Hypokalemia คืออะไร มีสาเหตุ อาการ และการรักษาอย่างไร

โพแทสเซียม เป็นแร่ธาตุสำคัญที่ช่วยในการทำงานของเซลล์ กล้ามเนื้อ และเส้นประสาททั่วร่างกาย รวมถึงการเต้นของหัวใจ หากร่างกายมีระดับโพแทสเซียมในเลือดต่ำกว่าปกติ จะส่งผลกระทบต่อระบบต่าง ๆ จนเกิดภาวะที่เรียกว่า ภาวะโพแทสเซียมในเลือดต่ำ หรือ ‘Hypokalemia’ บทความนี้พามาทำความรู้จักว่าภาวะ Hypokalemia คืออะไร อาการ สาเหตุ การวินิจฉัย และแนวทางการรักษาเป็นอย่างไรบ้าง เพื่อให้คุณเข้าใจและดูแลสุขภาพได้อย่างถูกวิธี

Key Takeaways

• ภาวะ Hypokalemia คือภาวะที่ร่างกายมีระดับโพแทสเซียมในเลือดต่ำกว่า 3.6 มิลลิโมล/ลิตร อาจเกิดจากการสูญเสียแร่ธาตุมากเกินไป เช่น อาเจียน หรือท้องเสียรุนแรง
• อาการ Hypokalemia มีตั้งแต่ไม่รุนแรง เช่น อ่อนเพลีย ท้องผูก ไปจนถึงอาการรุนแรงที่เป็นอันตรายถึงชีวิต เช่น หัวใจเต้นผิดจังหวะ หรือภาวะหายใจล้มเหลว
• เป้าหมายการรักษา Hypokalemia คือการเพิ่มระดับโพแทสเซียมในร่างกาย โดยการให้โพแทสเซียมชนิดรับประทานหรือทางหลอดเลือดดำ และรักษาที่ต้นเหตุของภาวะนี้

ภาวะโพแทสเซียมในเลือดต่ำ หรือ Hypokalemia คืออะไร

ภาวะโพแทสเซียมในเลือดต่ำ หรือ Hypokalemia คือ ภาวะที่ร่างกายมีระดับโพแทสเซียมต่ำกว่า 3.6 มิลลิโมล/ลิตร ผู้ป่วย Hypokalemia มักจะมีอาการอ่อนเพลีย ท้องผูก กล้ามเนื้ออ่อนแรง หรือกล้ามเนื้อกระตุก ซึ่งมักเกิดจากการอาเจียน ท้องเสียรุนแรง การใช้ยาขับปัสสาวะ หรือทานยาระบายปริมาณมาก จนทำให้ไตขับโพแทสเซียมออกจากร่างกายมากเกินไป

โดยโพแทสเซียมเป็นแร่ธาตุสำคัญที่มีบทบาทในการส่งสัญญาณไฟฟ้าไปยังเซลล์ต่าง ๆ ในร่างกาย เช่น เซลล์ประสาทและกล้ามเนื้อ โดยเฉพาะกล้ามเนื้อหัวใจ ร่างกายจะรักษาสมดุลของโพแทสเซียมด้วยการให้ไตขับส่วนเกินออกทางปัสสาวะ ซึ่งระดับโพแทสเซียมในเลือดที่ปกติ จะอยู่ที่ 3.6-5.2 มิลลิโมล/ลิตร หากระดับโพแทสเซียมเกินกว่ากำหนด ก็อาจส่งผลให้เกิดภาวะโพแทสเซียมสูงได้เช่นกัน

ภาวะโพแทสเซียมในเลือดต่ำมีอาการอย่างไร

ภาวะ Hypokalemia ความรุนแรงของอาการจะขึ้นอยู่กับระดับโพแทสเซียมในเลือด หากต่ำกว่าเกณฑ์ปกติเล็กน้อย อาจมีอาการไม่รุนแรงนัก หรืออาจยังไม่ปรากฏอาการใด ๆ เลยก็ได้ โดยโพแทสเซียมต่ำ อาการไม่รุนแรง ดังเช่น

• อ่อนเพลีย
• ท้องผูก
• รู้สึกชาตามร่างกาย
• แขนขาอ่อนแรง
• กล้ามเนื้ออ่อนแรง หรือเป็นตะคริว

ในกรณีที่ระดับโพแทสเซียมในเลือดต่ำมาก ทำให้เกิดอาการ Hypokalemia รุนแรงได้ เช่น

• หน้ามืด เป็นลม
• ลำไส้อืด
• ภาวะหายใจล้มเหลว
• กล้ามเนื้อสลาย
• เป็นอัมพาต
• ภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะ หรือ หัวใจเต้นช้ากว่าปกติ
• หัวใจวาย
• หัวใจหยุดเต้น (ในกรณีที่รุนแรงมาก)

ภาวะโพแทสเซียมในเลือดต่ำ เกิดจากสาเหตุอะไร

ภาวะโพแทสเซียมต่ำ เกิดจากหลายสาเหตุ ทั้งจากการสูญเสียโพแทสเซียมออกจากร่างกายมากเกินไป การได้รับโพแทสเซียมไม่เพียงพอ หรือจากภาวะเจ็บป่วยบางอย่าง โดยสาเหตุหลัก ๆ ได้แก่

• การสูญเสียน้ำและแร่ธาตุ : เกิดจากการท้องเสียหรืออาเจียนอย่างรุนแรง รวมถึงการออกกำลังกายหนักจนเหงื่อออกมากผิดปกติ ซึ่งทำให้ร่างกายขับโพแทสเซียมออกไป
• พฤติกรรมการบริโภค : การรับประทานอาหารที่มีโพแทสเซียมต่ำเป็นประจำ เช่น หน่อไม้ ถั่วงอก ข้าว และการติดสุราเรื้อรัง
• ผลข้างเคียงจากยา : การใช้ยาบางชนิดมากเกินไป เช่น ยาระบาย ยาขับปัสสาวะ ยารักษาโรคหัวใจ หรือยาปฏิชีวนะบางประเภท
• ภาวะเจ็บป่วย : โรคเรื้อรังบางอย่างอาจส่งผลต่อสมดุลของโพแทสเซียมในร่างกาย เช่น โรคไตเรื้อรัง ภาวะเลือดเป็นกรดในผู้ป่วยเบาหวาน หรือภาวะที่ต่อมหมวกไตทำงานผิดปกติจนสร้างฮอร์โมนอัลโดสเตอโรนมากเกินไป (ภาวะอัลโดสเตอโรนสูง) ซึ่งจะทำให้โพแทสเซียมในเลือดต่ำลง

ภาวะโพแทสเซียมในเลือดต่ำ มีการวินิจฉัยอย่างไร

การวินิจฉัยภาวะโพแทสเซียมในเลือดต่ำ (Hypokalemia) จะเริ่มจากการประเมินเบื้องต้น และตามด้วยการตรวจทางห้องปฏิบัติการที่เฉพาะเจาะจง เพื่อหาสาเหตุและระดับความรุนแรงของภาวะนี้

• การซักประวัติและตรวจร่างกาย แพทย์จะสอบถามประวัติการเจ็บป่วย การใช้ยา อาการที่เกิดขึ้น เช่น อาเจียน หรือท้องเสียรุนแรง เพื่อใช้เป็นข้อมูลเบื้องต้น
• การตรวจเลือด ตรวจวัดระดับโพแทสเซียมในเลือด และอาจรวมถึงแร่ธาตุอื่น ๆ เช่น แมกนีเซียม แคลเซียม และโซเดียม เพื่อหาสาเหตุที่เกี่ยวข้อง นอกจากนี้ยังอาจมีการตรวจระดับฮอร์โมนต่าง ๆ เช่น ไทรอยด์ฮอร์โมน และ อัลโดสเตอโรนฮอร์โมน
• การตรวจเพิ่มเติม แพทย์อาจทำการตรวจอื่น ๆ เช่น ตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจ (EKG) ตรวจปัสสาวะ และตรวจการทำงานของต่อมไทรอยด์ เพื่อหาสาเหตุที่แท้จริง

รักษาภาวะโพแทสเซียมในเลือดต่ำได้อย่างไรบ้าง

การรักษาภาวะโพแทสเซียมในเลือดต่ำมีเป้าหมายหลักคือ การเพิ่มระดับโพแทสเซียมในร่างกายให้อยู่ในระดับที่ปกติ และการรักษาที่ต้นเหตุของภาวะนี้ โดยวิธีการรักษาจะขึ้นอยู่กับความรุนแรงของอาการ

• ในกรณีที่อาการไม่รุนแรง แพทย์อาจแนะนำให้รับประทานอาหารเสริมโพแทสเซียม หรือเพิ่มการบริโภคอาหารที่มีโพแทสเซียมสูง อย่างไรก็ตาม ผู้ป่วยควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนเสมอ
• หากผู้ป่วยมีระดับโพแทสเซียมต่ำมากจนถึงขั้นวิกฤต หรือการให้ยาชนิดรับประทานไม่ได้ผล แพทย์จะให้โพแทสเซียมเข้าทางหลอดเลือดดำ เพื่อเพิ่มระดับโพแทสเซียมอย่างรวดเร็ว โดยเฉพาะในกรณีที่มีความเสี่ยงต่อภาวะแทรกซ้อนร้ายแรง เช่น ภาวะหัวใจเต้นผิดปกติ
• การรักษาที่ต้นเหตุ เป็นสิ่งสำคัญเพื่อป้องกันไม่ให้เกิดภาวะโพแทสเซียมต่ำซ้ำอีกครั้ง เช่น การรักษาอาการอาเจียนหรือท้องเสียรุนแรง การปรับยาที่ผู้ป่วยใช้อยู่ หรือการรักษาโรคเรื้อรังที่เป็นสาเหตุ เช่น โรคไทรอยด์ หรือโรคไต เป็นต้น

ป้องกันภาวะโพแทสเซียมในเลือดต่ำได้อย่างไร

เพื่อป้องกันภาวะ Hypokalemia สามารถเพิ่มการบริโภคอาหารที่มีโพแทสเซียมสูงได้ อย่างไรก็ตาม ควรปรึกษาแพทย์ก่อนเสมอ โดยเฉพาะอย่างยิ่งหากจะหยุดใช้ยา หรือเริ่มต้นใช้ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารด้วยตนเอง เพื่อป้องกันไม่ให้ระดับโพแทสเซียมในเลือดสูงเกินไปจนเป็นอันตราย

โดยผู้ที่มีภาวะโพแทสเซียมต่ำควรกินอะไรนั้น มีรายการอาหารที่ดีต่อผู้มีภาวะ Hypokalemia ดังนี้

• ผลไม้ เช่น กล้วย ส้ม อะโวคาโด และมะเขือเทศ
• ผัก เช่น ผักโขม แครอท และมันฝรั่งอบ
• ธัญพืชและถั่ว เช่น รำข้าว จมูกข้าวสาลี และเนยถั่ว
• อาหารทะเลและเนื้อสัตว์ เช่น ปลาแซลมอน และเนื้อสัตว์ไม่ติดมันที่ปรุงสุก
• อื่น ๆ เช่น นม และสาหร่ายทะเล

Hypokalemia คือภาวะโพแทสเซียมต่ำ ที่ต้องเฝ้าระวังอย่างใกล้ชิด

Hypokalemia คือภาวะที่ร่างกายมีโพแทสเซียมไม่เพียงพอต่อการทำงาน โดยมีสาเหตุได้หลายอย่าง ตั้งแต่พฤติกรรมในชีวิตประจำวัน ไปจนถึงโรคประจำตัว อาการมีตั้งแต่ไม่รุนแรงไปจนถึงขั้นอันตรายถึงชีวิต การรักษามีทั้งการเพิ่มโพแทสเซียมในร่างกาย และการรักษาที่ต้นเหตุของภาวะนี้ นอกจากนี้ การปรับพฤติกรรมการบริโภคอาหารก็เป็นอีกวิธีที่ช่วยป้องกันและบรรเทาอาการได้ดี

โรงพยาบาลพระรามเก้า มีสถาบันโรคไตที่พร้อมดูแลผู้ป่วย Hypokalemia ครบวงจร มีทีมแพทย์ผู้ชำนาญเฉพาะด้าน และทีมสหสาขาวิชาชีพที่ทำงานร่วมกันอย่างใกล้ชิด พร้อมด้วยบริการวินิจฉัยและรักษาภาวะโพแทสเซียมต่ำ รวมถึงการรักษาที่ต้นเหตุของโรค เช่น โรคไต ซึ่งรวมถึงการปลูกถ่ายไต การฟอกเลือด และการแก้ไขปัญหาแทรกซ้อนที่เกี่ยวข้อง เพื่อให้ผู้ป่วยกลับมามีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น

สอบถามข้อมูลเพิ่มเติม

• Facebook : Praram 9 hospital
• Line : @Praram9Hospital
• โทร. 1270

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับ Hypokalemia

1. โพแทสเซียมต่ำ ต้องกินอะไร?

เมื่อมีภาวะโพแทสเซียมต่ำ ควรเพิ่มการบริโภคอาหารที่มีโพแทสเซียมสูงเพื่อช่วยปรับสมดุลในร่างกาย เช่น กล้วย อะโวคาโด ส้ม ผักโขม มันฝรั่ง หรือเนื้อปลา อย่างไรก็ตาม สิ่งสำคัญคือการปรึกษาแพทย์หรือนักโภชนาการ เพื่อวินิจฉัยหาสาเหตุที่แท้จริง และรับคำแนะนำด้านอาหารที่ถูกต้องเหมาะสม

2. โพแทสเซียมต่ำ หายเองได้ไหม?

ภาวะ Hypokalemia ไม่สามารถหายไปเองได้ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในกรณีที่มีอาการรุนแรง แม้ว่าในผู้ป่วยบางรายที่มีอาการเพียงเล็กน้อยและไม่ได้รับผลกระทบจากโรคอื่น ๆ อาจสามารถแก้ไขได้ด้วยการเพิ่มโพแทสเซียมจากอาหาร แต่การทำเช่นนั้นเพียงอย่างเดียวมักไม่เพียงพอที่จะแก้ไขภาวะนี้ได้อย่างสมบูรณ์

การรักษาที่เหมาะสมคือสิ่งสำคัญ เพราะหากปล่อยไว้โดยไม่รักษา ภาวะโพแทสเซียมในเลือดต่ำอาจนำไปสู่ภาวะแทรกซ้อนที่อันตราย เช่น ภาวะหัวใจเต้นผิดปกติ ไปจนถึงหัวใจหยุดเต้นได้

References

Hypokalemia. (2022, October 5). Cleveland Clinic. https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/17740-low-potassium-levels-in-your-blood-hypokalemia

Jacob Berman, MD. (2023, December 6). Low blood potassium. Mediline Plus. https://medlineplus.gov/ency/article/000479.htm

James L. Lewis III, MD. (2025, June). Hypokalemia. MSD Manual. https://www.msdmanuals.com/professional/endocrine-and-metabolic-disorders/electrolyte-disorders/hypokalemia