โรคไตในเด็ก กับผลกระทบต่อสุขภาพในอนาคตที่พ่อแม่ต้องรู้

โรคไตไม่ใช่โรคที่เกิดเฉพาะกับผู้ใหญ่หรือผู้สูงอายุเท่านั้น แต่เด็กเองก็สามารถเป็นโรคไตได้เช่นกัน ในปัจจุบันแนวโน้มการพบโรคไตในเด็กมีมากขึ้นเรื่อย ๆ ส่วนหนึ่งมาจากพฤติกรรมการใช้ชีวิตที่ไม่เหมาะสม ซึ่งเร่งให้ไตเสื่อมสภาพเร็วขึ้น ส่วนมากผู้ป่วยและผู้ปกครองมักไม่ทันสังเกตความผิดปกติเล็กน้อย จนไตเสียหายถาวร ไม่สามารถทำงานตามปกติได้อีกต่อไป และต้องพึ่งการรักษาแบบประคับประคองไปตลอดชีวิต

Key Takeaways

• โรคไตในเด็ก สามารถแบ่งสาเหตุได้จากช่วงวัย ในเด็กเล็กมักเกิดจากความผิดปกติทางโครงสร้างแต่กำเนิดหรือการติดเชื้อที่ไต ในขณะที่ในเด็กโตมักจะไตอักเสบหรือเสียหายจากสาเหตุต่าง ๆ เช่น การติดเชื้อ การใช้ยา พฤติกรรมการใช้ชีวิต หรือภูมิคุ้มกันทำลายตนเอง
• โรคไตในเด็กที่รู้ตัวไว มีโอกาสรักษาให้หายขาดได้ ในขณะที่หากรู้ตัวช้า อาจทำให้ไตเสียหายถาวร และไม่สามารถรักษาให้หายขาด ทำได้เพียงประคับประคองอาการเท่านั้น
• โรคไตในเด็กสามารถป้องกันได้ ตั้งแต่การปรับพฤติกรรมให้เหมาะสม ระวังอาหารที่มีรสเค็ม รสหวานเกินไป ออกกำลังกายให้เพียงพอ และหากจำเป็นต้องใช้ยา ให้ใช้เฉพาะตามแพทย์สั่งเท่านั้น

โรคไตในเด็ก เกิดจากสาเหตุใด?

สาเหตุการเกิดโรคไตในเด็กสามารถแบ่งได้ตามช่วงอายุ คือ เด็กอายุต่ำกว่า 5 ปี และเด็กอายุ 5 ปีขึ้นไป แต่ละช่วงวัยมีโอกาสเกิดโรคไตในเด็กจากสาเหตุดังต่อไปนี้

สาเหตุของโรคไตในเด็กอายุต่ำกว่า 5 ปี

• ความผิดปกติของโครงสร้างอวัยวะตั้งแต่แรกเกิด เช่น ไตมีพัฒนาการผิดปกติตั้งแต่ในครรภ์ การอุดกั้นของระบบทางเดินปัสสาวะ
• การติดเชื้อทางเดินปัสสาวะซ้ำ ๆ จนไตเสียหาย
• โรคทางพันธุกรรม เช่น กลุ่มอาการ Nephrotic Syndrome หรือ กลุ่มอาการ Alport Syndrome ที่ส่งผลให้โปรตีนรั่วในปัสสาวะ จากหน่วยกรองของไต (Glomerulus) อักเสบเสียหาย

สาเหตุของโรคไตในเด็กอายุ 5 ปีขึ้นไป

• ไตอักเสบเฉียบพลันจากการติดเชื้อ
• โรคระบบภูมิคุ้มกัน เช่น โรค SLE, โรคไตอักเสบ IgA
• พฤติกรรมการใช้ชีวิตที่ไม่เหมาะสม เช่น การทานอาหารเค็มจัด หวานจัด ไม่ออกกำลังกาย
• โรคแทรกซ้อนจากโรคเบาหวานลงไต และความดันโลหิตสูง
• การใช้ยาด้วยตนเอง โดยไม่ใช่แพทย์เป็นผู้จ่าย

โรคไตในเด็กมีอาการอย่างไร?

โรคไตในเด็กในระยะแรกอาจไม่แสดงอาการ หรือมีอาการเล็กน้อยที่สังเกตเห็นได้ยาก ทำให้ผู้ป่วยและผู้ปกครองมักไม่ทันระวัง หรือไม่ได้รับการตรวจรักษาตั้งแต่เนิ่น ๆ แต่เมื่ออาการของโรคไตในเด็กรุนแรงขึ้น ผู้ป่วยหรือผู้ปกครองอาจสังเกตเห็นความผิดปกติเหล่านี้ได้ชัดเจนขึ้น

• ปัสสาวะมีเลือดปน อาจสังเกตได้จากสีปัสสาวะเป็นสีเหมือนน้ำล้างเนื้อ
• ปัสสาวะปริมาณน้อย หรือมากกว่าปกติ
• ปัสสาวะลำบาก ปัสสาวะแสบขัด รู้สึกปวดปัสสาวะบ่อย
• ปัสสาวะเป็นฟอง
• ปัสสาวะราดในเด็กโตที่ควรจะควบคุมการปัสสาวะได้แล้ว
• มีอาการบวมตามใบหน้า มือ เท้า
• ความดันโลหิตสูง
• เหนื่อยง่าย มีอาการซีด
• เซื่องซึม อ่อนแรง เบื่ออาหาร
• การเจริญเติบโตช้า

การรักษาโรคไตในเด็ก

โรคไตในเด็กจะมีแนวทางการรักษาตามสาเหตุและความรุนแรงของโรค ดังนี้

• การใช้ยา มียาหลายชนิดที่มีส่วนเกี่ยวข้องกับการรักษาโรคไตในเด็ก ยกตัวอย่างเช่น
• ยาปฏิชีวนะ ใช้สำหรับโรคไตอักเสบจากการติดเชื้อในทางเดินปัสสาวะ หรือกระเพาะปัสสาวะอักเสบ
• ยากดภูมิคุ้มกัน หรือยากลุ่มคอร์ติโคสเตียรอยด์ เพื่อลดการทำงานของระบบภูมิคุ้มกัน สำหรับผู้ป่วยโรคไตจากภูมิคุ้มกันทำลายตนเอง
• ยาขับปัสสาวะ ใช้เพื่อลดปริมาณของเหลวในร่างกาย ช่วยควบคุมความดันโลหิตไม่ให้สูงเกินไป
• การปรับพฤติกรรม เพื่อชะลอการเสื่อมของไต เช่น คุมการรับประทานอาหารที่มีโซเดียม โพแทสเซียม และฟอสเฟตไม่ให้สูงเกินไป หลีกเลี่ยงอาหารหวานมันพลังงานสูง ร่วมกับการออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ
• การติดตามอาการโดยแพทย์อย่างต่อเนื่อง เป็นวิธีรักษาโรคไตเบื้องต้น โดยเฉพาะโรคไตในเด็กแต่กำเนิด ซึ่งในบางรายอาจมีอาการดีขึ้นเมื่อโต แต่บางรายที่มีแนวโน้มอาการรุนแรง ก็อาจจำเป็นต้องได้รับการผ่าตัด
• การบำบัดทดแทนไต เช่น การฟอกไตเทียม และการล้างไตผ่านทางช่องท้อง เป็นวิธีรักษาแบบประคับประคองเพื่อให้ร่างกายยังสามารถทำงานได้ใกล้เคียงปกติ ลดอาการแทรกซ้อนที่เกิดจากไตไม่ทำงาน
• การปลูกถ่ายไต เป็นวิธีรักษาที่ได้ผลลัพธ์ดีที่สุด ทั้งนี้ การปลูกถ่ายไตมีข้อจำกัดหลายประการ จึงทำให้เป็นวิธีสุดท้ายในการรักษาโรคไตในเด็ก

โรคไตในเด็กสามารถป้องกันได้หรือไม่?

คุณพ่อคุณแม่สามารถปกป้องลูกจากโรคไตในเด็กได้ตั้งแต่อยู่ในครรภ์ หลีกเลี่ยงการใช้ยาหรือสารเคมีใด ๆ ที่ส่งผลกระทบต่อการเจริญของทารกในครรภ์ รวมถึงติดตามการเจริญของทารกในครรภ์อยู่เสมอ เพื่อให้การพัฒนาอวัยวะต่าง ๆ ของทารกในครรภ์เป็นไปอย่างสมบูรณ์

ในเด็กเล็ก คุณพ่อคุณแม่ควรดูแลเรื่องความสะอาดบริเวณอวัยวะเพศ โดยเฉพาะกรณีที่ใส่ผ้าอ้อมสำเร็จรูป ควรเปลี่ยนให้ลูกบ่อย ๆ ไม่ให้เกิดการหมักหมมจนเป็นแหล่งเพาะเชื้อ เมื่อเด็กเริ่มดูแลการขับถ่ายด้วยตนเองได้แล้ว ควรสอนให้ลูกขับถ่ายอย่างถูกต้อง ไม่กั้นปัสสาวะ หรืออุจจาระ และทำความสะอาดหลังทำธุระเสร็จทุกครั้ง

ในเด็กโตควรดูแลเรื่องการรับประทานอาหาร ไม่ทานอาหารที่มีโซเดียม โพแทสเซียม และฟอสเฟตสูง เช่น ขนมขบเคี้ยว อาหารสำเร็จรูป น้ำสังเคราะห์ต่าง ๆ และควรจำกัดการทานของหวาน ของมัน เช่นขนมหวาน ของทอดต่าง ๆ รวมถึงการดื่มน้ำให้เพียงพอ และออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ เพื่อให้สุขภาพแข็งแรง ป้องกันภาวะน้ำหนักเกินจนนำมาสู่โรคอ้วน โรคเบาหวาน หรือความดันโลหิตสูง ที่เป็นอีกสาเหตุของโรคไตเรื้อรังในเด็ก

วิธีการดูแลเด็กที่เป็นโรคไต ดูแลอย่างไร ชะลอไตเสื่อมอย่างเห็นผล?

การดูแลเด็กโรคไต ผู้ปกครองจะต้องใส่ใจกับพฤติกรรมการใช้ชีวิตของเด็ก ตั้งแต่การควบคุมอาหารตามแพทย์และนักโภชนาการแนะนำ การออกกำลังกายอย่างเหมาะสม และติดตามอาการกับแพทย์อย่างต่อเนื่อง กรณีที่แพทย์ให้รับประทานยา ก็ควรจะรับประทานตามแพทย์สั่งอย่างเคร่งครัด ไม่ควรหยุดยาเอง หรือซื้อยามารับประทานเพิ่มเติมโดยไม่ปรึกษาแพทย์

ในกรณีที่เด็กมีภาวะไตวายเรื้อรังที่จำเป็นต้องทำการบำบัดทดแทนไต เช่น การฟอกเลือดด้วยเครื่อง การล้างไตทางช่องท้อง หรือในบางรายอาจต้องพิจารณาการปลูกถ่ายไต ผู้ปกครองควรทำความเข้าใจขั้นตอนการรักษาอย่างถี่ถ้วน และดูแลให้เด็กได้รับการบำบัดอย่างสม่ำเสมอตามนัดหมาย รวมถึงให้กำลังใจและดูแลด้านจิตใจ เพื่อให้เด็กสามารถใช้ชีวิตได้ใกล้เคียงปกติที่สุด

โรคไตในเด็ก มีโอกาสหายขาด รีบตรวจและรักษาก่อนไตพังถาวร

โรคไตในเด็ก อาจดูเหมือนเรื่องไกลตัว แต่แท้จริงแล้วพฤติกรรมการใช้ชีวิตประจำวันที่ไม่ถูกสุขลักษณะ ล้วนเป็นปัจจัยที่เร่งให้ไตเสียหายจนเป็นโรคไตเรื้อรังได้ในที่สุด คุณพ่อคุณแม่และผู้ปกครองควรทำความเข้าใจถึงอันตรายจากโรคไตในเด็ก หมั่นสังเกตความผิดปกติ และคอยดูแลพฤติกรรมการใช้ชีวิตของเด็ก ๆ ให้ถูกสุขลักษณะ กรณีที่พบความผิดปกติขึ้นให้รีบพบแพทย์ ยิ่งตรวจพบเร็ว ยิ่งมีโอกาสหายขาดมากขึ้น หรืออย่างน้อย ๆ ก็สามารถชะลอไม่ให้ไตเสื่อมไปมากกว่าเดิม

สถาบันโรคไต โรงพยาบาลพระรามเก้า พร้อมดูแลผู้ป่วยโรคไตในเด็ก ให้มีคุณภาพชีวิตที่ดีใกล้เคียงปกติที่สุด ตั้งแต่การรักษาด้วยวิธีที่เหมาะสมเฉพาะบุคคล ไปจนถึงการติดตามอาการอย่างต่อเนื่องโดยทีมแพทย์เฉพาะทาง เพื่อให้เด็กสามารถเติบโตได้อย่างแข็งแรง มีพัฒนาการที่สมวัย และลดความเสี่ยงของภาวะแทรกซ้อนในระยะยาว

สอบถามข้อมูลเพิ่มเติม

• Facebook : Praram 9 hospital
• Line : @Praram9Hospital
• โทร. 1270

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับโรคไตในเด็ก

1. โรคไตในเด็กรักษาให้หายขาดได้ไหม?

โรคไตในเด็กจากบางสาเหตุสามารถรักษาให้หายขาดได้ หากได้รับการตรวจวินิจฉัยและรักษาที่ทันท่วงที เช่น ไตอักเสบเฉียบพลัน หรือการติดเชื้อระบบทางเดินปัสสาวะ

ในขณะที่โรคไตในเด็กที่เกิดจากความผิดปกติทางโครงสร้างแต่กำเนิด อาจไม่สามารถรักษาให้หายขาดได้ ทั้งนี้ การตรวจพบที่รวดเร็วจะช่วยชะลอการเสื่อมของไต และให้เด็กสามารถมีชีวิตที่ยืนยาวขึ้น

2. สิ่งที่ควรระวังสำหรับโรคไตในเด็กคืออะไรบ้าง?

การรับประทานอาหาร, ภาวะน้ำหนักเกิน, การทำความสะอาดบริเวณอวัยวะเพศหลังขับถ่าย, การใช้ยา สิ่งเหล่านี้เป็นสิ่งที่ควรระวังสำหรับเด็กโรคไต

3. อาการโรคไตในเด็กแบบไหนที่ต้องรีบพบแพทย์?

ปัสสาวะเป็นเลือด ปัสสาวะน้อย เป็นฟอง ร่วมกับภาวะซีด ตัวบวม เท้าบวม ความดันโลหิตสูง

References

Kidney Disease in Children. (n.d.). National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK). https://www.niddk.nih.gov/health-information/kidney-disease/children

Causes of kidney disease in children. (2024, June 6). American Kidney Fund. https://www.kidneyfund.org/all-about-kidneys/kidney-disease-children/causes-kidney-disease-children

Cirillo, L. Chiara, LD. Innocenti, S. Errichiello, C. Romagnani, P. & Becherucci, F. (2023). Chronic kidney disease in children: an update. Clinical Kidney Journal. 16(10): 1600-1611. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10539214/