โรคไตเกี่ยวข้องอะไรกับอาการคันตามตัว? ทำอย่างไรให้หายคัน

อาการคันตามผิวหนังโดยทั่วไปอาจดูไม่ใช่ภาวะรุนแรงอะไร แต่สำหรับผู้ป่วยโรคไต อาการคันตามตัวอาจเป็นสัญญาณความผิดปกติที่เกิดขึ้นจากไตทำงานลดลง ซึ่งภาวะความผิดปกตินี้สามารถส่งผลกระทบต่อหลาย ๆ ระบบ และรบกวนคุณภาพชีวิตได้มากกว่าที่คิด ในบทความนี้จะพาไปรู้จักกับอาการคันตามตัวจากโรคไตว่าเกิดจากอะไร ส่งผลกระทบต่อสุขภาพอย่างไร และจะมีวิธีแก้อาการคันจากโรคไตอย่างไรบ้าง เพื่อให้ผู้ป่วยรู้จักสังเกตความผิดปกติ และสามารถพบแพทย์เพื่อรักษาได้ทันท่วงที

Key Takeaways

• อาการคันจากโรคไตไม่ใช่เรื่องเล็กน้อย แต่เป็นสัญญาณของการทำงานของไตที่เสื่อมลง โดยเฉพาะในผู้ป่วยโรคไตเรื้อรัง
• สาเหตุหลักของอาการคันจากโรคไตมาจากของเสีย (uremic toxin) และฟอสฟอรัสสะสมในร่างกาย ร่วมกับอาการผิวแห้งและภาวะการอักเสบเรื้อรัง
• ผู้ป่วยโรคไตที่มีอาการคันเรื้อรัง มักได้รับผลกระทบต่อคุณภาพชีวิตอย่างมาก ทั้งการนอน สุขภาพจิต และเพิ่มความเสี่ยงต่อการติดเชื้อที่ผิวหนัง
• สามารถบรรเทาอาการคันได้ด้วยการรักษาและปรับพฤติกรรม เช่น ควบคุมอาหารสำหรับผู้ป่วยโรคไต ดูแลผิวให้ชุ่มชื้น และพบแพทย์เฉพาะทางเพื่อวางแผนการรักษาที่เหมาะสม

โรคไต คันตามตัว คืออะไร? อาการเตือนจากไตที่ร่างกายไม่ควรมองข้าม

สำหรับผู้ป่วยโรคไต อาการคันตามตัวคือความผิดปกติที่เกิดขึ้นจากไตไม่สามารถทำงานได้อย่างมีประสิทธิภาพ ซึ่งเป็นภาวะแทรกซ้อนที่อาจพบได้น้อยในผู้ป่วยไตวายเฉียบพลัน แต่สามารถพบได้บ่อยในผู้ป่วยโรคไตวายเรื้อรังตั้งแต่ระยะกลางจนถึงระยะรุนแรง ผู้ป่วยอาจมีอาการคันเฉพาะจุด หรือคันทั่วทั้งตัวก็ได้ ส่วนมากมักมีอาการคันนำมาก่อน แต่อาจมีตุ่มหรือผื่นคันจากโรคไตตามมาในภายหลังได้เช่นกัน

โรคไตกับอาการคันตามตัวมีสาเหตุมาจากอะไร?

อาการโรคไต คันตามตัว ไม่ได้เกิดจากปัญหาผิวหนังโดยตรงเสมอไป แต่มีสาเหตุสำคัญมาจากความผิดปกติภายในร่างกาย โดยเฉพาะการทำงานของไตที่เสื่อมลง ส่งผลให้เกิดการเปลี่ยนแปลงหลายระบบ ดังนี้

• ต่อมเหงื่อลดลง และต่อมไขมันฝ่อ : ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังมักมีการทำงานของต่อมเหงื่อและต่อมไขมันลดลง ทำให้ผิวหนังแห้ง ขาดความชุ่มชื้น เมื่อผิวแห้งมากขึ้นจะไวต่อการระคายเคืองและเกิดอาการคันได้ง่าย
• สมดุลฟอสฟอรัสในเลือดผิดปกติ : เมื่อไตไม่สามารถขับฟอสฟอรัสออกจากร่างกายได้ จะทำให้ฟอสฟอรัสสะสมในเลือดสูงผิดปกติ ส่งผลให้เกิดการกระตุ้นปลายประสาทใต้ผิวหนัง และเป็นหนึ่งในสาเหตุหลักที่ทำให้ผู้ป่วยโรคไตมีอาการคันเรื้อรัง
• ของเสียและสารพิษสะสมในกระแสเลือด (Uremic toxins) : การทำงานของไตที่ลดลงทำให้ไม่สามารถกำจัดของเสียในเลือดได้อย่างมีประสิทธิภาพ ซึ่งของเสียที่คั่งเหล่านี้สามารถกระตุ้นให้เกิดอาการคันตามผิวหนังได้
• การอักเสบเรื้อรังในร่างกาย : โรคไตเรื้อรังสัมพันธ์กับภาวะการอักเสบระดับต่ำอย่างต่อเนื่อง ซึ่งสารอักเสบเหล่านี้สามารถกระตุ้นตัวรับความรู้สึกคันในผิวหนัง และทำให้เกิดอาการคันทั่วตัวได้

ผู้ป่วยโรคไตที่คันตามตัว อาจเกิดผลกระทบกับร่างกายอย่างไร?

อาการคันที่เกิดจากโรคไตไม่เพียงสร้างความรำคาญเล็กน้อยเท่านั้น แต่หากมีอาการคันเรื้อรังหรือคันรุนแรง อาจส่งผลกระทบต่อทั้งร่างกายและคุณภาพชีวิตของผู้ป่วยในหลายด้าน ดังนี้

• รบกวนการนอนหลับ : อาการคันมักเป็นมากในช่วงกลางคืน ทำให้หลับยาก หลับไม่สนิท หรือสะดุ้งตื่นบ่อย ส่งผลให้พักผ่อนไม่เพียงพอ และเกิดความอ่อนเพลียสะสม
• เกิดบาดแผลและเพิ่มความเสี่ยงการติดเชื้อที่ผิวหนัง : การเกาผิวหนังซ้ำ ๆ เพื่อบรรเทาอาการคัน อาจทำให้ผิวหนังถลอก เกิดแผลเรื้อรัง และเพิ่มความเสี่ยงต่อการติดเชื้อ โดยเฉพาะในผู้ป่วยโรคไตที่มีภูมิคุ้มกันต่ำ
• ผิวหนังอักเสบและผิวแห้งเรื้อรัง : อาการคันจากโรคไตมักมาพร้อมกับผิวแห้ง เมื่อเกาอย่างต่อเนื่องจะยิ่งทำให้ผิวอักเสบ ระคายเคือง และฟื้นฟูได้ยาก
• กระทบต่ออารมณ์และสุขภาพจิต : อาการคันที่เป็นอยู่นานอาจทำให้เกิดความเครียด หงุดหงิด วิตกกังวล หรือซึมเศร้า ซึ่งอาจส่งผลต่อการใช้ชีวิตประจำวันเป็นอย่างมาก
• อาจเป็นสัญญาณเตือนว่าโรคไตกำลังรุนแรงขึ้น : เพราะอาการคันที่เพิ่มมากขึ้นอาจสะท้อนถึงการทำงานของไตที่เสื่อมลงหรือภาวะของเสียสะสมในร่างกาย หากไม่เข้ารับการดูแลอย่างเหมาะสมอาจนำไปสู่ภาวะแทรกซ้อนจากไตเสื่อมอื่น ๆ ที่รุนแรงขึ้นได้

วิธีรักษาอาการคันตามตัวเพราะโรคไต

ผู้ป่วยโรคไตที่กำลังเผชิญกับอาการคันตามตัวสามารถรักษาพร้อมปรับพฤติกรรมการใช้ชีวิต เพื่อบรรเทาอาการคันและป้องกันไม่ให้อาการแย่ลงได้

หลีกเลี่ยงอาหารที่มีฟอสฟอรัสสูง

ผู้ป่วยโรคไตควรจำกัดอาหารที่มีฟอสฟอรัสสูง เช่น เครื่องใน นมและผลิตภัณฑ์จากนม ถั่ว เมล็ดพืช และอาหารแปรรูปบางชนิด เนื่องจากฟอสฟอรัสที่สะสมในเลือดสามารถกระตุ้นให้เกิดอาการคันรุนแรงขึ้น

ใส่เสื้อผ้าที่ไม่รัดแน่นจนเกินไป

การเลือกเสื้อผ้าที่โปร่งสบาย ไม่รัดแน่น และทำจากผ้าฝ้ายหรือผ้าเนื้ออ่อน จะช่วยลดการเสียดสีกับผิวหนัง ลดการระคายเคือง และช่วยบรรเทาอาการคันได้ โดยเฉพาะในผู้ที่มีผิวแห้งหรือผิวแพ้ง่าย

ดูแลผิวให้ชุ่มชื้นอยู่เสมอ

ผิวแห้งเป็นปัจจัยสำคัญที่ทำให้อาการคันรุนแรงขึ้น ควรทาครีมบำรุงผิว หรือใช้มอยส์เจอไรเซอร์เป็นประจำ โดยเลือกสูตรที่อ่อนโยน ไม่มีน้ำหอม หรือสารระคายเคือง เพื่อช่วยรักษาความชุ่มชื้นและลดอาการคันตามตัว

หลีกเลี่ยงการอาบน้ำร้อนจัด

การอาบน้ำร้อนจัดหรืออาบน้ำนานเกินไปจะยิ่งทำให้ผิวแห้งและกระตุ้นอาการคัน ควรใช้น้ำอุณหภูมิอุ่น และเลือกสบู่ที่อ่อนโยนต่อผิว เพื่อช่วยลดการสูญเสียความชุ่มชื้นของผิวหนัง

รักษาอาการคันทางการแพทย์

ในบางครั้ง หากผู้ป่วยโรคไตมีอาการคันตามตัวมาก แพทย์อาจพิจารณาให้ยา เพื่อลดอาการคัน ได้แก่ ยาต้านฮีสตามีน ยากลุ่ม Gabapentin หรือ Pregabalin ยาปรับเปลี่ยนการทำงานของ opioid receptors หรือในกรณีที่ผู้ป่วยมีอาการคันรุนแรง แพทย์อาจให้รักษาด้วยการฉายแสงอัลตราไวโอเลตบี (UVB phototherapy / narrowband UVB) ซึ่งเป็นวิธีที่สามารถบรรเทาอาการคันตามตัวจากโรคไตได้ดี แต่จำเป็นต้องเข้ารับการรักษาที่โรงพยาบาลต่อเนื่อง

การบำบัดทดแทนไต

ในผู้ป่วยไตวายระยะสุดท้าย แพทย์จะพิจารณาความจำเป็นที่ต้องได้รับการบำบัดทดแทนไต เช่น การฟอกไต และปลูกถ่ายไต ซึ่งจะช่วยให้ของเสียในร่างกายลดลง และอาการคันจะทุเลาลง เมื่อได้รับการรักษาที่เหมาะสม

อาการคันตามตัวจากโรคไต สัญญาณเล็ก ๆ ที่ไม่ควรมองข้าม ก่อนกระทบสุขภาพในระยะยาว

สำหรับผู้ป่วยโรคไต อาการคันตามตัวไม่ใช่อาการทางผิวหนังทั่วไป แต่เป็นสัญญาณเตือนสำคัญของความผิดปกติภายในร่างกาย โดยเฉพาะการทำงานของไตที่เสื่อมลง ซึ่งส่งผลกระทบต่อสุขภาพร่างกายและจิตใจได้เป็นอย่างมาก การสังเกตอาการและเข้ารับการดูแลอย่างเหมาะสมตั้งแต่ระยะแรก จะช่วยควบคุมอาการ ลดภาวะแทรกซ้อน และชะลอความเสื่อมของไตได้ในระยะยาว

หากคุณหรือคนใกล้ตัวมีอาการคันเรื้อรังโดยไม่ทราบสาเหตุ และสงสัยว่าอาจเกี่ยวข้องกับโรคไต หรือเป็นผู้ป่วยโรคไต แต่เริ่มมีอาการคันตามตัว สามารถเข้ารับการตรวจและปรึกษาแพทย์เฉพาะทางโรคไตได้ที่โรงพยาบาลพระรามเก้า พร้อมเทคโนโลยีการตรวจวินิจฉัยที่ได้มาตรฐาน เพื่อให้ผู้ป่วยได้รับการดูแลรักษาได้อย่างเหมาะสม ตรงจุด และสามารถวางแผนการดูแลสุขภาพได้อย่างมั่นใจมากยิ่งขึ้น

สอบถามข้อมูลเพิ่มเติม

• Facebook : Praram 9 hospital
• Line : @Praram9Hospital
• โทร. 1270

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับโรคไต คันตามตัว

1. ทำไมผู้ป่วยโรคไตจึงมีอาการคันตามตัว?

ผู้ป่วยโรคไตที่เกิดอาการคันเพราะไตไม่สามารถขับของเสียออกจากร่างกายได้ดี เกิดภาวะอักเสบในร่างกายและไม่สามารถคุมเกลือแร่ในร่างกายให้สมดุล ทำให้สารเหล่านี้ถูกสะสม และอาจไปกระตุ้นปลายประสาทใต้ผิวหนังจนเกิดอาการคันตามมา

2. อาการคันตามตัวเป็นสัญญาณเริ่มต้นของโรคไตได้หรือไม่?

อาการคันตามตัวอาจเป็นสัญญาณเริ่มต้นของโรคไตได้ในบางราย โดยเฉพาะอาการคันที่ไม่มีสาเหตุชัดเจน ควรพบแพทย์เพื่อตรวจวินิจฉัยอย่างละเอียด

3. การฟอกไตช่วยลดอาการคันในผู้ป่วยโรคไตได้จริงหรือ?

การฟอกไตช่วยลดอาการคันที่เกิดจากของเสียคั่งและระดับเกลือแร่ในร่างกายไม่สมดุลได้ โดยต้องได้รับการฟอกไตที่เหมาะสม (adequate dialysis) แต่ก็อาจทำให้อาการคันรุนแรงขึ้นหากอาการคันมาจากการแพ้สารบางอย่างที่ใช้ฟอกไต หรือสาเหตุอื่น

4. คันจากโรคไตกับคันจากภูมิแพ้ต่างกันอย่างไร?

คันจากโรคไตมักคันเรื้อรัง ไม่มีผื่นชัดเจน ส่วนคันจากภูมิแพ้มักมีผื่น ลมพิษ หรือสัมพันธ์กับสิ่งกระตุ้นเฉพาะ

References

Pruritus (Itchy Skin). (n.d.). National Kidney Foundation. https://www.kidney.org/kidney-topics/pruritus-itchy-skin

Osakwe N, Rout P. Uremic Pruritus Evaluation and Treatment. [Updated 2024 Aug 8]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025 Jan-. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK587340/

Uremic Pruritus. (2023, May 31). Cleveland Clinic. https://my.clevelandclinic.org/health/symptoms/25049-uremic-pruritus