึงระยะเวลาในการรอขึ้นบัญชีรับบริจาคด้วย ซึ่งคณะกรรมการจะมีการพิจารณาไตร่ตรองอย่างรอบคอบ โปร่งใสและยุติธรรม
การเตรียมร่างกายและจิตใจของผู้รับบริจาคให้พร้อมระหว่างการรอคอยไตเป็นสิ่งที่สำคัญที่สุด ผู้ป่วยต้องเข้ารับการตรวจร่างกายอย่างสม่ำเสมอ เพื่อให้แน่ใจว่าร่างกายมีความแข็งแรงพอที่จะปลูกถ่ายไตและไม่มีปัญหาสุขภาพอื่น ๆ ที่เสี่ยงและอันตรายต่อการผ่าตัด หากตรวจพบปัญหาสุขภาพใด ๆ จะต้องได้รับการแก้ไขก่อนการผ่าตัด หรือบางครั้งอาจต้องเปลี่ยนไปใช้วิธีการรักษารูปแบบอื่นแทนการปลูกถ่ายไต
นอกจากผู้ป่วยควรเตรียมตัวให้พร้อมที่จะเข้ารับการผ่าตัดอยู่เสมอแล้ว ควรเตรียมจิตใจให้มีทัศนคติและความรู้สึกที่ดีต่อไตใหม่ที่จะได้รับ ซึ่งมีความสำคัญเป็นอย่างยิ่ง ในช่วงของการรอคอยนี้ ผู้ป่วยอาจมีความกดดันและเคร่งเครียด การศึกษาข้อมูลเพื่อเตรียมตัวก่อนการผ่าตัดปลูกถ่ายไตจะสามารถช่วยให้คลายความเครียดได้
ระหว่างการรอการผ่าตัดปลูกถ่ายไตต้องรับประทานอาหารที่มีประโยชน์และเหมาะสมกับโรค เช่น ถ้าเป็นโรคเบาหวานและได้รับการรักษาโดยการฟอกเลือดอยู่ สามารถขอคำแนะนำการรับประทานอาหารได้จากโภชนากร ซึ่งโภชนากรจะสามารถให้ความช่วยเหลือในการกำหนดอาหารที่จะให้พลังงานกับร่างกาย พร้อมกับการควบคุมระดับน้ำตาลเพื่อเตรียมความพร้อมก่อนการผ่าตัด
ผู้ป่วยที่รอรับการผ่าตัดปลูกถ่ายไตควรออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ เช่น การเดิน เพราะนอกจากจะทำให้มีรูปร่างดี หัวใจ ปอด กระดูกและกล้ามเนื้อแข็งแรงแล้ว ยังช่วยให้ร่ายกายฟื้นตัวจากการผ่าตัดได้เร็วขึ้น และช่วยผ่อนคลายความเครียด ผู้ป่วยสามารถขอคำแนะนำเกี่ยวกับการออกกำลังกายที่เหมาะสมได้จากทีมงานด้านการออกกำลังกาย
ผู้ป่วยอาจมีความเครียดวิตกกังวลระหว่างรอการผ่าตัด การใช้เวลาและการพูดคุยกับครอบครัวหรือเพื่อน ๆ อาจช่วยให้ผ่อนคลายความตึงเครียดได้ อย่างไรก็ตามหากผู้ป่วยเศร้าหรือท้อแท้ก็อาจส่งผลกระทบทำให้คนใกล้ชิดไม่มีความสุขไปด้วย
การศึกษาข้อมูลเกี่ยวกับการผ่าตัดปลูกถ่ายไตจะช่วยให้ผู้ป่วยและคนใกล้ชิดผ่อนคลายความวิตกกังวล ช่วยให้รู้สึกดีขึ้นและสามารถควบคุมสถานการณ์ที่อาจเกิดขึ้นได้ การอ่านหนังสือหรือบทความเกี่ยวกับการผ่าตัดปลูกถ่ายไตและตั้งคำถาม การมีทัศนคติที่ดีจึงเป็นสิ่งที่สำคัญขณะรอคอยการผ่าตัดและการใช้ชีวิตใหม่หลังการผ่าตัด
หากผู้ป่วยมีครอบครัว คู่สมรส ลูก ๆ หรือผู้สูงอายุที่ต้องดูแล ให้วางแผนการดูแลพวกเขาเหล่านี้เมื่อต้องเข้ารับการรักษาในโรงพยาบาล
พยาบาลประสานงานการผ่าตัดอาจมีการโทรติดต่อมาหาผู้ป่วยได้ตลอดเวลา เพื่อให้เข้ารับการผ่าตัดปลูกถ่ายไต ผู้ป่วยต้องเตรียมความพร้อม ดังต่อไปนี้
มีความเป็นไปได้ที่เมื่อผู้ป่วยมาถึงโรงพยาบาลแล้วไม่สามารถทำการผ่าตัดปลูกถ่ายไตได้ เนื่องจากร่างกายอาจไม่สมบูรณ์เพียงพอหรือมีอุปสรรคอื่น ๆ โดยจะมีคำอธิบายที่เป็นเหตุเป็นผลเสมอว่าทำไมผู้ป่วยจึงไม่ได้รับบริจาคไต แม้จะรู้สึกผิดหวัง แต่ควรสงบสติอารมณ์ อย่าหมดกำลังใจ เรียนรู้และทำใจให้สบาย ผู้ป่วยอาจได้รับการติดต่อเพื่อเข้ารับการผ่าตัดปลูกถ่ายไตใหม่อีกครั้งในไม่ช้า
ในกรณีขอรับไตจากผู้บริจาคที่มีชีวิต จะยึดเกณฑ์ของหมู่เลือดที่เข้ากันได้ หรือตรงกัน ดังนี้

ในกรณีขอรับไตจากผู้บริจาคสมองตาย ศูนย์บริจาคอวัยวะ สภากาชาดไทย จะพิจารณาจ่ายไตให้ในกรณีที่หมู่เลือดของผู้ป่วยที่รอรับบริจาคไต ตรงกันกับหมู่เลือดของผู้บริจาคไตเท่านั้น ดังนี้

ตัวอย่างเลือดของผู้บริจาคไตจะถูกผสมกับเลือดของผู้รับบริจาคไตซึ่งจะต้องไม่มีปฏิกิริยาต่อกัน วิธีนี้เป็นการคาดคะเนว่าผู้รับบริจาคไตจะมีปฏิกิริยาต่อไตของผู้บริจาคหรือไม่ ถ้าผลการตรวจเป็นลบ หมายความว่า ผู้รับบริจาคไตไม่มีปฏิกิริยาตอบสนองต่อเซลล์ของผู้บริจาคก็จะสามารถปลูกถ่ายไตได้ โอกาสความสำเร็จในการปลูกถ่ายไตก็จะมากด้วย
การผ่าตัดปลูกถ่ายไต เป็นทางเลือกในการรักษาโรคไตวายเรื้อรังที่ดีที่สุดในปัจจุบัน ทำโดยการนำไตที่ได้รับบริจาคจากญาติที่มีความสัมพันธ์กันทางสายเลือดหรือจากสามีภรรยาที่ถูกต้องทางกฏหมายมาเปลี่ยนให้กับผู้ป่วยข้างไดข้างหนึ่ง ในกรณีที่ไม่มีผู้บริจาค ผู้ป่วยสามารถขึ้นทะเบียนเพื่อขอรับการบริจาคไตจากผู้ป่วยสมองตายจากศูนย์รับบริจาคอวัยวะ สภากาชาดไทย
ก่อนการผ่าตัดปลูกถ่ายไต ทั้งผู้รับบริจาคและผู้บริจาคไตต้องมีการเตรียมตัวทั้งทางร่างกายและจิตใจ ต้องมีการตรวจความสมบูรณ์แข็งแรงของสภาพร่างกาย ตรวจสอบเอกสารยืนยันการเป็นญาติสายตรงหรือการเป็นสามีภรรยา ที่สำคัญคือ การตรวจสอบความเข้ากันได้ของหมู่เลือดและเนื้อเยื่อ เพื่อให้การผ่าตัดปลูกถ่ายไตนั้นเป็นไปอย่างถูกต้องและได้รับผลประโยชน์สูงสูด และป้องกันการปฏิเสธไต
ในกรณีที่รอรับบริจาคไตจากศูนย์รับบริจาคอวัยวะ ผู้รอรับบริจาคไตต้องมีความพร้อมอยู่เสมอ เมื่อไหร่ก็ตามที่ได้รับการติดต่อจากโรงพยาบาลก็ต้องพร้อมที่จะเข้ารับการผ่าตัดปลูกถ่ายไตโดยทันที ดังนั้น ผู้รอรับบริจาคไตจึงต้องดูแลตนเองให้แข็งแรงและปฏิบัติตนตามข้อกำหนดอย่างเคร่งครัด
อย่างไรก็ตามการผ่าตัดปลูกถ่ายไตสามารถทำได้มากกว่า 1 ครั้ง ทั้งนี้ทั้งนั้นการปลูกถ่ายไตซ้ำขึ้นอยู่กับความเหมาะสมซึ่งต้องมีการประเมินอย่างละเอียดจากแพทย์ที่มีความเชี่ยวชาญเฉพาะทาง
ปรึกษาแพทย์ผู้เชี่ยวชาญกับ Praram 9 V ปรึกษาแพทย์ได้ทุกที่ผ่านทางวิดีโอคอล (Telemedicine)
แพ็กเกจที่เกี่ยวข้อง (1)
ดูทั้งหมด
บทความที่เกี่ยวข้อง (10)
ดูทั้งหมด
บทความที่คุณอาจสนใจ (0)
ดูทั้งหมด
แจ้ง JCI เรื่องความปลอดภัยของผู้ป่วย
หากท่านต้องการแสดงความคิดเห็นหรือมีข้อเสนอแนะ ส่ง Email ถึงเราได้ที่ [email protected]
Copyright © 2024 All Rights Reserved | Praram 9 Hospital