Hemodialysis คืออะไร? เข้าใจประโยชน์การฟอกไตทางเส้นเลือด

เมื่อไตไม่สามารถทำหน้าที่กำจัดของเสียหรือของเหลวส่วนเกินออกจากร่างกายได้ อาจทำให้ระบบต่าง ๆ ในร่างกายล้มเหลว และนำไปสู่การเสียชีวิตได้ในที่สุด ซึ่งการทำ Hemodialysis คืออีกหนึ่งหนทางในการช่วยให้ผู้ป่วยได้ใช้ชีวิตที่ดีใกล้เคียงปกติที่สุด และช่วยประคับประคองให้ผู้ป่วยสามารถมีชีวิตยืนยาวขึ้นได้อย่างมีคุณภาพ

Key Takeaways

• Hemodialysis คือวิธีการฟอกไตด้วยการใช้เครื่องไตเทียม ซึ่งจะช่วยขจัดของเสียและของเหลวส่วนเกินออกจากร่างกาย ทดแทนไตที่ไม่สามารถทำงานได้ตามปกติ
• การทำ Hemodialysis ช่วยให้ผู้ป่วยมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น และสามารถยืดอายุการใช้ชีวิตได้หลายปี ขึ้นอยู่กับการดูแลตนเอง
• หลังทำ Hemodialysis ผู้ป่วยยังจำเป็นจะต้องดูแลสุขภาพตนเอง เช่น ควบคุมอาหาร ติดตามอาการเพื่อให้การฟอกไตมีประสิทธิภาพ และป้องกันภาวะแทรกซ้อนที่อาจเกิดจากการฟอกไต

Hemodialysis คืออะไร?

Hemodialysis คือหนึ่งในวิธีบำบัดทดแทนไตสำหรับผู้ป่วยโรคไต ที่ไตเดิมไม่สามารถทำหน้าที่ตามปกติได้อีกต่อไป ซึ่งการทำ Hemodialysis หรือการฟอกไตทางหลอดเลือดด้วยเครื่องไตเทียม จะเป็นการจำลองการทำงานของไตปกติเพื่อขับของเสีย แร่ธาตุ สารพิษ หรือของเหลวส่วนเกินที่อยู่ภายในเลือดออกจากร่างกาย ทำให้ร่างกายยังสามารถรักษาสมดุลของสารต่าง ๆ ในเลือดได้อย่างเหมาะสม และลดโอกาสเกิดภาวะแทรกซ้อนอันตรายจากการมีของเสียคั่งในร่างกาย

ภายในเครื่องฟอกไตเทียมจะมีเยื่อกรอง (Dialyzer Membrane) ซึ่งจะทำหน้าที่คล้ายกับไตในการแยกระหว่างสารโมเลกุลใหญ่อย่างเม็ดเลือดหรือโปรตีน กับสารโมเลกุลเล็กอย่างแร่ธาตุ สารพิษต่าง ๆ เมื่อเลือดไหลเข้าสู่เครื่องไตเทียม ของเสียที่มีโมเลกุลขนาดเล็กจะผ่านตัวกรองและเคลื่อนตัวไปยัง Dialysate หรือน้ำยาฟอกไต ในขณะที่สารโมเลกุลขนาดใหญ่อย่างเซลล์เม็ดเลือดหรือโปรตีนก็จะยังคงอยู่ภายในเลือด ส่วนเลือดที่ผ่านการกรองเรียบร้อยแล้วจะถูกนำกลับเข้าสู่ระบบไหลเวียนเลือดในร่างกายอีกครั้ง

Peritoneal Dialysis คืออะไร?

การล้างไตทางหน้าท้อง หรือ Peritoneal Dialysis คือหนึ่งในวิธีบำบัดทดแทนไตเช่นเดียวกับการทำ Hemodialysis แต่การล้างไตทางหน้าท้องจะอาศัยเยื่อบุในช่องท้องของผู้ป่วยเองในการทำหน้าที่เป็นตัวกรองแทนไต ซึ่งต่างจากการทำ Hemodialysis ที่ใช้เยื่อกรองสังเคราะห์ การทำ Peritoneal Dialysis มีจุดเด่นคือผู้ป่วยสามารถทำได้เองที่บ้าน และมีค่าใช้จ่ายที่ถูกกว่าการทำ Hemodialysis โดยผู้ป่วยจำเป็นต้องทำการล้างไตทางหน้าท้องด้วยตนเองทุกวัน

ประโยชน์ของการทำ Hemodialysis คืออะไร?

การทำ Hemodialysis หรือการฟอกไตทางหลอดเลือดด้วยเครื่องฟอกไต มีประโยชน์กับผู้ป่วยโรคไตมากมาย ดังนี้

• ช่วยกำจัดของเสียออกจากเลือดทดแทนไตที่ไม่สามารถขับออกมาได้เอง
• ช่วยรักษาสมดุลของเหลวภายในเลือดให้อยู่ในระดับปกติ
• ช่วยให้สามารถควบคุมความดันเลือดได้ดีขึ้น
• ช่วยปรับสมดุลเกลือแร่ในร่างกายให้อยู่ในระดับปกติ
• ทำให้ผู้ป่วยมีคุณภาพชีวิตที่ดีใกล้เคียงกับผู้ที่มีสุขภาพไตดี
• ลดโอกาสเกิดภาวะแทรกซ้อนจากการสะสมของของเสียในเลือด
• เป็นวิธีบำบัดทดแทนไตที่มีความปลอดภัย ภายใต้การดูแลของบุคลากรการแพทย์อย่างใกล้ชิด

Hemodialysis เหมาะกับผู้ป่วยกลุ่มไหน?

ผู้ป่วยโรคไตที่เหมาะกับการบำบัดทดแทนไตด้วยการทำ Hemodialysis ได้แก่

• ผู้ป่วยไตวาย หรือโรคไตเรื้อรังระยะที่ 5 ที่มีระดับ eGFR หรือความสามารถในการกรองของเสียออกจากเลือดต่ำกว่า 10 มิลลิลิตร / นาที / 1.73 ตารางเมตร
• ผู้ป่วยที่เคยผ่านการผ่าตัดช่องท้องมาก่อน หรือมีไส้เลื่อนทางผนังหน้าท้อง ที่เป็นข้อห้ามของการฟอกไตทางหน้าท้อง
• ผู้ป่วยที่ไม่สามารถช่วยเหลือตนเองได้ และไม่สามารถล้างไตที่บ้านได้
• ผู้ป่วยที่พักอาศัยใกล้กับศูนย์ไตเทียม หรือสามารถเดินทางมายังศูนย์ไตเทียมได้สะดวก

การทำ Hemodialysis มีขั้นตอนอย่างไรบ้าง?

การทำ Hemodialysis มีขั้นตอนดังนี้

การผ่าตัดเตรียมเส้นเลือด

สำหรับผู้ป่วยไตวายเรื้อรังที่จำเป็นต้องเข้ารับการบำบัดไตด้วยการทำ Hemodialysis ในครั้งแรกจะต้องมีการเตรียมเส้นเลือดสำหรับการฟอกไต โดยการผ่าตัดเตรียมเส้นเลือดจะมีอยู่ 3 รูปแบบ ได้แก่

• การใช้หลอดเลือดจริง (Arteriovenous Fistula; AVF) เป็นการผ่าตัดเชื่อมเส้นเลือดดำกับเส้นเลือดแดงที่แขนเพื่อให้เส้นเลือดดำมีขนาดใหญ่ขึ้น มีแรงดันมากพอที่จะนำเลือดไหลเข้าสู่เครื่องไตเทียมได้ ซึ่งวิธีนี้เป็นวิธีที่นิยมใช้มากที่สุด
• การใช้หลอดเลือดเทียม (Arteriovenous Graft; AVG) เป็นการผ่าตัดนำเส้นเลือดเทียมมาเชื่อมระหว่างเส้นเลือดแดงและเส้นเลือดดำที่แขน ซึ่งจะพิจารณาใช้เมื่อเส้นเลือดของผู้ป่วยมีขนาดเล็กเกินไป
• การใส่สายสวน (Permanent catheter) เป็นการผ่าตัดเพื่อนำสายสวนใส่เข้าไปยังเส้นเลือดดำใหญ่ที่คอหรือขาหนีบ เพื่อให้เลือดสามารถไหลเข้าเครื่องไตเทียมได้เร็ว ซึ่งเป็นวิธีการชั่วคราวเพื่อรอการผ่าตัดเตรียมเส้นเลือดถาวร หรือผู้ป่วยไตวายเฉียบพลันที่มีความจำเป็นต้องฟอกไตเร่งด่วน

การฟอกไตทางเส้นเลือด

เมื่อผ่าตัดเตรียมเส้นเลือดเป็นที่เรียบร้อย ผู้ป่วยอาจต้องรอให้เส้นเลือดที่เตรียมไว้มีความแข็งแรงและมีแรงดันมากพอ ซึ่งอาจใช้เวลาประมาณ 2-3 เดือนสำหรับการใช้เส้นเลือดจริง หรือ 2-3 สัปดาห์สำหรับการใช้เส้นเลือดเทียม

เมื่อเส้นเลือดมีความพร้อม แพทย์จะนัดให้ผู้ป่วยได้รับการฟอกไตทางหลอดเลือดที่เตรียมไว้ด้วยเครื่องไตเทียม โดยการไหลของเลือดจะถูกดึงเข้าเครื่องไตเทียมผ่านเส้นเลือดที่เตรียมไว้ แล้วส่งเลือดที่กรองแล้วกลับสู่ร่างกาย ซึ่งจะใช้เวลาอย่างน้อย 4 ชั่วโมงต่อการฟอกไตทางหลอดเลือด1 ครั้ง โดยผู้ป่วยจะต้องเข้ารับการฟอกไตทางหลอดเลือดอย่างน้อย 2-3 ครั้งต่อสัปดาห์ ซึ่งแพทย์จะประเมินความเหมาะสมจากความรุนแรงของโรค

หลังทำ Hemodialysis จะต้องดูแลตนเองอย่างไร?

การฟอกไตทางหลอดเลือดด้วยเครื่องฟอกไตเป็นวิธีทดแทนบำบัดไตที่ช่วยให้ผู้ป่วยสามารถทำกิจวัตรประจำวันได้สะดวกขึ้น ทั้งนี้ หลังจากการทำ Hemodialysis ผู้ป่วยจะต้องดูแลตัวเองเพื่อป้องกันภาวะแทรกซ้อนที่อาจเกิดขึ้น ดังนี้

• กรณีที่ใส่สายสวน (Catheter) ให้ดูแลความสะอาดบริเวณที่ใส่สายสวนและห้ามสายสวนเปียกน้ำ เพื่อป้องกันการติดเชื้อ
• การควบคุมการรับประทานอาหาร โดยเฉพาะอาหารเค็มจัด โซเดียมสูง เพื่อไม่ให้เกิดภาวะเกลือแร่เกินจนต้องเข้ารับการฟอกไตบ่อยครั้ง
• ดูแลสุขภาพโดยรวม รับประทานอาหารที่มีประโยชน์ ออกกำลังกายสม่ำเสมอ
• ติดตามอาการอยู่เสมอ หากพบความผิดปกติ เช่น อาการบวม ปวดบริเวณเส้นเลือดที่ทำการผ่าตัด มีไข้ หรือรู้สึกไม่สบาย ควรรีบปรึกษาแพทย์ทันที เนื่องจากอาจเป็นสัญญาณของการติดเชื้อหรือภาวะแทรกซ้อน

Hemodialysis มีความเสี่ยงหรือไม่?

ระหว่างการฟอกเลือดด้วยไตเทียม Hemodialysis อาจเกิดผลข้างเคียงบางประการ เช่น ความดันเลือดต่ำ วิงเวียนศีรษะ คลื่นไส้อาเจียน เป็นตะคริว หรือคันตามผิวหนัง ซึ่งเป็นอาการที่สามารถพบได้บ้างในระหว่างกระบวนการฟอกไต อย่างไรก็ตาม ภาวะแทรกซ้อนที่รุนแรงอย่างการติดเชื้อก็อาจเกิดขึ้นได้ แต่มีโอกาสพบได้น้อย

Hemodialysis คือโอกาสเพื่อการใช้ชีวิตอย่างมีคุณภาพสำหรับผู้ป่วยโรคไต

Hemodialysis คือการบำบัดทดแทนไตเพื่อให้ร่างกายสามารถทำงานได้ตามปกติ ลดโอกาสเกิดภาวะแทรกซ้อนจากการสะสมของของเสียในเลือดด้วยการใช้เครื่องไตเทียม เพื่อให้ผู้ป่วยสามารถมีชีวิตที่ยืนยาวและมีสุขภาพที่ดีใกล้เคียงปกติอีกครั้ง

สถาบันโรคไต โรงพยาบาลพระรามเก้า เราหวังเป็นอย่างยิ่งเพื่อให้ผู้ป่วยโรคไตสามารถใช้ชีวิตที่มีคุณภาพ โดยมุ่งมั่นให้บริการบำบัดทดแทนไตด้วยความพร้อมของทีมแพทย์เฉพาะทางร่วมกับทีมพยาบาลวิชาชีพ เพื่อการดูแลผู้ป่วยอย่างมีประสิทธิภาพที่สุด

สอบถามข้อมูลเพิ่มเติม

• Facebook : Praram 9 hospital
• Line : @Praram9Hospital
• โทร. 1270

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับการทำ Hemodialysis

1. Hemodialysis เจ็บไหม?

การทำ Hemodialysis อาจทำให้ผู้ป่วยรู้สึกเจ็บได้ในช่วงที่ทำการแทงเข็มเข้าสู่เส้นเลือดเพื่อการฟอกไต

2. Hemodialysis ช่วยให้ผู้ป่วยอยู่ได้นานแค่ไหน?

Hemodialysis ช่วยให้ผู้ป่วยมีชีวิตได้ยาวนานขึ้นหลายปี ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับการดูแลตนเองหลังการฟอกไต การควบคุมอาหาร และการรักษาสุขภาพโดยรวม

References

Hemodialysis. (2022, November 23). Cleveland Clinic. https://my.clevelandclinic.org/health/treatments/24472-hemodialysis

Hemodialysis. (2024, April 26). National Kidney Foundation. https://www.kidney.org/kidney-topics/hemodialysis

Hemodialysis. (2018). National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. https://www.niddk.nih.gov/health-information/kidney-disease/kidney-failure/hemodialysis