ล้างไตทางหน้าท้อง คืออะไร รวมเรื่องต้องรู้ก่อนล้างไตเองที่บ้าน

ไตเป็นอวัยวะสำคัญในการกำจัดของเสียและรักษาสมดุลของเหลวในร่างกาย เมื่อไหร่ที่ไตทำงานได้ไม่ดีเท่าที่ควร จำเป็นต้องหาแนวทางในการดูแลรักษาที่เหมาะสม เพื่อให้ร่างกายกลับมาทำงานได้เป็นปกติ อย่างเช่น ‘การล้างไตทางหน้าท้อง (Peritoneal Dialysis)’ ที่จะช่วยประคับประคองอาการผู้ป่วยและลดความเสี่ยงต่อการสูญเสียชีวิต

ซึ่งการล้างไตหน้าท้องคืออะไร มีขั้นตอนแบบไหน หรือมีข้อควรรู้อะไรบ้างเกี่ยวกับการบำบัดทดแทนไตด้วยวิธีนี้ สามารถติดตามไปพร้อม ๆ กันได้ในบทความนี้

Key Takeaways

• การล้างไตทางช่องท้อง เป็นหนึ่งในวิธีการบำบัดทดแทนไต ช่วยกรองและขจัดของเสียออกจากร่างกาย เพื่อรักษาสมดุลร่างกายของผู้ป่วยโรคไต และลดความเสี่ยงต่อการสูญเสียชีวิต
• การล้างไตผ่านทางหน้าท้องสามารถทำได้เองที่บ้าน โดยถือเป็นวิธีที่สะดวกสบายต่อการใช้ชีวิตของผู้ป่วย ไม่ต้องเสียเวลาและค่าใช้จ่ายในการเดินทางมายังโรงพยาบาลหรือศูนย์ฟอกไต
• การล้างไตทางหน้าท้อง แบ่งออกเป็น 2 ประเภท ได้แก่ CAPD (Continuous Ambulatory Peritoneal Dialysis) ผู้ป่วยเปลี่ยนถ่ายน้ำยาด้วยตัวเอง และ APD (Automated Peritoneal Dialysis) ใช้เครื่องอัตโนมัติในการช่วยเปลี่ยนถ่ายน้ำยา ซึ่งมักใช้ทำตอนกลางคืนขณะนอนหลับ

ล้างไตทางหน้าท้อง คืออะไร สำคัญต่อผู้ป่วยโรคไตอย่างไร?

การล้างไตทางหน้าท้อง (Peritoneal Dialysis) เป็นหนึ่งในวิธีบำบัดทดแทนไตที่ใช้ในการรักษาผู้ป่วยที่มีปัญหาเกี่ยวกับการทำงานของไต เช่น ผู้ป่วยไตวายเรื้อรัง ซึ่งวิธีนี้ผู้ป่วยจะต้องทำการฝังสายยางในช่องท้อง เพื่อกรองและระบายของเสียออกจากไต โดยการล้างไตหน้าท้องสามารถทำเองได้ที่บ้าน หรือสามารถพกพาอุปกรณ์สำหรับล้างไตไปนอกบ้านเวลาไปเที่ยวได้เช่นกัน ถือเป็นวิธีบำบัดทดแทนไตที่มีความสะดวกสบาย ขั้นตอนไม่ซับซ้อน และมอบอิสระในการใช้ชีวิตให้แก่ผู้ป่วยได้ดี

ล้างไตทางหน้าท้อง VS การฟอกไตทางหลอดเลือด

การล้างไตทางหน้าท้อง และการฟอกไตทางหลอดเลือด ต่างก็เป็นวิธีการบำบัดทดแทนไต มีจุดประสงค์เพื่อกรองและระบายของเสียหรือน้ำส่วนเกินออกจากร่างกายในผู้ป่วยที่มีปัญหาไตทำงานผิดปกติ หรือการทำงานของไตล้มเหลว เพียงแต่มีวิธีการที่แตกต่างกันออกไป ดังนี้

• การล้างไตทางหน้าท้อง (Peritoneal Dialysis) ทำการบำบัดทดแทนไตผ่านสายยางหรือท่อที่ฝังอยู่บริเวณเยื่อบุช่องท้อง พร้อมใส่สารละลายเพื่อทำหน้าที่ในการกรองและขับของเสีย สามารถทำได้เองที่บ้าน ไม่ต้องเดินทางไปโรงพยาบาล
• การฟอกไตทางหลอดเลือด (Hemodialysis) เป็นการฟอกไตทางหลอดเลือดดำ อาศัยเครื่องฟอกไตในการกรองและขจัดของเสียในร่างกาย โดยเชื่อมต่อผู้ป่วยกับเครื่องฟอกไตผ่านทางหลอดเลือด ซึ่งวิธีการบำบัดทดแทนไตวิธีนี้ จำเป็นต้องทำที่โรงพยาบาลหรือสถานพยาบาลที่มีเครื่องฟอกไตเท่านั้น

เพื่อให้มั่นใจว่าการฟอกไตทางหลอดเลือดหรือการล้างไตทางหน้าท้องจะตอบโจทย์การรักษา และตอบโจทย์วิถีชีวิตความเป็นอยู่ได้มากกว่ากัน แนะนำให้เข้ารับการปรึกษาจากแพทย์เพื่อเลือกวิธีการที่เหมาะสมจะดีที่สุด

ล้างไตทางหน้าท้อง มีกี่ประเภท แต่ละประเภทมีข้อดี หรือความแตกต่างกันอย่างไร?

การล้างไตทางหน้าท้องช่วยประคับประคองอาการของผู้ป่วยที่มีปัญหาเกี่ยวกับการทำงานของไตได้โดยตรง ด้วยการขจัดของเสียส่วนเกินออกจากร่างกาย ผ่านท่อหรือสายล้างไตทางหน้าท้อง ซึ่งการล้างไตด้วยวิธีนี้สามารถแบ่งออกเป็น 2 ประเภทด้วยกัน ได้แก่ แบบอัตโนมัติ และแบบต่อเนื่อง โดยมีข้อดีและข้อแตกต่างกัน ดังนี้

ล้างไตทางหน้าท้องแบบอัตโนมัติ (APD)

การล้างไตทางหน้าท้องแบบอัตโนมัติ หรือ Automated Peritoneal Dialysis (APD) เป็นการล้างไตทางหน้าท้องด้วยเครื่อง โดยใช้เครื่องในการควบคุมปริมาณการปล่อยสารทำละลาย และปล่อยของเสียออกจากร่างกาย นิยมใช้งานตอนกลางคืน หรือขณะที่ผู้ป่วยหลับ หลังจากนั้นผู้ป่วยสามารถใช้ชีวิตได้ตามปกติ

ล้างไตทางหน้าท้องแบบต่อเนื่อง (CAPD)

การล้างไตทางหน้าท้องแบบต่อเนื่อง หรือ Continuous Ambulatory Peritoneal Dialysis (CAPD) เป็นวิธีการล้างไตทางหน้าท้องที่ผู้ป่วยสามารถทำได้ที่บ้านเช่นกัน เพียงแต่เปลี่ยนจากเครื่องที่คอยควบคุมการปล่อยสารทำละลาย เป็นการกำหนดปริมาณสารละลายและระยะเวลาในการล้างไตด้วยตนเอง ซึ่งความถี่ในการล้างไตด้วยวิธีนี้จำเป็นทำอย่างน้อย 3-4 ครั้งต่อวัน ทุก ๆ 6 ชั่วโมง

ใครเหมาะกับการล้างไตทางหน้าท้องบ้าง?

การล้างไตทางหน้าท้องเป็นวิธีการรักษาเพื่อทดแทนการทำงานของไต เพื่อกำจัดของเหลวและของเสียออกจากร่างกาย ซึ่งเหมาะสำหรับผู้ป่วยบางกลุ่ม โดยเฉพาะในกรณีที่มีปัญหาสุขภาพเกี่ยวกับการทำงานของไต ไม่ว่าจะเป็น

• ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังระยะที่ 5 (CKD Stage V) หรือระยะสุดท้าย ที่ต้องการความอิสระในการใช้ชีวิต
• ผู้ที่ไม่สะดวกเดินทาง ไปฟอกไตทางหลอดเลือดที่โรงพยาบาลหรือศูนย์ฟอกไต
• ผู้ป่วยโรคไตที่เคยผ่านการฟอกไตทางหลอดเลือดมาแล้ว และมีลักษณะเส้นเลือดที่ตีบตัน ไม่สามารถฟอกไตแบบเดิมได้
• ผู้ป่วยที่มีปัญหาเกี่ยวกับโรคหลอดเลือดและหัวใจ เช่น กล้ามเนื้อหัวใจผิดปกติ ภาวะหัวใจล้มเหลว ความดันโลหิตต่ำ
• เด็กอายุ 0-5 ปี ที่ป่วยเป็นโรคไต

การล้างไตทางหน้าท้องเองที่บ้าน มีข้อดีอย่างไร?

การล้างไตทางหน้าท้องสามารถทำได้ง่ายด้วยตัวเองที่บ้านตามขั้นตอนที่แพทย์แนะนำ ซึ่งวิธีล้างไตทางหน้าท้องมีข้อดีที่น่าสนใจดังนี้

• สะดวกสบาย เนื่องจากผู้ป่วยสามารถล้างไตได้ตามเวลาที่สะดวก ไม่ต้องเดินทางไปยังโรงพยาบาล
• ไม่มีอาการเจ็บปวดจากการใช้เข็ม หรือเจ็บตัวจากการเจาะเลือด เนื่องจากการล้างไตทางหน้าท้องเป็นการใช้สายยางสอดเข้าไปในเยื่อบุช่องท้องแทน
• มีอิสระในการรับประทานอาหารได้มากขึ้น เพราะการล้างไตทางหน้าท้องช่วยให้ร่างกายขจัดของเสียและสารพิษได้ดีขึ้น ส่งผลให้มีการสะสมของโซเดียม โพแทสเซียม หรือของเหลว ของเสียในร่างกายลดลง สามารถเลือกรับประทานอาหารได้หลากหลายกว่าเดิม

การล้างไตทางหน้าท้อง มีข้อจำกัดไหม ไม่เหมาะกับใคร?

แม้ว่าการล้างไตทางหน้าท้องจะช่วยบำบัดทดแทนไตอย่างมีประสิทธิภาพ ช่วยเพิ่มความสะดวกสบายแก่ผู้ป่วยได้ดี แต่ก็มีข้อจำกัดหรือข้อควรระวังที่ควรทราบก่อนตัดสินใจล้างไตหรือทำการฟอกไตทางหน้าท้อง เพื่อให้การรักษาเป็นไปอย่างปลอดภัยมากที่สุด ดังนี้

• ผู้ที่มีปัญหาเกี่ยวกับช่องท้อง เช่น มีการอักเสบภายในช่องท้อง มีฝีในช่องท้อง รวมถึงมีปัญหาที่เกี่ยวข้องกับอวัยวะภายในช่องท้อง เช่น ลำไส้อักเสบรุนแรง ถุงผนังลำไส้ใหญ่อักเสบเฉียบพลัน ไม่แนะนำให้เข้ารับการล้างไตทางเยื่อบุช่องท้อง
• หากมีบาดแผล มีอาการติดเชื้อที่ผิวหนังบริเวณที่จะใส่สายสำหรับล้างไต หรือบริเวณภายในช่องท้องมีพังผืดเกาะเป็นจำนวน ไม่ควรเข้ารับการรักษาด้วยการล้างไตทางหน้าท้อง
• ผู้ที่เคยผ่านการผ่าตัดในช่องท้องมาก่อน ควรหลีกเลี่ยงการล้างทางช่องท้อง โดยแนะนำปรึกษาแพทย์เพื่อพิจารณาว่าสามารถผ่าตัดวางสายฟอกทางช่องท้องได้หรือไม่ ซึ่งต้องพิจารณาเป็นรายบุคคลไป
• ไม่เหมาะสำหรับผู้ที่มีน้ำหนักตัวมากกว่า 90 กิโลกรัม หรือมีดัชนีมวลกายมากกว่า 35 กก./ม.²
• ผู้ที่ไม่สามารถปฏิบัติตามขั้นตอนการล้างไตด้วยตนเอง ตามที่แพทย์แนะนำ หรือไม่มีผู้ดูแลที่สามารถช่วยเหลือในการล้างไต อาจไม่เหมาะสมกับการรักษาวิธีนี้

การล้างไตทางหน้าท้องทำเองมีขั้นตอนอย่างไรบ้าง?

การล้างไตทางหน้าท้องช่วยกรองและขจัดของเสียออกจากร่างกายผ่านการใช้เยื่อบุช่องท้องเป็นตัวกรอง โดยมีขั้นตอนดังนี้

การผ่าตัดใส่ท่อฟอกไตผ่านผนังหน้าท้อง (Peritoneum)

ก่อนที่จะทำการล้างไตทางหน้าท้องด้วยตัวเอง ผู้ป่วยจำเป็นต้องเข้ารับการผ่าตัดเพื่อใส่ท่อหรือสายยางสวนเข้าไปในช่องท้องบริเวณใกล้ ๆ กับสะดือ เพื่อเป็นช่องทางสำหรับการไหลเข้า-ออกของน้ำยาล้างไต และเมื่อทำการติดตั้งท่อฟอกไตเป็นที่เรียบร้อยแล้ว จำเป็นต้องรอประมาณ 1-2 สัปดาห์ จากนั้นจึงจะสามารถฟอกไตที่บ้านด้วยตัวเองได้

การล้างไตทางหน้าท้องด้วยตนเอง

เมื่อทำการติดตั้งท่อฟอกไตแล้ว จะสามารถล้างไตทางหน้าท้องด้วยตัวเองได้ โดยแนะนำให้ปฏิบัติตามคำแนะนำของแพทย์อย่างเคร่งครัด เพื่อการรักษาที่เห็นผลและปลอดภัยมากที่สุด ซึ่งวิธีการล้างไตทางหน้าท้อง CAPD หรือการล้างท้องด้วยตนเองแบบต่อเนื่อง สามารถทำได้ดังนี้

• เตรียมอุปกรณ์ต่าง ๆ ให้พร้อม และล้างมือให้สะอาด โดยเริ่มจากการต่อถุงน้ำยาฟอกไตเข้ากับท่อฟอกไต
• ปล่อยน้ำยาล้างไต (Dialysate) ให้ไหลเข้าสู่ช่องท้อง และปล่อยทิ้งไว้ประมาณ 4-6 ชั่วโมง เพื่อให้น้ำยาฟอกไตได้ทำการกรองของเสียและปรับสมดุลเกลือแร่ภายในร่างกายได้อย่างเต็มที่
• เมื่อถึงระยะเวลาที่กำหนด สามารถปล่อยน้ำยาล้างไตทิ้งออกทางช่องท้องได้เลย ก่อนเริ่มกลับไปทำขั้นตอนแรกอีกครั้ง ส่วนในระหว่างที่มีน้ำยาฟอกไตค้างในช่องท้อง ผู้ป่วยสามารถทำกิจกรรมรวมทั้งทำงานได้ตามปกติ

สำหรับคำถามที่ว่าล้างไตทางหน้าท้อง วันละกี่ครั้งนั้น สำหรับการล้างท้องแบบต่อเนื่องหรือแบบ CAPD ส่วนใหญ่แล้วประมาณ 3-4 ครั้งต่อวัน ทุก ๆ 6 ชั่วโมง หรือตามที่แพทย์แนะนำ ขณะที่ถ้าล้างไตแบบทางหน้าท้องแบบอัตโนมัติ มักจะทำเวลากลางคืน เพียง 1 ครั้งต่อวัน โดยใช้ระยะเวลาประมาณ 8-10 ชั่วโมงขณะนอนหลับ

ล้างไตทางหน้าท้อง มีผลข้างเคียงอันตรายไหม?

ถึงแม้ว่าการล้างไตทางหน้าท้องจะเป็นวิธีบำบัดทดแทนไตที่สะดวกสบายต่อการใช้ชีวิตของผู้ป่วย แต่ก็มีผลข้างเคียงที่อาจเกิดขึ้นได้ ซึ่งควรทราบไว้เพื่อให้เตรียมพร้อม และรับมือได้อย่างเหมาะสม ไม่ว่าจะเป็น

• น้ำหนักตัวที่เพิ่มขึ้น เนื่องจากสารละลายสำหรับการล้างไตนั้นมีปริมาณน้ำตาลสูง อาจเกิดการสะสมในร่างกายได้
• รู้สึกไม่สบายท้อง อึดอัดท้อง โดยขึ้นอยู่กับปริมาณของน้ำยาที่ใช้และระยะเวลาของน้ำยาที่อยู่ในช่องท้อง ซึ่งยิ่งปล่อยไว้นาน อาจยิ่งทำให้รู้สึกอึดอัดไม่สบายท้องได้
• มีอาการเยื่อบุช่องท้องอักเสบ เนื่องจากการติดเชื้อแบคทีเรีย โดยจะพบได้บ่อยในช่วงแรกของการล้างไตทางช่องท้อง ต้องอาศัยการดูแลความสะอาดอย่างมีวินัย ก็จะสามารถลดโอกาสการติดเชื้อในช่องท้องได้
• อาการแพ้ระคายเคือง คัน ผื่นขึ้นบนผิวหนัง เนื่องจากมีอาการแพ้ต่อสารละลายในน้ำยาล้างไต (ซึ่งสามารถพบอาการแพ้ได้ในผู้ป่วยฟอกไตทางหลอดเลือดที่แพ้สารเคมีได้เช่นกัน)

ล้างไตทางหน้าท้อง ทางเลือกบำบัดทดแทนไตเพื่อคุณภาพชีวิตที่ดีที่โรงพยาบาลพระรามเก้า

เมื่อไตมีความสามารถในการกรองหรือกำจัดของเสียน้อยลง การล้างไตทางหน้าท้อง (Peritoneal Dialysis) เป็นอีกหนึ่งวิธีการบำบัดทดแทนไตที่มีประสิทธิภาพ ช่วยให้คุณภาพชีวิตของผู้ป่วยกลับมาเป็นปกติมากยิ่งขึ้นได้ โดยวิธีการล้างไตทางหน้าท้องสามารถทำได้เองที่บ้าน แต่ควรปฏิบัติตามขั้นตอนที่แพทย์แนะนำอย่างเคร่งครัด รวมถึงเข้าใจถึงข้อจำกัดและข้อควรระวังในการล้างไตด้วยตัวเอง เพื่อให้ผลลัพธ์การรักษาเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพและปลอดภัยมากที่สุด

ที่สถาบันโรคไต โรงพยาบาลพระรามเก้า มีบริการสำหรับผู้ป่วยโรคไต ให้การดูแลโดยทีมแพทย์เฉพาะทาง ร่วมกับทีมงานและบุคลากรมากประสบการณ์ เพื่อให้มั่นใจว่าผู้ป่วยจะได้รับการดูแลรักษาอย่างทั่วถึง

สอบถามข้อมูลเพิ่มเติม

• Facebook : Praram 9 hospital
• Line : @Praram9Hospital
• โทร. 1270

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับโรคล้างไตทางหน้าท้อง

1. ล้างไตทางหน้าท้องมีค่าใช้จ่ายเท่าไหร่?

การล้างไตทางหน้าท้องด้วยเครื่องและแบบต่อเนื่องทำเองที่บ้าน สามารถใช้สิทธิรักษาพยาบาลได้ เช่น ตามสถานบริการที่ผู้ป่วยขึ้นทะเบียน สิทธิหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (บัตรทอง) สิทธิสวัสดิการข้าราชการ สิทธิประกันสังคม โดยมีทั้งแบบไม่เสียค่าใช้จ่ายและเบิกจ่าย

References

Ellsworth, PI. (2024, December 23). Peritoneal Dialysis Catheter Insertion. Medscape. https://emedicine.medscape.com/article/1829737-overview?form=fpf

Peritoneal Dialysis. (2024, June 12). Cleveland Clinic. https://my.clevelandclinic.org/health/procedures/peritoneal-dialysis

Peritoneal Dialysis. (2023, May 02). Mayo Clinic. https://www.mayoclinic.org/tests-procedures/peritoneal-dialysis/about/pac-20384725

Peritoneal Dialysis. (n.d.). National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. https://www.niddk.nih.gov/health-information/kidney-disease/kidney-failure/peritoneal-dialysis